Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ), co stanowi naruszenie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – i zakazuje się jego wykorzystywania. II. Na podstawie art. 23b ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 798 i 650 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone nakłada się na (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w W. środek usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu stosowania we wzorcu umowy niedozwolonego postanowienia umownego określonego w punkcie I sentencji niniejszej decyzji w postaci obowiązku skierowania listem poleconym – za zwrotnym potwierdzeniem odbioru - w terminie miesiąca od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji – do wszystkich konsumentów, którzy nabyli za pośrednictwem (...) S.A. obligacje (...) S.A. pisemnej informacji o wydaniu przez Prezesa UOKiK decyzji nr (...) z dnia 4 lutego 2019 r. o uznaniu przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia wzorca umowy, o którym mowa w punkcie I sentencji niniejszej decyzji o treści: (...) S.A. uprzejmie informuje, iż nabyła Pani /nabył Pan obligacje (...) S.A. za pośrednictwem naszej spółki z wykorzystaniem Formularza Przyjęcia Propozycji Nabycia obligacji (...) (…). W Formularzu tym Prezes UOKiK decyzją nr (...) z dnia 4 lutego 2019 r. stwierdził występowanie klauzuli niedozwolonej o treści: Nie złożono mi żadnych oświadczeń ustnych ani nie dostarczono żadnych informacji, które byłyby sprzeczne z informacjami zawartymi w Propozycji Nabycia Obligacji lub Warunkach Emisji Obligacji. (zd. 3 pkt 1 zd. 2 Oświadczenia Inwestora w Formularzu Przyjęcia Propozycji Nabycia Obligacji serii (…) (...) S.A. ). W związku z powyższym postanowienie zawarte w Formularzu nie wiąże Panią/Pana, czyli jest bezskuteczne. Bezskuteczność ta powstaje z mocy prawa i nie jest konieczne stwierdzenie jej na drodze sądowej. Klauzulę uznaną za abuzywną należy zatem traktować tak, jakby w ogóle nie była zawarta w umowie.” III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3a w zw. z ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 798 i 650 ze zm.) oraz w związku z art. 112 ust. 2 ww. ustawy oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – w związku z uznaniem postanowienia wzorca umowy za niedozwolone nakłada się na (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w W. karę pieniężną w wysokości 2.074.483,00 zł (słownie: dwa miliony siedemdziesiąt cztery tysiące czterysta osiemdziesiąt trzy złote 00/100), z tytułu stosowania niedozwolonego postanowienia umownego we wzorcu umowy, o którym mowa w punkcie I sentencji decyzji, płatną do Funduszu (...) . IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 i 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 798 i 650 ze zm.) w związku z art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów obciąża (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w W. kosztami ww. postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, zobowiązując tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 127,86 złotych (słownie: sto dwadzieścia siedem złotych 86/100), w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Od powyższej decyzji odwołanie złożył powód: (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. (poprzednio: (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w W. ), zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego i procedury: 1. naruszenie art. 23b ustawy okik w związku 23a ustawy okik oraz art. 385
Zgodnie z treścią art. 23b ust. 1 uokik, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 23a. W decyzji Prezes Urzędu przytacza treść postanowienia wzorca umowy uznanego za niedozwolone. W doktrynie wskazuje się, że: „Prezes UOKiK z urzędu wszczyna i prowadzi postępowanie administracyjne w sprawie uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone. W postępowaniu tym stroną jest przedsiębiorca, wobec którego zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania - postanowienie to wyznacza zakres podmiotowy i przedmiotowy postępowania. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie, czy przedsiębiorca naruszył zakaz wyrażony w art. 23a Ustawy - tj. zakaz stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art.
Naruszenie tego zakazu jest bowiem materialnoprawną przesłanką wydania decyzji, o której mowa w art. 23b ust. 1 Ustawy. Na podstawie zgromadzonego materiału, w tym w szczególności pełnej treści wzorca umowy i kontekstu gospodarczego jego stosowania, Prezes UOKiK dokonuje oceny analizowanego postanowienia wzorca umowy w świetle kryteriów określonych w art.
