Sad powszechny, VIII Ua 55/21

Sygn. akt VIII Ua 55/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 listopada 2021 r. S ąd Okręgowy w G. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca sędzia Anna Capik-Pater po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2021r. w G. sprawy z odwołania J. F. od decyzji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o zasiłek pogrzebowy na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2021r. sygn. akt VI U 403/20

1. oddala apelację,
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej kwotę 120 zł ( sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. (-) s ędzia A. P. Sygn. akt VIII Ua 55/21 UZASADNIENIE Odwołująca J. F. domagała się zmiany zaskarżonej decyzji (...) Oddział w Z. z 25 września 2020r., mocą której organ rentowy odmówił jej prawa do zasiłku pogrzebowego po zmarłym 22 lipca 2020r. wnuku V. S. . W uzasadnieniu odwołania podała, że jej wnuk zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach, a matka dziecka została aresztowana i ubezwłasnowolniona przez Prokuraturę w G. . W dniu śmierci wnuka jego matka A. F. była osobą niepełnosprawną (przepuklina rdzeniowo-mózgowa) mającą prawo do renty socjalnej, w związku z tym syn A. S. , a jej wnuk był ubezpieczony. Z kolei ojciec dziecka M. S. stracił pracę przez pandemię, miał status ubezpieczonego i też został pozbawiony wolności. Natomiast odwołująca wskazała, że jako babcia i osoba spokrewniona od 1 maja 2020r. przebywa na zasiłku przedemerytalnym. Organ rentowy domagał się oddalenie odwołania. W uzasadnieniu powołując się na przepisy ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r., poz. 53 z późn. zm.) oraz ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020r., poz. 53), wskazał, że do przyznania zasiłku pogrzebowego niezbędne jest, by członkowie rodziny osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne lub zasiłek przedemerytalny spełnili warunku do uzyskania renty rodzinnej. Dalej ZUS wskazał, że przyjęte na wychowanie i utrzymanie wnuki mają prawo do renty rodzinnej do ukończenia 16 lat jeżeli zostały przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej 1 rok przed śmiercią osoby, która w chwili śmierci pobierała świadczenie przedemerytalne oraz nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach, gdy rodzice żyją, jeżeli nie mogą zapewnić im utrzymania albo osób, która w chwili śmierci pobierała świadczenie przedemerytalne lub jego małżonek był opiekunem wnuka ustanowionym przez sąd. Natomiast w niniejszej sprawie V. S. w chwili śmierci miał niewiele ponad miesiąc życia, w związku z tym nie był ubezpieczony i nie pobierał żadnych świadczeń. Rodzice dziecka nie byli ubezpieczeni (ojciec – brak ubezpieczenia, matka – renta socjalna). Z kolei odwołująca J. F. w chwili śmierci wnuka była osobą pobierającą świadczenie przedemerytalne. Natomiast aby uzyskać prawo do wypłaty zasiłku pogrzebowego, zgodnie z przepisami, V. S. powinien spełnić warunki do uzyskania renty rodzinnej po babci J. F. . Skoro jednak nie zostały spełnione warunki do uzyskania renty rodzinnej, a w konsekwencji czego zmarły V. S. nie spełnia warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej po osobie, która pobiera świadczenie przedemerytalne, w związku z tym odwołującej nie przysługuje prawo do zasiłku pogrzebowego. Pismem z 12 marca 2021r. pełnomocnik odwołującej wyznaczony z urzędu wniósł o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu. Wyrokiem z 22 czerwca 2021r. S ąd Rejonowy w G. VI Wydział Pracy i (...) (sygn. akt VI U 403/20) zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej prawo do zasiłku pogrzebowego po zmarłym 22 lipca 2020r. V. S. . Nadto orzeczono o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego. Sąd I instancji ustalił, że odwołująca jest matką A. F. i babką zmarłego 22 lipca 2020r. V. S. . Natomiast ojcem A. F. jest K. F. dziadek zmarłego V. S. . Sąd rejonowy ustalił ponadto, że K. F. od 31 lipca 2006r. jest uprawniony do emerytury i w dniu śmierci wnuka, tj. 22 lipca 2020r. pobierał świadczenie emerytalno-rentowe. K. F. i J. F. obecnie nie są małżeństwem. Rodzicami zmarłego V. S. są A. F. i M. S. . W chwili śmierci dziecka jego rodzice nie byli ubezpieczeni albowiem A. F. miała przyznaną rentę socjalną, natomiast M. S. nie był ubezpieczony. V. S. zmarł 22 lipca 2020r., zaś koszty związane z jego pogrzebem pokryła odwołująca. Łączne koszty związane z pogrzebem wyniosły 1.900 zł. Następnie odwołująca 20 sierpnia 2020r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z wnioskiem o wypłatę zasiłku pogrzebowego po zmarłym 22 lipca 2020r. V. S. . Zaskarżoną decyzją z 25 września 2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił odwołującej prawa do zasiłku pogrzebowego po zmarłym 22 lipca 2020r. V. S. . Sąd I instancji uznał okoliczności sprawy za bezsporne i wszechstronnie wyjaśnione w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe. W tak ustalonym stanie faktycznym S ąd I instancji uznał, że odwołanie ubezpieczonej jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 77 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 roku, poz. 291):
3. Zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci: 1) ubezpieczonego; 2) osoby pobierającej emeryturę lub rentę; 3) osoby, która w dniu śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury lub renty, lecz spełniała warunki do jej uzyskania i pobierania; 4) członka rodziny osoby wymienionej w pkt 1 i
5. Członkami rodziny, o których mowa w ust. 1 pkt 4, są: 1) małżonek (wdowa i wdowiec); 2) rodzice, ojczym, macocha oraz osoby przysposabiające; 3) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione i dzieci umieszczone w rodzinie zastępczej; 4) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletniości inne dzieci niż wymienione w pkt 3; 5) rodzeństwo; 6) dziadkowie; 7) wnuki; 8) osoby, nad którymi została ustanowiona opieka prawna.
6. Zasiłek pogrzebowy przysługuje również w razie śmierci ubezpieczonego po ustaniu ubezpieczenia, jeżeli śmierć nastąpiła w okresie pobierania zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego.
7. Zasiłek pogrzebowy przysługuje tylko z jednego tytułu. Ponadto na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości 4 000 zł (art. 80 ustawy). Zasiłek pogrzebowy zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci członka rodziny osoby pobierającej emeryturę lub rentę. Za członka rodziny uznaje się m.in. wnuka, zgodnie z art. 77 ust. 2 pkt 7 ww. ustawy. Tak więc zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci wnuka osoby mającej prawo do emerytury. Jako, że zmarły V. S. był wnukiem K. F. mającego ustalone prawo do emerytury, zasiłek pogrzebowy w razie jego śmierci przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Tą osobą jest odwołująca. Uwzględniając powyższe rozważania, podstawie art. 47714 § 2 k.p.c. Sąd I instancji zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej prawo do zasiłku pogrzebowego po zmarłym 22 lipca 2020r. V. S. , albowiem organ rentowy w sprawie sprawdził jedynie status odwołującej oraz rodziców zmarłego. Natomiast status dziadka zmarłego powoduje powstanie prawa do zasiłku pogrzebowego. Z powy ższym wyrokiem nie zgodził się organ rentowy. Wniósł apelację, w której zarzucił wyrokowi Sądu I instancji: a) przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów ( art. 233 k.p.c. ) przez niesłuszne przyjęcie, że K. F. , jako osoba mająca ustalone prawo do emerytury, będąc jednocześnie dziadkiem zmarłego V. S. , ma prawo do przyznania zasiłku pogrzebowego, pomimo, że z wnioskiem o zasiłek ten nigdy nie występował. b) naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 78 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez przyjęcie, że zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która nie pokryła kosztów pogrzebu, gdyż z takim wnioskiem wystąpiła J. F. , nie zaś K. F. ; Organ rentowy wni ósł o: a) zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, względnie o b) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji. W odpowiedzi na apelację, ubezpieczona wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. S ąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego jest nieuzasadniona. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji i przyjmuje je za własne, bez potrzeby ich powtarzania, nie były one zresztą sporne. Nie w pełni jednak zgadza się natomiast Sąd Odwoławczy z argumentacją prawną Sądu I instancji. Objęty sprawą spór stron nie dotyczył faktów, a jedynie słuszności oceny prawnej organu rentowego, że wnosząca odwołanie nie jest uprawniona do otrzymania zasiłku pogrzebowego mimo, że o to świadczenie wystąpiła, jeżeli tytuł do wypłaty tego zasiłku pochodzi od osoby, która o to świadczenie nie występowała. W świetle art. 77 ust. 1, pkt 4 w zw. z pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci członka rodziny uprawnionej do emerytury. Z kolei ust. 2 tego przepisu w punkcie 7 do grona członków rodziny, zalicza wnuki . Art.
