Sad powszechny, I C 292/20

Sygn. akt I C 292/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 czerwca 2020 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, I Wydział Cywilny, w składzie: Przewodniczący: S.S.R. Bartosz Kasielski Protokolant: sekretarz sądowy Sylwia Wróblewska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2020 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa W. N. przeciwko Miastu Ł. o ustalenie

1. oddala powództwo;
2. nie obciąża W. N. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 292/20 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 17 lutego 2020 roku W. N. wystąpiła przeciwko Miastu Ł. o wstąpienie w stosunek najmu lokalu mieszkalnego numer (...) , położonego w Ł. przy ulicy (...) w miejsce A. R. , która zmarła w dniu 28 października 2018 roku. (pozew k.4 – 5) W odpowiedzi na pozew z dnia 11 marca 2020 roku Miasto Ł. wniosło o oddalenie powództwa oraz przyznanie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany wskazał, że nie zostały wykazane przesłanki z art. 691 k.c. , w szczególności przysługiwanie powódce statusu uprawnionej do żądania wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym najemcy. (odpowiedź na pozew k.19) Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2020 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi ustalił wartość przedmiotu sporu na kwotę 1.297 złotych. (postanowienie z dnia 9 czerwca 2020 roku k.40) Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny : W. N. zamieszkała na terenie nieruchomości w Ł. przy ulicy (...) około 1994 roku. Początkowo mieszkała wraz z rodzicami w lokalu na parterze, a następnie przeprowadziła się do mieszkania numer (...) , zlokalizowanego na I kondygnacji budynku, w którym do dziś zamieszkuje jej marka oraz dwóch braci. (dowód z przesłuchania W. N. k.40 – 41 w zw. z k.46, zeznania świadka B. K. k.42 – 43, zeznania świadka A. P. k.43 – 44, zeznania świadka J. B. k.44 – 45) A. R. była najemcą lokalu mieszkalnego numer (...) , położonego w Ł. przy ulicy (...) , w którym zamieszkiwała przed dłuższy okres czasu wyłączenie ze swoim synem Z. R. . W. N. od samego początku nawiązała bardzo dobre relacje ze swą sąsiadką i jej synem. Wielokrotnie pomagała im w robieniu zakupów, gotowaniu, zajmowaniu się domem, czy zmianą opatrunków po zabiegach operacyjnych. Pomoc ta wynikała z dobrego serca W. N. , a relacje między nią, a A. R. porównywalne były do relacji między babcią, a wnuczką. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia A. R. i jej syna, a także konieczność stałej nad nimi opieki, W. N. zamieszkała wraz z nimi w lokalu mieszkalnym numer (...) około czerwca/ lipca 2012 roku. W lokalu tym, o łącznej powierzchni około 30 m 2 , znajdują się dwie izby tj. kuchnia oraz pokój. W pomieszczeniu kuchennym wydzielona została powierzchnia dla W. N. , gdzie miała ona własne łóżko, stoliczek i szafę, do której przeniosła część swojej garderoby, pozostawiając resztę w lokalu mieszkalnymi numer (...) . Centrum życiowym kobiety pozostawał lokal mieszkalny numer (...) , pomimo że w dotychczasowym mieszkaniu (numer (...) ) nadal zamieszkiwał jej mąż oraz trójka wspólnych dzieci. W. N. korzystała wraz z A. R. i jej synem z łazienki znajdującej się w mieszkaniu jej matki w celu higieny osobistej oraz prania. A. R. nie była obcą osobą dla samej W. N. , jak i jej męża oraz dzieci. Traktowali się wzajemnie jak rodzina i zawsze się lubili. (dowód z przesłuchania W. N. k.40 – 41 w zw. z k.46, zeznania świadka B. K. k.42 – 43, zeznania świadka A. P. k.43 – 44, zeznania świadka J. B. k.44 – 45, zeznania świadka Z. G. k.45) Z. R. zmarł w dniu 26 czerwca 2017 roku. (dane z systemu PESEL) W. N. i jej sąsiadka prowadziły wspólne gospodarstwo domowe w lokalu mieszkalnym numer (...) , w tym opłacały rachunki związane z korzystaniem z lokalu aż do śmierci