Sad powszechny, VIII Ns 187/20

(1), J. M.

(1), H. M. , T. B. , I. O. i A. B. o stwierdzenie nabycia spadku po B. S. postanawia:

1. stwierdzić, że spadek po B. S. z domu M. , córce J. i K. , zmarłej w dniu 2 czerwca 2015 roku w Ł. , ostatnio zamieszkałej w Ł. , na podstawie ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, nabył syn bratanka H. M. (syn J. i I. ) w całości;
2. zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi na rzecz wnioskodawcy Gminy M. Ł. kwotę 48 (czterdzieści osiem) złotych tytułem zwrotu nadpłaconych kosztów sądowych uiszczonych w dniu 23 czerwca 2020 roku;
3. ustalić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Sygn. akt VIII Ns 187/20 UZASADNIENIE W dniu 12 grudnia 2016 roku wnioskodawca Miasto Ł. Urząd Miasta Ł. , reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, na podstawie ustawy, po B. S. . Jako uczestników postępowania wnioskodawca wskazał M. S.

(2)(syna męża spadkodawczyni), Ł. M. i A. M. (bratanków spadkodawczyni) oraz W. M. (syna A. M. ). W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, iż do potencjalnych spadkobierców po zmarłej należą także M. S.

(1), P. S. , J. M.

(1), T. B. i I. O. , który odrzucili spadek. Wyjaśnił ponadto, że spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu, że w skład spadku nie wchodzi gospodarstwo rolne, a także, iż wnioskodawca ma interes prawny w ustaleniu spadkobierców B. S. , ponieważ jest ona dłużniczką wnioskodawcy z tytułu wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi wydanego w sprawie I C 762/11 na kwotę 75.472,83 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 16 września 2010 roku do dnia zapłaty + koszty procesu. (wniosek k. 2-3) Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2017 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania M. S.

(1), P. S. , J. M.

(1), H. M. , T. B. , I. O. , A. B. . (postanowienie k. 30) Na rozprawie w dniu 19 października 2018 roku pełnomocnik wnioskodawcy podtrzymał wniosek w stosunku do wszystkich uczestników i wniósł o stwierdzenie praw do spadku po zmarłej. Uczestniczka T. B. wniosła o oddalenie wniosku oświadczając, iż odrzuciła w terminie spadek po zmarłej, tak samo spadek odrzucili jej córka oraz wnuk zmarłej P. S. . Dodała, że jej syn A. nie odrzucił spadku, ponieważ przebywa w S. , nie ma z nią kontaktu, nie wie, że ciocia zmarła, zaś ona odrzuciła spadek po niej. O oddalenie wniosku wniósł także uczestnik A. M. , który oświadczył, że odrzucił spadek, a jego syn urodził się w maju 2016 roku. Ponadto wskazał, że jego brat Ł. od około 15 lat przebywa w USA, że nie przyjeżdża do Polski, nie ma z nim kontaktu, że pozostawał z nim w konflikcie. (protokół rozprawy k. 68-70) W piśmie przygotowawczym z dnia 26 listopada 2018 roku M. S.

(2)oświadczył, że w dniu 23 listopada 2018 roku przed notariuszem odrzucił spadek po B. S. . Na rozprawie w dniu 20 marca 2019 roku M. S.

(2)wniósł o oddalenie wniosku. Oświadczył, że nie jest synem B. S. i był dla niej osobą obcą, a jego rodzicami byli Z. S. i D. D. . Dodał, że jego ojciec był żonaty z B. S. , jednak zmarł przed nią. Postanowieniem wydanym w toku rozprawy Sąd odmówił M. S.

