Sad powszechny, VIII U 2166/20

Sygn. akt VIII U 2166/20 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 8 września 2020 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. odmówił K. J. prawa do wypłaty rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zgodnie z art.21 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po 31 grudnia 1948 r., który przed dniem 1 stycznia 2009 roku wykonywał przez co najmniej 15 lat pracę w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ rentowy wskazał, że wnioskodawczyni od dnia 1 października 2010 roku miała prawo do emerytury przyznanej na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i urodziła się przed 1 stycznia 1949 roku (decyzja k.2 akt ZUS). W dniu 16 września 2020 r. do organu rentowego wnioskodawczyni odwołała się od tej decyzji wskazując, iż decyzja jest dla niej krzywdząca i nie uwzględnia okresu pracy w warunkach szczególnych chociaż ta praca doprowadziła ją do rozstroju zdrowia (odwołanie k.3). W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu decyzji. Dodatkowo wskazano, iż rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego. Wnioskodawczyni nie tylko pobiera emeryturę wcześniejszą ale zgodnie z przepisami nie ustalono dla niej kapitału początkowego (odpowiedź na odwołanie k. 9). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Wnioskodawczyni K. J. urodziła się (...) (okoliczność bezsporna). Na mocy decyzji ZUS z dnia 24 lipca 2003 roku ubezpieczona miała przyznaną emeryturę, od osiągnięcia wieku emerytalnego czyli od 27 lipca 2003 roku. Wysokość emerytury ustalona została przy przyjęciu przeciętnej podstawy wymiaru składek ustalonego z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu ubezpieczenia. Wysokość wskaźnika podstawy wymiaru składek wyniósł 83,43%. Do obliczenia świadczenia przyjęto 33 lata i 1 miesiąc okresów składkowych (397 miesięcy) oraz 7 lat okresów nieskładkowych (ograniczonych do 1/3 okresów składkowych – 84 miesiące) (decyzja k.26 akt ZUS plik II). W dniu 12 października 2010 roku odwołująca złożyła wniosek o przeliczenie emerytury w związku z ukończeniem 60 roku życia (wniosek k.47 akt ZUS plik II). Decyzją z dnia 21 października 2010 roku wstrzymano wypłatę emerytury wcześniejszej (decyzja k.50 akt ZUS plik II). Na mocy decyzji z dnia 21 października 2010 roku organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury na podstawie art. 29 i 53 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, od 1 października 2010 roku. Wysokość emerytury ustalona została przy przyjęciu przeciętnej podstawy wymiaru składek ustalonej na potrzeby wcześniejszej emerytury. Wysokość wskaźnika podstawy wymiaru składek wyniósł 83,95%. Do obliczenia świadczenia przyjęto 33 lata i 1 miesiąc okresów składkowych (397 miesięcy) oraz 7 lat i 1 miesiąc okresów nieskładkowych (ograniczonych do 1/3 okresów składkowych – 85 miesięcy) (decyzja k.51 akt ZUS plik II). Wnioskodawczyni nie ma ustalonego kapitału początkowego (okoliczność bezsporna). W dniu 18 sierpnia 2020 roku złożyła wniosek o ponowne przeliczenie świadczenia poprzez doliczenie kapitału początkowego (wniosek k.1 akt ZUS). Przy ustalaniu stanu faktycznego, sąd pominął, na podstawie art. 2352 § 1 pkt 2 kpc , wnioski dowodowe zgłoszone przez pełnomocnika wnioskodawczyni o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bhp na potwierdzenie faktu, iż czynności wykonywane przez ubezpieczoną były pracą w warunkach szczególnych oraz z przesłuchania odwołującej w charakterze strony na fakt świadczenia przez nią pracy w szczególnych warunkach i prawa do świadczeń z tego tytułu a w szczególności rekompensaty. Wnioski te zmierzały bowiem do wykazania faktów nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych samych przyczyn pominięte zostały także złożone dokumenty w postaci świadectw pracy w szczególnych warunkach oraz decyzji o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Z uwagi na wiek wnioskodawczyni i braku ustalenia kapitału początkowego odwołującej nie może być przyznane prawo do rekompensaty. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do art. 2 pkt. 5 i art.21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1924) rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (tak M. Zieleniecki - Komentarz do art.21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX, por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15 – LEX 2044406). Zgodnie z art.21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie , która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego , o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.) dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r ., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy . Artykuł 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Należy zauważyć, że powyższe przesłanki mają charakter kumulatywny, tj., aby móc ubiegać się o świadczenie w postaci rekompensaty przewidzianej w ustawie o emeryturach pomostowych konieczne jest jednoczesne zaistnienie przesłanek określonych w ust. 1 i 2 , oraz nieistnienie przesłanki o charakterze negatywnym, określonej w ust. 3 . Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszego sporu Sąd wskazuje na brzmienie art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych zgodnie z którym, rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53). Okoliczność wskazana w tym przepisie stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty, to znaczy, że zaistnienie wyrażonej w niej sytuacji uniemożliwia realizację przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Skoro więc wnioskodawczyni posiada prawo do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie emerytalnej, to prawa do rekompensaty nabyć nie może. Sąd podziela istniejący w doktrynie pogląd (M. Zieleniecki, komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX 2014), zgodnie z którym stosowanie jedynie wykładni literalnej omawianego przepisu jest niewystarczające, gdyż prowadziło by do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z funduszu ubezpieczeń społecznych. Do prawidłowej interpretacji tego przepisu konieczne jest zastosowanie wykładni systemowej, która prowadzi do przepisu art. 23 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego. Z kolei z art. 173 ust. 1 ustawy emerytalnej kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczanie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r. W tych okolicznościach warunek sformułowany w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. W świetle przytoczonych okoliczności, twierdzenia odwołującej w przedmiocie przysługującego jej uprawnienia do ww. rekompensaty, w związku ze spełnieniem warunków do przyznania emerytury z tytułu pracy w szczególnym charakterze, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , Sąd uznał za bezzasadne. Skoro, jak wynika z powyższego, celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, to przesłanka negatywna, o której mowa w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych , na co wskazuje wykładnia funkcjonalna tego przepisu, zachodzi w przypadku pobierania emerytury przyznanej w obniżonym wieku emerytalnym np. na podstawie art. 46 w zw. z art. 32 lub 39 czy tez art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14 grudnia 2015 r., lex nr 1979477). Jak zasadnie podnosi organ rentowy odwołująca od dnia 27 lipca 2003 roku czyli od ukończenia 55 roku życia , miała ustalone prawo do emerytury wcześniejszej decyzją z dnia 24 lipca 2003 roku na podstawie ustawy emerytalnej. Na marginesie Sąd zważył, że decyzją z dnia 21 października 2010 roku, organ rentowy przyznał wnioskodawczyni emeryturę, od dnia 1 października 2010 roku na podstawie ustawy emerytalnej. Nie ulega wątpliwości, że oba powyżej wymienione świadczenia emerytalne przyznane zostały odwołującej na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i oba stanowiły świadczenia obliczone w oparciu o system zdefiniowanego świadczenia a nie zdefiniowanej składki. Dodatkowo podkreślić należy, iż wnioskodawczyni należy do grona ubezpieczonych (z uwagi na datę urodzenia), dla których przepisy w ogóle nie przewidują możliwości ustalenia kapitału początkowego, a sporna rekompensata stanowi dodatek doliczany do kapitału początkowego. W jej przypadku nie istnieje zatem możliwości przyznania jej prawa do rekompensaty. W świetle przytoczonych okoliczności, twierdzenia odwołującej w przedmiocie przysługującego jej uprawnienia do rekompensaty Sąd uznał za bezzasadne. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego w Łodzi, decyzja organu rentowego jest prawidłowa. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , oddalił odwołanie. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy przez pełnomocnika z urzędu. Sąd uwzględniając nakład pracy pełnomocnika z urzędu orzekł na podstawie § 15 ust. 2 w zw. z § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68) podwyższając należne koszty o podatek VAT. ZARZĄDZENIE Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawczyni PI. 26 X 2021 roku.