k.c. ” (Stawicki Aleksander (red.), Stawicki Edward (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, wyd. II, Opublikowano: WK 2016). Nie budzi wątpliwości Sądu, że powód stosował w obrocie z konsumentami postanowienie wskazane w punkcie I zaskarżonej decyzji. Wskazać tu należy, że okoliczność, iż powód pośredniczył w procesie nabywania obligacji, nie zmienia faktu, że wskazane dokumenty tj. Formularze stanowią wzorce umowne, gdyż zawierają, postanowienia umowne w oparciu, o które zawierane były umowy z konsumentami. Ponadto, jak wynika z treści oświadczenia pracownika powoda z dnia 21 czerwca 2018 roku (k. 191 akta adm.), powód stosował własne wzorce umowne, nie korzystał ze wzorców innego podmiotu (emitenta). Istotne jest również to, że w toku kontroli przeprowadzonej w ramach tego postępowania w (...) Prezes UOKiK pozyskał wzorzec umowy o nazwie Formularz Przyjęcia Propozycji Nabycia Obligacji (…) (...) S.A. zaopatrzony w logo (...) wykorzystywany podczas oferowania obligacji prywatnych (...) S.A. przez Spółkę jako formularz elektroniczny, w którym to formularzu znalazło się kwestionowane postanowienie. Bezsprzecznie zatem strona powodowa posługiwała się przedmiotowym wzorcem umownym zawierającym zakwestionowane postanowienie. Tym samym błędna była konstatacja strony powodowej, że skoro występowała relacja kontraktowa pomiędzy konsumentem a emitentem papierów wartościowych – (...) S.A. , to brak jest podstaw do przyjęcia, że powód stosował przedmiotowy wzorzec umowny. Z tych względów, argumentacja powoda co do roli powoda w procesie oferowania papierów wartościowych nie mogła skutkować zwolnieniem powoda z odpowiedzialności za stosowanie przedmiotowego postanowienia we wzorcu umownym. Wskazywana przez powoda okoliczność relacji prawnych pomiędzy powodem a emitentem nie oznacza, że przedmiotowa klauzula zawarta w Formularzu stosownym przez powoda nie podlega kontroli Prezesa UOKiK w kontekście zakazu, o którym mowa w art. 23a uokik. Tym samym zarzut braku interesu powoda w prowadzonym postępowaniu, czy też braku legitymacji był niezasadny, a w konsekwencji nie zachodzi również nieważność decyzji, jak twierdził powód. Reasumując, rację miał pozwany, że z uwagi na treść art. 23a uokik, pojęcie „Stosowania wzorca umownego” należy rozumieć także jako stwarzanie warunków do zawarcia umowy. Z powyższych względów uzasadnione było dokonanie oceny wskazanego postanowienia wzorca umownego pod kątem abuzywności. Materialnoprawną podstawą kontroli abstrakcyjnej postanowień wzorca umowy są zatem art.
i 385 3 k.c. stosowane odpowiednio, a więc z uwzględnieniem faktu, że Prezes UOKiK zobowiązany był do dokonania kontroli w oderwaniu od konkretnego stosunku umownego, do którego odnoszą się powołane przepisy. Mając na względzie abstrakcyjny charakter kontroli wzorca dokonywanej przez Prezesa UOKiK, w oderwaniu od konkretnej umowy, Prezes Urzędu ocenia treść postanowień wzorca i treść hipotetycznych stosunków, jakie mogą powstać pomiędzy przedsiębiorcą a potencjalnym konsumentem na jego podstawie. Prezes Urzędu nie bada i nie ocenia natomiast sposobu wykorzystania wzorca w konkretnej sytuacji, wobec konkretnych konsumentów. Istotne w tej kontroli jest ustalenie, iż powód wprowadził wzorzec do obrotu i był gotów do jego wykorzystywania oraz, że stosowanie wzorca nie może być utożsamiane z zawieraniem umów przy jego wykorzystaniu. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 grudnia 2011 r., w sprawie o sygn. akt VI ACa 873/11 : „Kontrola abstrakcyjna polega na kontroli wzorca jako takiego, w trakcie kontroli abstrakcyjnej ocenie podlega więc treść danego zaskarżonego postanowienia wzorca, a nie sposób jego faktycznego, czy też potencjalnego wykorzystania przy uwzględnieniu intencji przedsiębiorcy.” (LEX nr 1642385). Z powyższych względów, brak było podstaw do uwzględnienia wniosków dowodowych powoda wskazanych w odwołaniu – ukierunkowanych właśnie na badanie procesu powstania wzorca czy też relacji prawnych pomiędzy powodem a emitentem. Z wskazanych wyżej względów, postanowieniem z dnia 20 października 2021 roku pominięto zawnioskowane przez powoda dowody z zeznań świadków oraz biegłych na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. , jako nieistotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Należało bowiem przyjąć, że wskazywane okoliczności wykraczają poza zakres okoliczności istotnych dla tej sprawy. Wbrew przekonaniu powoda podniesionemu w odwołaniu, dokonanie przedmiotowej oceny, nie wymaga zbadania powyższych okoliczności. Wbrew obszernie przedstawionym przez powoda twierdzeniom, bez znaczenia była również okoliczność ewentulanego stosowania przedmiotowej klauzuli przez innych przedsiębiorców. Tym samym, z przedstawionych powyżej względów, zarzut naruszenia przez pozwanego z art. 84 uokik w związku art. 78 § 1 oraz art. 7, 10 kpa oraz art. 233 k.p.c. okazał się bezzasadny. Powołane wyżej przepisy art.