8. ustawy o świadczeniach przedemerytalnych z dnia 30 kwietnia 2004 r. stanowi, że:
9. Osobie, która pokryła koszty pogrzebu po śmierci: 1) osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne, 2) członka rodziny osoby, o której mowa w pkt 1, spełniającego warunki do uzyskania renty rodzinnej. - przysługuje zasiłek pogrzebowy na zasadach i w wysokości określonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Z art. 68 . ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika natomiast , że m.in. prawo do renty rodzinnej mają dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione do ukończenia 16 lat. Wnuk, członek rodziny osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne , byłaby zatem uprawniony do renty rodzinnej z samego faktu, że nie ukończył 16 lat, a babcia ma tytuł do wypłaty tego zasiłku . Odnosząc się do zarzutów apelacji dotyczących naruszenia art. 78 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z 17 grudnia 1998r. (Dz. U. z 2019r., poz. 300 z późn. Zm.) i zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. wskazać należy, że są one bezzasadne. Zgodnie natomiast z treścią art. 78 ust 1 przywołanej ustawy, zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Ubezpieczona aby uzyskać zasiłek pogrzebowy po zmarłym 22 lipca 2020r. V. S. wykazała własny tytuł do zasiłku pogrzebowego w związku z pogrzebem jej wnuka. Odwołująca dowiodła, że pokryła koszty pogrzebu . Zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Jego celem jest umożliwienie zorganizowania ostatniej posługi w stosunku do osoby zmarłej poprzez zapewnienie stosownych środków finansowania. Beneficjentem zasiłku pogrzebowego jest osoba, która faktycznie poniosła koszty pogrzebu. I chociaż praktyka zna sytuacje, w których odmawia się prawa do zasiłku pogrzebowego, to są one wyjątkowe, a zalicza się do nich, np. wprowadzenie w błąd organu ubezpieczeń społecznych, posługiwanie się fikcyjnymi spreparowanymi dowodami, czy zmowę zakładu pogrzebowego i wnioskodawcy w zakresie " sprzedaży usług pogrzebowych" (wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2010r., II UK 14/2010). W rozpatrywanej sprawie okoliczności takich nie wykazano. Odwołująca przedstawiła organowi rentowemu faktury VAT, w których ujęto związane ze zgonem V. S. , koszty zakupu dla niego trumny, jak również koszty usługi przewozu zwłok i trumny oraz kosztów samego pogrzebu. W oparciu o wyżej poczynione rozważania podstawie art. 385 k.p.c. apelacja, jako bezzasadna, podlegała więc oddaleniu, mimo wadliwego uzasadnienia. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, w oparciu o art. 98 k.p.c. i § 9 ust. 2 w zw. z § 10, ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 265, ze zm.), obciążając organ rentowy koszami zastępstwa procesowego odwołującej w postępowaniu odwoławczym w wysokości 120 zł. (-) s ędzia Anna Capik – Pater