Sad powszechny, II Ka 223/14

Sygn. akt II Ka 223/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Zamościu II Wydział Karny w składzie : Przewodniczący: SSO Urszula Zwolak (spr.) Sędziowie: SO Zbigniew Żaczek SO Przemysław Szyszka Protokolant: st.sekr.sąd. Krystyna Duras przy udziale Prokuratora Prok. Okręg. Marka Sowy po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2014 roku sprawy R. Z. o wydanie wyroku łącznego na skutek apelacji, wniesionej przez skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w Biłgoraju VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą w Janowie Lubelskim z dnia 30 grudnia 2013 r. sygn. akt VII K 477/13 uchyla zaskarżony wyrok łączny i sprawę R. Z. przekazuje Sądowi Rejonowemu w Biłgoraju VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą w Janowie Lubelskim do ponownego rozpoznania ; /-/ Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt II Ka 223/14 UZASADNIENIE Uzasadnienie faktyczne: Skazany R. Z. złożył wniosek o wydanie wyroku łącznego obejmującego 7 wyroków Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim o podanych poniżej sygnaturach: VIK 26/08, IIK 277/10, IIK 502/10, IIK 116/11, IIW 143/11, IIK 349/11 i IIK 431/11 oraz wyrok w sprawie IIK 54/08 Sądu Rejonowego w Nisku. Wyrokiem łącznym z dnia 30 grudnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Biłgoraju VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą w Janowie Lubelskim, wydanym w sprawie VIIK 477/13 ustalił, że R. Z. jest prawomocnie skazany następującymi wyrokami: 1). wyrokiem w sprawie IIK 54/08 Sądu Rejonowego w Nisku z dnia 17 września 2008 roku za czyn z art. 280 § 1 k.k. popełniony w dniu 20 kwietnia 2008 roku na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej na okres próby 5 lat, grzywnę w wymiarze 100 stawek dziennych po 10 złotych i oddanie oskarżonego pod dozór kuratora; 2). wyrokiem w sprawie VIK 26/08 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim – Sądu Grodzkiego z dnia 21 marca 2008 roku za czyn z art. 279 § 1 k.k. i inne popełnione w okresie od lipca 2007 roku do 20 września 2007 roku na karę łączną 2 lata pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej na okres próby 5 lat, karę grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych po 15 złotych i oddanie oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora; 3). wyrokiem w sprawie IIK 277/10 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim z dnia 2 września 2010 roku za czyn z art. 178a § 1 k.k. popełniony w dniu 1 lipca 2010 roku na karę grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych po 10 złotych oraz zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 roku; 4). wyrokiem w sprawie IIK 502/10 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim z dnia 21 grudnia 2010 roku za czyn z art. 279 § 1 k.k. i inne popełniony w nocy 2/3 lipca 2010 roku na karę 15 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym; 5). wyrokiem w sprawie IIK 349/11 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim z dnia 26 października 2011 roku za czyn z art. 276 k.k. popełniony w okresie między 14 a 29 marca 2011 roku na karę 2 miesięcy pozbawienia wolności; 6). wyrokiem w sprawie IIK 431/11 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim z dnia 7 grudnia 2011 roku za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. popełniony w nocy 19/20 kwietnia 2011 roku na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności; 7). wyrokiem w sprawie IIK 116/11 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim z dnia 9 października 2012 roku za czyn z art. 278 § 1 k.k. i inne popełnione w okresie od 23 lutego 2011 roku do 1 kwietnia 2011 roku na karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat oraz obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonych. Zaskarżonym wyrokiem łącznym Sąd na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzeczone kary pozbawienia wolności w wyrokach wymienionych w pkt 5, 6 i 7 połączył i jako karę łączną pozbawienia wolności wymierzył R. Z. 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności; - na poczet orzeczonej kary łącznej zaliczył skazanemu okres kary dotychczas odbytej w sprawie IIK 116/11 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim ; - ustalił, iż w pozostałym zakresie kara orzeczona wyrokiem w sprawie IIK 116/11 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim podlega wykonaniu na zasadach ogólnych; - na podstawie art. 572 k.p.k. postępowanie w sprawie wydania wyroku łącznego w zakresie wyroków w sprawach IIK 54/08 Sądu Rejonowego w Nisku, IIK 26/08 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim, IIK 277/10 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim i IIK 502/10 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim oraz IIW 143/11 