i 385 3 k.c. zawierają pakiet norm ukierunkowanych na ochronę konsumenta w umowach zawieranych z przedsiębiorcą. Konsument jest bowiem uznawany za „słabszą" stronę stosunku prawnego, tak ekonomicznie, jak również pod względem doświadczenia i posiadanej wiedzy. Zgodnie z treścią art.
, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W treści powołanego przepisu ustawodawca wymienił zatem przesłanki uznania danego postanowienia za niedozwolone, jeżeli kształtuje ono prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zastrzeżono przy tym, że postanowienia określające główne świadczenia stron, takie jak cena lub wynagrodzenie, mogą zostać uznane za niedozwolone postanowienia umowne tylko wówczas, gdy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Mając powyższe na względzie, nie ulega wątpliwości Sądu, że zakwestionowane postanowienie wzorca umownego spełnia wszystkie wymienione wyżej przesłanki. Z całą pewnością bowiem, wskazane postanowienie zostało zawarte w przedmiotowym wzorcu umownym, jednostronnie opracowanym przez powoda, na który konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Wskazane postanowienie nie dotyczy głównych świadczeń stron, takich jak cena lub wynagrodzenie. Ponadto, kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sąd nie podzielił przedstawionej przez powoda w treści odwołania oceny, że przedmiotowa klauzula nie może mieć wpływu na sytuację konsumenta. Zasadnie przyjął pozwany, że Dyrektywa 93/13/EWG opiera się na systemie ochrony konsumenta znajdującego się w słabszej pozycji niż przedsiębiorca, zarówno pod względem siły przetargowej, jak i stopnia poinformowania, a w związku z tym godzi się on na przedstawiane przez przedsiębiorcę warunki umowne, na których treść nie może mieć wpływu. Jak zasadnie zaważył pozwany, ze względu na słabszą pozycję jednej ze stron art. 6 ust. 1 tej dyrektywy – stanowiący odpowiednik art.
, stanowi, że nieuczciwe warunki nie wiążą konsumenta. Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, który jak należy przyjąć, zmierza do zastąpienia ustanowionej w umowie równowagi formalnej między prawami i obowiązki stron równowagą rzeczywistą, pozwalającą na przywrócenie równości tych stron. Niewątpliwe zaś, w odniesieniu do rynku usług finansowych występuje deficyt informacyjny. Z tego względu, dokonanie przez konsumenta profesjonalnej oceny i analizy informacji uzyskanych od powoda w formie oświadczeń ustnych czy informacji, w relacji do informacji zawartych w Propozycji Nabycia Obligacji lub Warunkach Emisji Obligacji, jest nader utrudnione, lub wręcz niemożliwe. Zwłaszcza, że chęć takiego inwestowania środków pieniężnych mogą przejawiać osoby o różnym wykształceniu i w różnym wieku. Nie ulega też kwestii, że w ramach dobrych obyczajów kupieckich należy zakładać zgodność treści oferty na piśmie z informacjami dotyczącymi warunków zawarcia umowy przekazywanymi ustnie. Konsument ma bowiem prawo do rzetelnej i pełnej informacji dotyczącej warunków zawarcia umowy, a przede wszystkim zgodnej z treścią warunków umowy zawartej na piśmie. Mając na względzie treść przedmiotowego postanowienia, można wnioskować, że powód mógłby powoływać się na ten zapis, gdyby konsument powoływał się na treść innych objaśnień, które otrzymał od powoda, w sytuacji niezgodności tej informacji z treścią przekazanych przez emitenta dokumentów, zwłaszcza, że przedmiotowe postanowienie odnosi się do „wszelkich” informacji zawartych w Propozycji Nabycia Obligacji lub Warunkach Emisji Obligacji. Tak ukształtowane postanowienie mogłoby bowiem prowadzić konsumenta do wniosku, że nie ma on już żadnej możliwości zakwestionowania określonej treść umownej, w tym podjęcia próby uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli. Rację ma pozwany, że właśnie z uwagi na rolę powoda w procesie nabywania przedmiotowych papierów wartościowych ryzyko zniekształcenia przekazywania określonych i informacji jest zwiększone. Istotnie zatem, przedmiotowe postanowienie wpływa korzystnie jedynie na sytuację jednej strony umowy i nie jest nią konsument. Nie budzi też wątpliwości konstatacja pozwanego, że konsument, zawierając umowę w ten sposób tj. poprzez wysłanie Formularza powoduje domyślną akceptację wszystkich znajdujących się w nim oświadczeń, znajduje