Sygn. akt III Ca 1458/19 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2019 roku Sąd Rejonowy w Zgierzu w sprawie z powództwa D. O. przeciwko (...) SE Republika Łotewska działająca w Polsce przez Oddział w W. (poprzednio (...) Company SE Spółka (...) działająca w Polsce przez Odział w W. ) o zapłatę zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 40.000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 7 lipca 2015 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, oraz orzekł o kosztach postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły ustalenia, z których wynika, że 27 maja 2012 roku w miejscowości S. , gmina U. , M. S. nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że, kierując samochodem marki V. (...) , nie obserwował należycie drogi i nie podjął manewru ominięcia stojącego na jezdni albo poruszającego się z minimalną prędkością pojazdu marki F. (...) , którym kierował brat powódki – M. T.
(1)i uderzył w tył pojazdu, powodując u poszkodowanego wielonarządowe obrażenia ciała skutkujące jego zgonem. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Łasku Zamiejscowego Wydziału Karnego z siedzibą w P. wydanym w sprawie VII K 275/13 Sąd Rejonowy w Łasku uznał M. S. winnym spowodowania wypadku. Sprawca w dacie wypadku korzystał z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w pozwanym towarzystwie potwierdzonym polisą nr (...) . Pozwany od stycznia 2014 roku posiada oddział na terenie Polski. Relacje pomiędzy powódką a bratem M. T.
(2)były bardzo dobre. Był on najmłodszym z braci, różnica wieku wynosiła ponad 20 lat. Nawzajem się wspierali i byli ze sobą zżyci, spędzali wspólnie święta oraz inne uroczystości rodzinne. Po stracie brata, stan psychiczny powódki uległ pogorszeniu, a okres żałoby spowodował przyspieszony proces demencji. Następcą prawnym (...) Company SE Spółki (...) Oddział w Polsce z siedzibą w W. jest B. (...) Republika Łotewska działająca w Polsce przez Oddział w W. . W takich okolicznościach faktycznych, Sąd Rejonowy na podstawie art. 436 § 2 k.c. w zw. z art. 805 k.c. , art. 821 k.c. , art. 822 k.c. i art. 446 § 4 k.c. uznał, że pozwany odpowiada za krzywdę powódki związaną z utratą brata w wyniku wypadku drogowego ze skutkiem śmiertelnym. Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w części, tj. w punktach I, III i IV w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego, tj.:
- art. 123 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych poprzez uznanie, że pozwany posiada legitymację bierną w niniejszej sprawie, podczas gdy pojazd sprawcy zdarzenia drogowego z dnia 27 maja 2012 r. był zarejestrowany w Republice Litewskiej, której biuro narodowe – L. R. transporto priemoniu draudiku biuras ( (...) ’ B. of the Republic of Lithuania) jest sygnatariuszem Porozumienia Wielostronnego, co winno skutkować pozwaniem wyłącznie (...) w W. ,
- art. 805 § 1 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez uznanie, że w sprawie zaistniała podstawa do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego za skutki wypadku z dnia 27 maja 2012 r. w sytuacji, gdy w toku całego procesu powódka nie przedstawiła dowodu w postaci umowy ubezpieczenia rzekomo łączącej pozwanego ze sprawcą szkody stosunkiem obligacyjnym w zakresie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych,
- art. 446 § 4 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez przyznanie na rzecz powódki rażąco zawyżonej w okolicznościach niniejszej sprawy kwoty zadośćuczynienia w wysokości po 40.000 zł ,
- art. 233 § 1 k.p.c. w zw. art. 232 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów mającej wpływ na wynik sprawy, polegające w szczególności na dokonaniu pobieżnej, sprzecznej z doświadczeniem życiowym i niewszechstronnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności niedostateczne przeanalizowanie okoliczności, że powódka w toku procesu nie udowodniła posiadania przez sprawcę ubezpieczenia OC wystawionego przez pozwanego, tym bardziej, że w aktach sprawy karnej znalazł się dowód, że wystawca polisy ubezpieczeniowej było (...) Company Se filialas L. z siedzibą w W. w Republice Litewskiej – a w rezultacie błędne przyjęcie, że w realiach przedmiotowej sprawy powódce należy się spełnienie roszczenia przez pozwanego, a nie przez inny podmiot, którym w tym przypadku winno być Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w W. . W związku z podniesionymi zarzutami pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ewentualnie poprzez zasądzenie na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia kwoty 20.000 zł i oddalenie powództwa w pozostałym zakresie oraz zasadzenie na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto skarżący wniósł o zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, za instancję odwoławczą. W odpowiedzi na apelację, powódka wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenia na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: apelacja jest uzasadniona. W ramach podniesionego zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c , wolno powiedzieć, że ocena