A. R. . W. N. nie uzyskiwała od niej jakichkolwiek środków pieniężnych. W dalszym ciągu zajmowała się domem, robieniem zakupów, przygotowywaniem posiłków, pilnowaniem leków, czy przynoszeniem opału z komórki. Odwiedzała również A. R. w trakcie jej pobytów w szpitalu. (dowód z przesłuchania W. N. k.40 – 41 w zw. z k.46, zeznania świadka B. K. k.42 – 43, zeznania świadka A. P. k.43 – 44, zeznania świadka J. B. k.44 – 45, zeznania świadka Z. G. k.45) A. R. zmarła w dniu 28 października 2018 roku. (dane z systemu PESEL) Pismem z dnia 12 grudnia 2018 roku W. N. zwróciła się do Miasta Ł. o przyznanie na jej rzecz prawa do lokalu mieszkalnego numer (...) , położonego w Ł. przy ulicy (...) z uwagi na fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego ze zmarłym najemcą oraz wieloletnią opiekę nad A. R. i jej synem. W odpowiedzi z dnia 10 lipca 2019 roku Miasto Ł. odmówiło przyznania prawa do lokalu. Pomimo odwołania się przez W. N. od niekorzystnej dla niej decyzji Miasto Ł. nie zmieniło stanowiska w tej sprawie. (pismo W. N. z dnia 12 grudnia 2018 roku k.9 – 10, pismo Miasta Ł. z dnia 10 lipca 2019 roku k.24, odwołanie k.25 – 28, pisma Miasta Ł. z dnia 30 sierpnia 2019 roku i 22 października 2019 roku k.22 – 23) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności depozycje powódki, zeznania świadków B. K. , A. P. , J. B. i Z. G. , złożone dokumenty, których treść nie była kwestionowana na żadnym etapie procesu, jak również dane z systemu PESEL w odniesieniu do daty śmierci A. R. i jej syna. Sąd Rejonowy zważył, co następuje : Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Podstawa materialno prawna zgłoszonego żądania opierała się o treść art. 189 k.p.c. w zw. z art. 691 § 1 k.c. , zgodnie z którym w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą. Osoby wymienione w § 1 wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci ( art. 691 § 2 k.c. ). Powyższa norma formułuje dwie przesłanki, których kumulatywne spełnienie jest warunkiem wstąpienia w prawa i obowiązki zmarłego najemcy. Osoba ubiegająca się o wstąpienie w stosunek najmu lokalu mieszkalnego musi należeć do kręgu osób wymienionych w hipotezie i dyspozycji przepisu oraz musi stale zamieszkiwać z najemcą aż do chwili jego śmierci. Interes prawny obejmujący ustalenie stosunku prawnego wynika z potrzeby zapewnienia uprawnionemu ochrony praw do lokalu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1996 roku, III CZP 115/96, OSNC z 1997 r. Nr 4, poz. 35). Przenosząc powyższe na płaszczyznę niniejszej sprawy należy stwierdzić, że powódka nie wykazała, aby należało do kręgu osób wymienionych w dyspozycji art. 691 § 1 k.c. Poza wszelkim sporem pozostawał brak spokrewnienia bądź spowinowacenia powódki ze zmarłą najemczynią ( W. N. nie jest ani małżonkiem ani dzieckiem A. R. ). Zgromadzony materiał dowodowy nie wykazał również, aby najemczyni była obowiązana do świadczeń alimentacyjnych względem powódki ( W. N. nie uzyskiwała jakichkolwiek środków finansowych od zmarłej). Trudno również uznać, aby spełniona była przesłanka faktycznego pozostawania przez W. N. we wspólnym pożyciu z najemczynią, co stanowiło główną oś argumentacji strony powodowej w toku przedmiotowego postępowania. W judykaturze ugruntowane pozostaje stanowisko, że faktyczne wspólne pożycie, w rozumieniu art. 691 § 1 k.c. , oznacza więź łączącą dwie osoby pozostające w takich relacjach jak małżonkowie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2009 roku, III CZP 99/09, Biul.SN 2009/11/9, uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 roku, III CZP 26/02, Biul.SN 2002/5/9). Pogląd ten został poddany szerokiej oraz trafnej analizie przez Sąd Okręgowy w Łodzi na kanwie sprawy sygn. akt III Ca 1919/18, co w związku z tożsamym przedmiotem sporu uzasadnia bliższe jego zaprezentowanie. I tak Sąd Okręgowy w Łodzi wyraźnie