(2)dalszego udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. (pismo przygotowawcze k. 87, protokół rozprawy k. 102-103, postanowienie k. 104) W złożonej odpowiedzi na wniosek Ł. M. wniósł o jego oddalenie. Wyjaśnił, że w dniu 23 czerwca 2020 roku przed notariuszem odrzucił spadek po zmarłej z zachowaniem ustawowego terminu. Dodał, że od 2004 roku do dnia 30 marca 2020 roku przebywał na stałe w USA i nie utrzymywał żadnego kontaktu z rodziną w Polsce. Jednocześnie wskazał, że jego syn K. M. urodził się w sierpniu 2017 roku. (odpowiedź na wniosek k. 188-189) Na rozprawie w dniu 12 marca 2021 roku pełnomocnik wnioskodawcy poparł wniosek w stosunku do wszystkich uczestników, którzy nieskutecznie odrzucili spadek po zmarłej B. S. . Z uczestników na rozprawie stawił się Ł. M. , który oświadczył, że przez 16 lat przebywał w USA i notarialnie odrzucił spadek. (protokół rozprawy k. 233-234) Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: B. S.

(1)z domu M. zmarła w dniu 2 czerwca 2015 roku w Ł. . Przed śmiercią stale zamieszkiwała w Ł. . Spadkodawczyni zmarła, jako wdowa. Miała syna – uczestnika postępowania M. S.

(1). Spadkodawczyni nie miała innych dzieci własnych ani przysposobionych. W dacie śmierci B. S. jej rodzice nie żyli, żyli natomiast zstępni jej brata J. M.

(2)zmarłego w dniu 25 września 2011 roku oraz jej siostra – uczestniczka postępowania T. B. . J. M.

(2)pozostawił po sobie troje dzieci – uczestników postępowania Ł. M. , A. M. i J. M.

(1). Bratankowie spadkodawczyni mają synów, z których wyłącznie jeden H. M. , syn J. M.

(1), urodził się za jej życia, tj. w dniu 6 marca 2013 roku. W. M. (syn A. M. ) urodził się w dniu (...) , natomiast K. M. (syn Ł. M. ) w dniu 30 sierpnia 2017 roku. Syna o imieniu P. ma także syn spadkobierczyni. T. B. ma dwoje dzieci I. O. i A. B. , którzy na datę otwarcia spadku nie posiadali zstępnych. B. S.

(2)nie sporządziła testamentu. (zapewnienie spadkowe T. B. 00:20:03-00:33:11 elektronicznego protokołu rozprawy z dnia 19 października 2018 roku, odpisy skróconych aktów stanu cywilnego k. 4-4v., k. 5-5v., k. 6-6v., k. 7-7v., k. 10-10v., k. 11-11v., k. 85-85v., k. 156, k. 157, k. 158, k. 189, k. 160, k. 161, k. 162, k. 163, k. 164, k. 238, kserokopia odpisu zupełnego aktu urodzenia k. 194-195, okoliczności bezsporne) M. S.

(1)w dniu 27 lipca 2015 roku odrzucił notarialnie spadek po matce. W dniu 5 stycznia 2016 roku P. M. i M. S.

(1)działający, jako przedstawiciele ustawowi małoletniego P. S. oświadczyli przed notariuszem, że odrzucają w imieniu małoletniego spadek po B. S. . W dniu 29 stycznia 2016 roku spadek po zmarłej odrzucili przed notariuszem A. M. i J. M.

(1). T. B. w dniu 25 lipca 2016 roku odrzuciła notarialnie spadek po siostrze. Składając oświadczenie w tym przedmiocie reprezentująca T. B. jej córka I. O. oznajmiła, że od dnia, w którym T. B. dowiedziała się o tytule swego powołania do spadku nie upłynęło 6 miesięcy. Tego samego dnia spadek po B. S. odrzuciła I. O. . W dniu 12 lutego 2019 roku spadek po zmarłej odrzucił A. B. składając stosowne oświadczenie przed Konsulem Generalnym Polski w C. . W przesłanym przez A. B. do sprawy II Ns 437/17 oświadczeniu wyjaśnił on, że o swoim powołaniu do spadku dowiedział się 2 tygodnie wcześniej. Oświadczenie to zostało nadane w urzędzie pocztowym w dniu 12 lutego 2019 roku. W dniu 23 czerwca 2020 roku spadek po B. S. odrzucił przed notariuszem Ł. M. . Uczestnik ten od 2004 roku do dnia 30 marca 2020 roku przebywał na stałe w USA (nielegalnie), gdzie pracował „na czarno”, wynajmował mieszkanie. W 2014 roku uczestnik odebrał w C. nowy paszport, miał również wydane amerykańskie prawo jazdy z datą ważności od 2015 roku do 2018 roku oraz od 2018 roku do 2021 roku. Po śmierci ojca w 2010 roku, o której dowiedział się od przebywającej w USA T. B. , uczestnik zerwał kontakt z braćmi przebywającymi w Polsce, uznał bowiem, że został przez nich oszukany w kwestiach spadkowych. Po powrocie do Polski, na początku kwietnia 2020 roku Ł. M. w rozmowie z M. S.