materiału dowodowego uchybia dyrektywom wskazanym w przywołanej normie prawnej. Ma rację skarżący, że Sąd I instancji wadliwie ustalił, że powódka w toku procesu udowodniła posiadanie przez sprawcę wypadku ubezpieczenia OC, wystawionego przez pozwanego. W podstawie faktycznej rozstrzygnięcia należało zatem pominąć ustalenie, że sprawca w dacie wypadku korzystał z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w pozwanym towarzystwie potwierdzonym polisą nr (...) . W pozostałym zakresie ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji zostają przyjęte przez Sąd odwoławczy za własne. Na gruncie procesu cywilnego obowiązuje zasada kontradyktoryjności, czego wyrazem jest dyspozycja art. 232 k.p.c. , określająca obowiązek stron do wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, co z kolei jest potwierdzeniem reguły z art. 6 k.c. , wyznaczającej sposób rozłożenia ciężaru dowodu. Zasady art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. nie określają jedynie zakresu obowiązku zgłaszania dowodów, ale winne być rozumiane przede wszystkim w ten sposób, że strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swych twierdzeń ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu co do tych okoliczności na niej spoczywał. W badanej sprawie, wobec kwestionowania przez pozwanego odpowiedzialności ubezpieczeniowej, w tym prawdziwości i formy (kserokopii) przedstawionej polisy, rzeczą powódki było udowodnienie spornej okoliczności przewidzianymi w procedurze cywilnej i dostępnymi dla strony dowodami. Innymi słowy, skoro materiał dowodowy został zakwestionowany przez pozwanego, to do obowiązku powódki należało udowodnienie, że zawarta pomiędzy sprawcą zdarzenia a pozwanym polisa OC istniała. Tymczasem powódka nie sprostała ciężarowi wynikającemu z treści art. 6 k.c. , gdyż nie wykazała istnienia umowy OC w obrocie prawnym, nie przedstawiła jej oryginału, nie przeprowadziła nawet zaczątku dowodu na sporne okoliczności, chociaż dowód z zeznań świadka –właściciela pojazdu, widniejącego na przedstawionej kserokopii nie wydaje się być dowodem niedostępnym. Kserokopia umowy zaś znajdująca się w aktach karnych nie może być z przyczyn formalnych uznana za dowód w sprawie - art. 253 k.p.c. , skoro ten materiał dowodowy został zakwestionowany przez stronę pozwaną. W konsekwencji, zarzut naruszenia art. 805 § 1 k.c. w zw. z art. 6 k.c. należy także uznać za uzasadniony, bowiem powódka nie uwodniła, że w obrocie prawnym istnieje umowa odpowiedzialności cywilnej łącząca sprawcę wypadku z pozwanym, zatem wbrew stanowisku Sądu I instancji, nie można przyjąć, że istniała podstawa do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego za skutki wypadku z dnia 27 maja 2012 roku. Skoro pozwany wyraźnie zaprzeczył, aby zawierał polisę o nr (...) , składając w tym zakresie oświadczenia odwołujące się do bazy zawartych umów (k. 161) i zakwestionował wiarygodność kserokopii rzekomej polisy, to na stronie powodowej spoczywał obowiązek stosownej inicjatywy dowodowej. Zarówno w aktach przedmiotowej sprawy, jak i aktach sprawy karnej VII K 275/13 Sądu Rejonowego w Łasku brak oryginału dokumentu. W konsekwencji tych okoliczności na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie da się potwierdzić rzetelności kserokopii polisy, ani faktu zawarcia umowy ubezpieczenia. Przy czym rację ma także skarżący, że notatka policyjna z informacją o polisie nie stanowi dowodu żadnej okoliczności poza taką, że sprawca wypadku powołał się na posiadanie ubezpieczenia. Oczywistym przecież jest, że wbrew sugestiom powódki, funkcjonariusze policji nie badali prawdziwości przedstawionego dokumentu w postaci kserokopii polisy. W przedstawionych okolicznościach sprawy, zarzut braku legitymacji procesowej biernej pozwanego w niniejszej sprawie okazał się zasadny. Legitymacja procesowa stanowi przesłankę materialnoprawną, w związku, z czym sąd jest zobowiązany do oceny jej istnienia w chwili orzekania co do istoty sprawy (wyrokowania), a w razie stwierdzenia braku legitymacji procesowej – czynnej bądź biernej – jest zobligowany do oddalenia powództwa. W tym stanie rzeczy, zbędne stało się odnoszenie do pozostałych zarzutów apelacji, w szczególności bezprzedmiotowe co do zakresu wysokości przyznanego zadośćuczynienia, skoro pozwany (...) Company SE Spółka (...) Oddział w Polsce z siedzibą w W. nie odpowiada co do zasady za powstałą szkodę. Mając powyższe na uwadze, zaskarżone orzeczenie podlegało zmianie na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. O kosztach postępowania za obie instancje, Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. , w myśl którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Za odstąpieniem od obciążania powódki kosztami procesowymi przemawia zarówno jej sytuacja materialna, jak również subiektywne przeświadczenie o zasadności powództwa, które bazowało na przekonaniu o wykazaniu zasady odpowiedzialności pozwanego. Przekonanie to było uzasadnione tym bardziej, że brat powódki uzyskał świadczenia od tego samego pozwanego. Okoliczności tych spraw wydawały się identyczne.