zaznaczył, iż poglądy, że osobą pozostającą w faktycznym wspólnym pożyciu z najemcą może być także inna niż konkubent osoba - spokrewniona z najemcą np. wnuk, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, dziecko w rodzinie zastępczej, która pozostawała z najemcą we wspólnocie domowej, duchowej i gospodarcze (m.in. powoływana przez stronę powodową H. Ciepła i jej komentarz do art. 691 k.c., Lex), nie znalazły uznania w orzecznictwie, które wyklucza kwalifikowanie tego typu relacji jako wspólne pożycie, wskazując, że do istotnych elementów tego pojęcia należy także więź fizyczna. W pierwszym z przywołanych judykatów Sąd Najwyższy stwierdził mianowicie, że wnuk zmarłego najemcy nie należy do osób wymienionych w art. 691 § 1 k.c. także wtedy, gdy łączyła go z najemcą więź gospodarcza i uczuciowa, polegająca na udzielaniu najemcy wszelkiej pomocy i sprawowaniu nad nim opieki. Ponadto w uzasadnieniu pierwszej uchwały zwraca uwagę stwierdzenie, że "wspólne pożycie" jest terminem, którego w polskim ustawodawstwie używa się tylko w znaczeniu pożycia małżeńskiego, a także odniesiona do art. 691 § 1 k.c. konstatacja, iż użyty w tym przepisie zwrot "faktyczne wspólne pożycie" oznacza tylko relację, która może istnieć pomiędzy osobami pozostającymi w takich stosunkach, jakie charakteryzują małżonków. Ta sama myśl znalazła także wyraz w drugiej uchwale na gruncie, której Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że nie można uznać, że na tej podstawie w stosunek najmu po zmarłym najemcy mogą wstąpić dalsi zstępni, rodzeństwo czy wstępni, nawet jeżeli pozostawali z najemcą w faktycznym pożyciu. Pojęcie faktycznego pożycia dotyczy bowiem jedynie takiej sytuacji, gdy pomiędzy najemcą a jego współlokatorem istniało pożycie takie jak pomiędzy małżonkami. Dotyczy to przede wszystkim związków konkubenckich. Osoby, które pozostają w faktycznym pożyciu z najemcą, jeżeli nie jest to pożycie takie jak w małżeństwie, muszą więc liczyć się z tym, że po jego śmierci nie wstąpią w stosunek najmu. Dlatego jeszcze za życia najemcy powinny zadbać o zaspokojenie swoich potrzeb mieszkaniowych na wypadek jego śmierci. Każdorazowo Sąd Najwyższy argumentował również, że konsekwencją innego pojmowania wspólnego pożycia byłoby zbytnie poszerzenie możliwości przejęcia prawa najmu lokalu w razie śmierci najemcy, w istocie przez każdą osobę, która pozostawała z nim w stosunku bliskości. Dla porządku warto jeszcze przytoczyć nieco bardziej liberalne stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 28 listopada 2012 roku (III CZP 65/12, Lex nr 1230043), które jednak w ogólnym rozrachunku nie zmienia obrazu rzeczy. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał bowiem że pojęcie "wspólne pożycie" w wielu aktach prawnych z różnych dziedzin prawa prywatnego i publicznego, a także w doktrynie i judykaturze stosowane jest w zasadzie w odniesieniu do małżonków, osób odmiennej płci niebędących małżeństwem oraz partnerów tworzących związki jednopłciowe, których łączy szczególnego rodzaju więź emocjonalna, fizyczna (cielesna) i gospodarcza, jednak przyjmuje się w niektórych sytuacjach, że dla trwania tych więzi nie jest nieodzowne, z różnych powodów, istnienie łączności cielesnej, zwłaszcza wtedy gdy sama więź emocjonalna jest szczególnie silna i zespalająca, do tego stopnia, że zastępuje związki fizyczne lub kompensuje ich brak. Z pola widzenia nie może jednak umknąć, iż ten ostatni judykat miał ściśle określony kontekst sytuacyjny, gdyż rozstrzygnięcia wymagała kwestia stosowania art. 691 k.c. do osób żyjących w związkach homoseksualnych. Na tym tle Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż ustawodawca pominął przymiotnik "małżeńskie" charakteryzujący w poprzednich wersjach przepisu wspólne pożycie z dotychczasowym najemcą. Oznacza to poszerzenie zakresu znaczeniowego pojęcia "wspólne pożycie", które obejmuje szczególnego rodzaju więź emocjonalną, fizyczną i gospodarczą. Jednocześnie brak obostrzenia tego zwrotu przymiotnikiem "małżeńskie" wskazuje, że art. 691 k.c. ma zastosowanie nie tylko do związków heteroseksualnych niepołączonych węzłem małżeńskim, ale także do związków homoseksualnych, w których tworzą się takie same więzi jak pomiędzy konkubentami. W ocenie Sądu Najwyższego nie istnieją argumenty socjologiczne ani psychologiczne różnicujące skutki wynikające ze wspólnego pożycia hetero- i homoseksualnego. Więzi powstające w tych związkach są tożsame. Na koniec Sąd Najwyższy podkreślił nakaz równego traktowania wszystkich osób równoznaczny z zakazem jakiejkolwiek dyskryminacji, również ze względu na płeć lub orientację seksualną (por. uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 28 marca 2019 roku, III Ca 1919/18, Lex nr 2712554). Sąd w niniejszym składzie podziela w pełni zaprezentowane powyżej stanowisko, które pozostaje utrwalone i dominujące w judykaturze. Jako jego dalsze potwierdzenie i wzmocnienie zawartej w nim argumentacji warto wskazać, że wspólne pożycie jest terminem, który w polskim ustawodawstwie używa się tylko w znaczeniu pożycia małżeńskiego. Gdy nawet brak jest przymiotnika "małżeńskie" - wykładnia logiczno - językowa oraz systemowa tego pojęcia wskazuje, że nie można tego terminu używać w innym znaczeniu niż dla oznaczenia więzi łączących dwie osoby (także tej samej płci) pozostających w takich relacjach jak małżonkowie. Nawet bardzo intensywna więź psychiczna oraz wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego nie uzasadnia nazwania tej relacji " wspólnym pożyciem". Relacje te przybierają zwykle postać opieki, pieczy czy przyjaźni. Nie można ich bowiem kwalifikować jako wspólnego pożycia, gdyż brak więzi fizycznej wyklucza taką kwalifikację (por. wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 6 października 2016 roku, II Ca 626/16, Lex nr 2171649). Reasumując treść powyższych rozważań należy zaznaczyć, że Sąd w niniejszym składzie nie kwestionuje faktu, że powódka zamieszkiwała wspólnie z najemcą aż do chwili jej śmierci, a przy tym nie odbiera ich wzajemnej relacji charakteru bliskości, serdeczności, a nawet nawiązania więzi porównywalnej, czy wręcz tożsamej ze stosunkami rodzinnymi, przy czym okoliczności te pozostają o tyle irrelewantne, o ile W. N. nie należy do zamkniętego katalogu osób uprawnionych na gruncie art. 691 § 1 k.c. do wystąpienia z żądaniem wstąpienia w stosunek najmu. W tak ukształtowanych realiach faktycznych i prawnych próba uwzględnienia racji powódki mogłaby opierać się tylko i wyłącznie na względach słuszności (nie sposób uznać, aby uzyskanie przez W. N. statusu najemcy spornego lokalu było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego), przy czym norma art. 5 k.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy powództwa, co również stanowi wyraz utrwalonego dorobku judykatury (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013, II CSK 78/13, Lex nr 1415503, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2002 roku, IV CKN 892/00, Lex nr 54380). Z tych wszystkich względów powództwo podlegało oddaleniu w całości. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. uznając, że w realiach niniejszej sprawy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który przeciwstawia się obciążeniu nimi powódki. W tym aspekcie należało uwzględnić przede wszystkim szczególny charakter niniejszej sprawy, w szczególności poczynione ustalenia faktyczne, jak również subiektywne przekonanie samej powódki o słuszności racji, z jakimi wystąpiła na drogę postępowania sądowego. W konsekwencji nałożenie na W. N. obowiązku zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanej stałaby w rażącej sprzeczności z elementarnym poczuciem sprawiedliwości.