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim umorzył z uwagi na brak podstaw do wydania wyroku łącznego; - kosztami procesu obciążył Skarb Państwa. Apelację od tego wyroku wniósł osobiście skazany R. Z. . W apelacji wnosił o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zaś jako zarzut podniósł złe zastosowanie wobec niego zasady pełnej absorpcji i wykluczenie z wyroku łącznego pozostałych wyroków, które zostały ujęte we wniosku o wydanie wyroku łącznego. Uzasadnienie prawne: Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja choć sporządzona osobiście przez skazanego, jest trafna i zasługuje na uwzględnienie. Apelacja kwestionująca prawidłowość przyjętych do wydania wyroku łącznego skazań jest zwrócona przeciwko całości orzeczenia i daje możliwości pełnej analizy zarówno ustaleń faktycznych, jak i oceny zaistnienia obrazy prawa materialnego i procesowego. Niezależnie od zarzutu podniesionego w apelacji, a i ten jest celny, Sąd Rejonowy przy wydawaniu wyroku łącznego dopuścił się uchybień, które mają wpływ na treść tegoż orzeczenia, przez co powodują konieczność uchylenia wyroku łącznego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Ponieważ popełnione błędy i uchybienia odnoszą się do podstawowych zasad obowiązujących przy wydawaniu wyroku łącznego, Sąd Okręgowy odniesie się do nich w sposób wskazujący jak prawidłowo winien przebiegać proces (również myślowy) w zakresie rozpatrywania wniosku o wydanie wyroku łącznego, aby orzeczenie takie było prawidłowe zarówno w zakresie ustaleń faktycznych, jak też oceny prawnej tych ustaleń. Na wstępie należy wskazać, iż mimo, że postępowanie niniejsze o wydanie wyroku łącznego zostało zainicjowane wnioskiem skazanego, to obowiązkiem Sądu orzekającego jest ustalenie z urzędu jaki zakres orzekania jest niezbędny dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i wniosek tego zakresu nie ogranicza. Wyrok łączny powinien obejmować wszystkie skazania na kary podlegające połączeniu, a nie tylko te, które wybiera wnioskodawca. Jeśli zachodzą warunki do wydania wyroku łącznego, sąd ma obowiązek wyrok taki wydać i to nie tylko z inicjatywy stron, ale także z urzędu. Wyrok łączny powinien obejmować wszystkie skazania na kary podlegające połączeniu, a nie tylko podane przez skazanego. (wyrok SA w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2013 r., IIAKa 56/12, opubl. KZS 2012/6/92). W niniejszej sprawie obowiązkiem Sądu była szczegółowa analiza karty karnej skazanego oraz dołączonych do akt odpisów prawomocnych wyroków, którymi R. Z. został skazany. Analiza karty karnej (k. 4-6) wskazuje, że wobec R. Z. zapadło 9 wyroków skazujących w sprawach karnych. Skazany we wniosku inicjującym postępowanie o wydanie wyroku łącznego nie wymienił wyroku ze sprawy IIK 158/05 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim i wyroku zapadłego w sprawie IIK 171/08 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim. Ponieważ w stosunku do R. Z. nie były wydawane dotychczas wyroki łączne, obowiązkiem Sądu było umieszczenie i tych wyroków w komparycji wyroku, a następnie przeanalizowanie ich treści, pod kątem możliwości połączenia kar nimi orzeczonych. Kolejnym krokiem jaki winien wykonać Sąd w celu prawidłowego wyrokowania, była całościowa analiza samych prawomocnych wyroków oraz innych orzeczeń zapadłych w poszczególnych sprawach, które te wyroki modyfikowały (np. orzeczeń sądu odwoławczego, postanowień zarządzających wykonanie kar, których wykonanie warunkowo zawieszono). Następnie obowiązkiem Sądu było ustalenie, czy skazanie z którejkolwiek sprawy nie uległo zatarciu. Skazania, które z mocy prawa są uważane za niebyłe, nie mogą być objęte wyrokiem łącznym wydanym po zatarciu skazania. Nie do przyjęcia byłoby rozwiązanie, że mimo zatarcia skazania, grzywna i środki podlegają wykonaniu. Byłaby to sytuacja absurdalna, gdyż z jednej strony uważałoby, że skazany nie był karany, a z drugiej zaś wykonywałoby grzywnę lub środki karne. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 kwietnia 2010 r., IIAKa 63/10, KZS 2010/9/61). Oczywistym natomiast jest, że wykonanie kary nie stoi na przeszkodzie wydaniu wyroku łącznego obejmującego taką karę, jeżeli zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej wskazane w art. 85 k.k. , bowiem ten przepis jako podstawa materialnoprawna warunkuje możliwość wydania wyroku łącznego obejmującego skazania prawomocnymi wyrokami. Sądowi Rejonowemu należy również przypomnieć, iż przepis art. 85 k.k. , jako przepis materialnoprawny winien być obligatoryjnie stosowany. W niniejszej sprawie, wobec powyższego, należało rozważyć wydanie wyroku łącznego obejmującego skazania na kary grzywny w wyrokach o sygnaturach: IIK 171/08 i IIK 277/10 Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim, tymczasem Sąd pominął w komparycji wyroku