(1)powziął wiedzę o śmierci B. S. . Żaden z pozostałych spadkobierców ustawowych po B. S. nie odrzucił spadku, nie zrzekł się dziedziczenia, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2016 roku ( V. N. 121/16) Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi zezwolił J. M.

(1)na złożenie oświadczenia o odrzucenia spadku w imieniu małoletniego syna H. M. po zmarłej B. S. , oświadczenie takie nie zostało jednak złożone. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2019 roku (II Ns 1247/18) Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi oddalił wniosek H. M. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po B. S. . Orzeczenie to jest prawomocne od dnia 31 lipca 2019 roku. Na skutek odrzucenia spadku po B. S. przez M. S.

(1), P. S. , T. B. , Ł. M. , A. M. , J. M.

(1), I. O. , A. B. , jej jedynym spadkobiercą ustawowym jest H. M. . (dowód z przesłuchania uczestnika postępowania Ł. M. 00:05:31-00:31:39 elektronicznego protokołu rozprawy z dnia 12 marca 2021 roku, kserokopia wizy k. 190, kserokopia biletu lotniczego k. 196; z akt sprawy II Ns 1860/15: oświadczenie o odrzuceniu spadku; z akt sprawy II Ns 66/16: oświadczenie o odrzuceniu spadku; z akt sprawy II Ns 267/16: oświadczenie o odrzuceniu spadku; z akt sprawy II Ns 1805/15: oświadczenie o odrzuceniu spadku; z akt sprawy II Ns 1804/16: protokół przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku; z akt sprawy II Ns 338/19: oświadczenie o odrzuceniu spadku; z akt sprawy VIII N 421/20: oświadczenie o odrzuceniu spadku, pisemne oświadczenie A. B. , koperta z adnotacją o dacie nadania przesyłki; z akt sprawy II Ns 1247/18: postanowienie z dnia 9 lipca 2019 roku) Wyrokiem z dnia 8 września 2011 roku wydanym w sprawie I C 762/11 Sąd Okręgowy w Łodzi zasądził od B. S. na rzecz Miasta Ł. – Urzędu Miasta Ł. kwotę 75.472,83 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 września 2010 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 4.544 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (punkt 1 sentencji). Postanowieniem z dnia 22 lutego 2020 roku powyższemu orzeczeniu została nadana klauzula wykonalności co do punktu 1 w stosunku do B. S. . (kserokopia wyroku k. 79, kserokopia postanowienia wraz z klauzulą k. 80-81, okoliczności bezsporne) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w szczególności w postaci odpisów skróconych aktów stanu cywilnego, a nadto na podstawie złożonego zapewnienia spadkowego. Sąd oparł się również na dowodzie z przesłuchania uczestnika postępowania Ł. M. oraz na dokumentach zawartych w załączonych aktach sprawy: II Ns 1860/15, II Ns 66/16, II Ns 267/16, II Ns 1805/15, II Ns 1804/16, II Ns 338/19, VIII N 421/20, II Ns 1247/18. W oparciu o te dokumenty Sąd ustalił, że spadek po zmarłej B. S. odrzucili jej spadkobiercy ustawowi w osobach: M. S.

(1)(syn), P. S. (wnuk), T. B. (siostra), I. O. (siostrzenica), A. B. (siostrzeniec), Ł. M. (bratanek), J. M.