się w niekorzystnej sytuacji zarówno prawnej, jak i faktycznej, musi bowiem zaakceptować postanowienia, które mogą być niezgodne z rzeczywistymi okolicznościami, które wystąpiły na etapie przedkontraktowym. Rację miał zatem pozwany, że stosowanie postanowienia umownego, które poprzez swoją treść powoduje uznanie za niebyłe wszelkich twierdzeń, jakie mogły pojawić się na etapie oferowania produktu, a które mogły być odmienne od tego, co ostatecznie znalazło się w umowie, stanowi złamanie zasady uczciwości kontraktowej. Zasadnie też wskazał, że przy nabywaniu obligacji korporacyjnych, produkcie skomplikowanym w swoich skutkach prawnych i finansowych dla zwykłego konsumenta, jakiekolwiek techniki sprzedażowe prowadzące do zmanipulowania obrazu prawdziwej oferty lub po prostu przekazujące nieprawdę należy uznać za niedozwolone i prawnie zakazane. W związku z tym zasadnie pozwany przyjął, że w sytuacji braku w Formularzu takiej klauzuli, sytuacja konsumenta byłaby znaczenia korzystniejsza, w szczególności, w kontekście możliwości skorzystania z instytucji uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli, czy innych roszczeń. Stosowanie przedmiotowej klauzuli może zatem rażąco naruszać przede wszystkim ekonomiczne interesy konsumenta i wywołać realne szkody. Z powyższych względów zasadnie pozwany uznał przedmiotowe postanowienie umowne za niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art.
Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ), co stanowi naruszenie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – i zakazał jego wykorzystywania. Tym samym zarzut naruszenia przez pozwanego art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 84 uokik okazał się bezzasadny. W konsekwencji, nie budzi wątpliwości Sądu zasadność zastosowania przez pozwanego środka usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu określonego w art. 23a uokik, o którym mowa w punkcie II zaskarżonej decyzji. Brak było też podstaw do kwestionowania wysokości nałożonej kary pieniężnej wskazanej w punkcie III zaskarżonej decyzji. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 3a uokik, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 23a. Powód nie wykazał w toku niniejszego procesu braku zasadności nałożenia kary pieniężnej, ani też ustalenia jej w nieprawidłowy sposób. W przekonaniu Sądu ustalenie jej wysokości odbyło się w sposób zgodny z wymogami ustawodawcy, w szczególności zawartymi w art. 111 uokik. Na zasadność nałożenia kary we wskazanej w decyzji wysokości wpłynęła w szczególności długotrwałość naruszenia. Zasadnie też pozwany ocenił i przyjął znaczny zasięg naruszenia i możliwość negatywnych skutków dla interesów konsumenta, o których już wyżej była mowa. Sąd podzielił pogląd pozwanego, że liczba klientów którzy nabyli za pośrednictwem spółki obligacje (...) S.A. jest znacząca. Sąd nie dopatrzył się również, aby udzielanie wyjaśnień, składnie dokumentów przez powoda w toku postępowania administracyjnego stanowiło okoliczność, która spowodowała przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania, a zatem okoliczność łagodzącą. Nie stanowi również okoliczności łagodzącej wskazana przez powoda okoliczność, że powód nie miał podstaw, aby przypuszczać, że przedmiotowa klauzula może zostać uznana za abuzywną. Sąd również nie dopatrzył się po stronie powoda żadnych okoliczności łagodzących. W ocenie Sądu, z powyższych względów uzasadnione było podwyższenie spółce kwoty bazowej o 20%, natomiast kara została wymierzona w graniach uznania administracyjnego. Powód nie wykazał też w żaden sposób, aby wymierzona kara wpływała istotnie na płynność finansową spółki. Ustalona kara w przekonaniu Sądu jest proporcjonalna do naruszenia, a jednoczenie spełni swoje cele w zakresie prewencji szczególnej jak i ogólnej. Zwłaszcza, że kara zostanie przeznaczona na Fundusz (...) , a zatem, jak wskazał pozwany, będzie mogła być wykorzystana na mi.in. edukację finansową konsumentów. O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 98 k.p.c. i w oparciu o §14 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, czyli w wysokości 720,00 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego. Sędzia SO Jolanta Stasińska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.