łącznego skazanie wyrokiem w sprawie IIK 171/08, w związku z tym karę wymierzoną tym wyrokiem całkowicie pominął w swoich rozważaniach. Należy również w tym miejscu przypomnieć Sądowi Rejonowemu, że łączeniu (również w wyroku łącznym), zgodnie z treścią art. 85 k.k. i art. 86 k.k. względnie art. 91 § 2 k.k. podlegają orzeczone kary jednostkowe tj. kary orzeczone za poszczególne czyny lub poszczególne ciągi przestępstw , nie zaś kary łączne orzekane w wyrokach, które Sąd rozważa w perspektywie objęcia ich wyrokiem łącznym. Zgodnie z art. 86 § 1 kk sąd wymierza karę łączną w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy. Uregulowanie to znajduje odpowiednie zastosowanie w sytuacji, gdy sąd orzeka karę łączną obejmującą skazanie za ciąg przestępstw oraz za inne przestępstwo ( art. 91 § 2 kk ). (wyrok SN z dnia 8 lipca 2003 r., VKK 183/03, LEX nr 80297). Bardziej dobitnie kwestię tą przedstawił Sąd Apelacyjny w Białymstoku (wyrok z dnia 23 kwietnia 2013 r., IIAKa 40/13, opubl. LEX nr 1321895): Gdy wyrok łączny obejmuje wyrok, w którym wymierzono karę łączną lub dochodzi do wydania kolejnego wyroku łącznego obejmującego wyrok, w którym orzeczono karę jednostkową z wcześniej wydanym wyrokiem łącznym, to granic nowej kary łącznej w wyroku łącznym nie wyznaczają poprzednie kary łączne, tylko kary jednostkowe wymierzone za poszczególne przestępstwa. Błędem więc Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie było przytoczenie we wstępnej części zaskarżonego wyroku łącznego, z treści wyroku stanowiącego podstawę łączenia kar, jedynie orzeczonych wobec skazanego kar łącznych, miast wskazania wymiarów kar za poszczególne czyny lub ciągi przestępstwa, np. w sprawie VIK 26/08, a szczególnie w sprawie IIK 116/11. W tym zakresie trafny okazuje się zarzut apelacji skazanego, bowiem analiza treści wyroku w tej ostatniej sprawie wskazuje, że Sąd zastosował wobec skazanego zasadę pełnej absorpcji, ale odnosząc ją do kary łącznej orzeczonej wyrokiem w sprawie IIK 116/11. Tymczasem wyrokiem wydanym w sprawie IIK 116/11 kary jednostkowe, które zakreślają dolną granicę wymiaru kary łącznej w wyroku łącznym (1 rok i 3 miesiące pozbawienia wolności) to kary: - 2 miesiące pozbawienia wolności (czyn z art. 276 k.k. ), - 1 roku i 3 miesiące pozbawienia wolności (czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. w zb. z art. 288 § 1 k.k. ) - 1 roku i 3 miesiące pozbawienia wolności (czyn z art. 279 § 1 k.k. ), - 1 rok pozbawienia wolności (cztery czyny z art. 278 § 1 k.k. stanowiące ciąg przestępstw), - 10 miesięcy pozbawienia wolności (dwa czyny z art. 178a § 4 k.k. stanowiące ciąg przestępstw). W kontekście wyżej przytoczonych wymiarów kar jednostkowych orzeczonych w wyroku ze sprawy IIK 116/11 zarzut apelacji, iż w odniesieniu do skazanego zasada pełnej absorpcji została źle zastosowana, jawi się jako trafny. Sąd Okręgowy nie narzuca jednak tym stwierdzeniem Sądowi I instancji konieczności zastosowanie zasady pełnej absorpcji w odniesieniu do skazanego. W tym miejscu należy wskazać, że wobec zaskarżenia wyroku jedynie na korzyść skazanego, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, zgodnie z zasadą reformationis in peius niemożliwe będzie pogorszenie sytuacji procesowej skazanego i orzeczenie kary łącznej w surowszym wymiarze. Dodatkowo należy zwrócić uwagę Sądowi Rejonowemu, iż procedując na podstawie art. 569 k.p.k. i następne, stosując jako materialnoprawną podstawę orzeczenia art. 85 k.k. i następne, wyrokiem łącznym należy obejmować jedynie skazania za przestępstwa. W niniejszej sprawie skoro skazany wnioskował objęcie wyrokiem łącznym skazania za wykroczenie (sprawa IIW 143/11), to dla „czystości” procesu co do tego wyroku należało wydać postanowienie przed otwarciem przewodu sądowego o umorzeniu postępowania, wobec braku podstaw do wydania wyroku łącznego obejmującego to skazanie. Uchybienia i błędy, których dopuścił się Sąd Rejonowy wydając zaskarżony wyrok, nieuchronnie musiały doprowadzić do uchylenia wyroku łącznego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy zastosuje się do przedstawionych powyżej kolejnych kroków i czynności, które winny doprowadzić do wydania wyroku zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie, zaś co do wymiaru kary łącznej, Sąd Okręgowy wskazuje jedynie, że nie może być ona niższa, niż najwyższa z kar jednostkowych podlegających łączeniu z jednej strony i uwzgledniająca zasadę reformationis in peius z drugiej strony. Wyrok winien być oparty o całościową analizę treści wyroków z poszczególnych spraw, w których zapadły prawomocne orzeczenia skazujące R. Z. oraz po przeprowadzeniu ustaleń treści orzeczeń te wyroki modyfikujących oraz z uwzględnieniem reguł intertemporalnych w odniesieniu do skazań sprzed 8 czerwca 2010 roku. /-/ Na oryginale właściwe podpisy.