(1)(bratanek) i A. M. (bratanek). Sąd Rejonowy zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją zawartą w przepisach art. 924 i 925 k.c. , spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy – z tym właśnie momentem spadkobiercy z mocy samego prawa nabywają spadek – wstępują w ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego. Zgodnie z przepisem art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. 1964, Nr 16, poz. 94 ze zm.), do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy art. LII i następnych nie stanowią inaczej. W niniejszej sprawie podstawę dziedziczenia po zmarłej spadkodawczyni stanowi ustawa, gdyż, jak wynika ze złożonego zapewnienia spadkowego, B. S.

(2)nie sporządziła testamentu. Dokonując ustaleń w zakresie tego, kto i w jakiej części jest spadkobiercą B. S. , przypomnieć należy, iż zgodnie z przepisem art. 931 k.c. , w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku ( art. 931 § 1 k.c. ). Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych ( art. 931 § 2 k.c. ). W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice. W braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku , udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy ( art. 932 § 1, § 2-5 k.c. ). Wreszcie przypomnienia wymaga, że spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku ( art. 1020 k.c. ). Mając na względzie wskazane przepisy, Sąd uznał, że osobą uprawnioną do dziedziczenia z ustawy po B. S. był jej syn M. S.

(1), który jednak w dniu 27 lipca 2015 roku – a więc z zachowaniem 6-miesięcznego terminu określonego w art. 1015 § 1 k.c. – odrzucił spadek. W konsekwencji, zgodnie z art. 931 § 2 k.c. przypadający M. S.

(1)spadek po matce przypadł w całości jego dziecku P. S. , w imieniu którego w dniu 5 stycznia 2016 roku P. M. i M. S.

(1)działający, jako przedstawiciele ustawowi, oświadczyli przed notariuszem, że odrzucają spadek po B. S. . Mocą tego oświadczenia z dniem 5 stycznia 2016 roku do spadku zostali powołani siostra zmarłej T. B. oraz zstępni jej zmarłego brata J. M.

(2): J. M.

(1), A. M. i Ł. M. . Jak ustalono w toku postępowania, wszystkie te osoby odrzuciły spadek po zmarłej, przy czym w sprawie nie zostało wykazane przez wnioskodawcę, jak również ustalone przez Sąd, że oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku po B. S. zostały złożone z przekroczeniem ustawowego terminu określonego w art. 1015 § 1 k.c. Przypomnienia wymaga, że J. M.

(1)i A. M. złożyli stosowne oświadczenia w tym zakresie w dniu 29 stycznia 2016 roku, a więc niespornie w terminie, z kolei T. B. uczyniła to w dniu 25 lipca 2016 roku. Wprawdzie pomiędzy dniem 5 stycznia a dniem 25 lipca 2016 roku upłynęło 6 miesięcy, to jednocześnie wskazać należy, że termin na złożenie o oświadczenia o odrzuceniu spadku biegnie nie od dnia powołania do spadku, a dopiero od dnia, w których spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jak oświadczyła zaś T. B. na rozprawie w dniu 19 października 2018 roku, nie pamięta ona, kiedy dowiedziała się o odrzuceniu spadku po babce przez P. S. , niemniej jednak oświadczenie o odrzuceniu spadku złożyła ona w terminie. Nie może ujść przy tym uwadze, że I. O. składając w imieniu matki oświadczenie o odrzuceniu spadku po B. S. oświadczyła, że od dnia, w którym T. B. dowiedziała się o tytule swego powołania do spadku nie upłynęło 6 miesięcy. Zarówno to oświadczenie, jak również oświadczenie T. B. złożone na rozprawie, nie zostały w żaden sposób podważone przez wnioskodawcę, wobec czego Sąd uznał, iż oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone w imieniu T. B. w dniu 25 lipca 2016 roku odniosło skutek prawny. Do oceny pozostawała jeszcze kwestia skuteczności oświadczenia Ł. M. . I w tym przypadku Sąd przyjął, iż było ono skuteczne. Uczestnik ten, co wynika z jego wyjaśnień, jak również przedłożonych przez niego dokumentów, od 2004 roku do dnia 30 marca 2020 roku przebywał na stałe w USA i nie utrzymywał żadnych kontaktów z rodziną z Polski, co miało związek z konfliktem pomiędzy nim a braćmi, jaki narodził się po śmierci ich ojca. Po powrocie do kraju, na początku kwietnia 2020 roku spotkał się on z M. S.

(1), który poinformował go, że powinien odrzucić spadek po jego matce, co też uczestnik uczynił w dniu 23 czerwca 2020 roku przed notariuszem. Depozycje Ł. M. korespondują z oświadczeniem złożonym przez A. M. na rozprawie w dniu 19 października 2018 roku, który wyjaśnił, że jego brat wyjechał z Polski około 15 lat temu, prawdopodobnie przybywa w USA, do Polski nie przyjeżdża, nie ma z nim żadnego kontaktu, dodając, że miał z nim konflikt. Na stały pobyt Ł. M. w USA wskazuje także treść załączonych do akt i okazanych na rozprawie dokumentów (m.in. zeznanie podatkowe uczestnika z 2016 roku, amerykańskie prawo jazdy), jak również fakt, iż syn uczestnika urodził się w sierpniu 2017 roku w USA. Podsumowując tę część rozważań Sąd uznał, że siostra spadkobierczyni oraz zstępni jej brata skutecznie odrzucili spadek po B. S. . Implikacją powyższego było powołanie do spadku zstępnych T. B. – z dniem 25 lipca 2016 roku oraz zstępnego J. M.

(1)– z dniem 29 stycznia 2016 roku. Przypomnienia wymaga w tym miejscu, że syn A. W. M. urodził się w 18 maja 2016 roku, natomiast syn Ł. K. M. w dniu 30 sierpnia 2017 roku, małoletni ci nie zostali zatem powołani do spadku w wyniku złożonych przez ich ojców oświadczeń o odrzuceniu spadku, albowiem w dacie otwarcia spadku (2 czerwca 2015 roku) nie mogli być poczęci. Z dzieci T. B. córka I. O. złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku w dniu 25 lipca 2016 roku, a więc niespornie w terminie, z kolei A. B. uczynił to w dniu 12 lutego 2019 roku przed konsulem w USA. Z załączonego w poczet akt sprawy II N 338/19 oświadczenia wynika, że A. B. o swoim powołaniu do spadku dowiedział się dwa tygodnie przed odrzuceniem spadku, a także, że przebywa on na stałe w USA i nie utrzymuje kontaktów z rodzicami i siostrą. Powyższe potwierdziła T. B. wskazując na rozprawie w dniu 19 października 2018 roku, że jej syn przebywa w S. , nie ma z nią kontaktu, nie wie, że ciocia zmarła i że ona odrzuciła spadek po niej. Powyższe oświadczenia nie zostały podważone przez wnioskodawcę, w konsekwencji Sąd przyjął, iż odpowiadają one prawdzie. W świetle poczynionych ustaleń faktycznych Sąd uznał, iż jedynym spadkobiercą ustawowym po B. S. , który nie odrzucił spadku, jest H. M. , syn J. M.

(1). Wprawdzie J. M.

(1)wystąpił do sądu rodzinnego o udzielenie zezwolenia na złożenie oświadczenia o odrzucenia spadku w imieniu małoletniego syna H. M. po zmarłej B. S. , oświadczenie takie nie zostało jednak skutecznie złożone. Jednocześnie, prawomocnym postanowieniem z dnia 9 lipca 2019 roku (II Ns 1247/18) Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi oddalił wniosek H. M. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po B. S. . W toku postępowania nie stwierdzono, aby po stronie spadkobiercy ustawowego zaistniały przeszkody w dojściu do dziedziczenia. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku, przy czym nabycie spadku przez H. M. nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza ( art. 1015 § 2 k.c. ) O kosztach postępowania orzeczono, podstawie art. 520 § 1 k.p.c. , zgodnie z ogólną zasadą ponoszenia kosztów w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z którą każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ponadto Sąd na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazał zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi na rzecz wnioskodawcy kwotę 48 zł tytułem nadpłaconych kosztów sądowych.