Sygn. akt III AUa 982/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Monika Kowalska Sędziowie: SSA Maria Szaroma (spr.) SSA Halina Gajdzińska Protokolant: st.sekr.sądowy Renata Tyrka po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. w Krakowie sprawy z wniosku D. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. o emeryturę na skutek apelacji wnioskodawczyni D. Z. od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach Wydziału VI Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 maja 2012 r. sygn. akt VI U 292/12 o d d a l a apelację. Sygnatura akt: III AUa 982/12 UZASADNIENIE Wyroku z dnia 19 grudnia 2012 r. Wyrokiem z dnia 11 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Kielcach VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie od decyzji z dnia 11 stycznia 2012 r., którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. odmówił D. Z. przyznania emerytury w wieku obniżonym, bowiem nie udowodniła ona co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne: Sąd Okręgowy stwierdził, iż wnioskodawczyni ur. w dniu (...) udowodniła 20 lat 6 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 12 lat, 11 miesięcy i 3 dni okresów pracy w warunkach szczególnych. Wnioskodawczyni nie pozostaje w stosunku pracy i nie jest członkiem OFE. Sąd I instancji ustalił, iż w okresie od 12 marca 1995 r. do 31 grudnia 1998 r. wnioskodawczyni zatrudniona była w Hucie (...) SA w upadłości jako samodzielna księgowa w dziale księgowości syntetycznej w pionie głównego księgowego, a do jej obowiązków należało między innymi wprowadzanie danych dotyczących działalności Huty (...) do komputera, wprowadzała dokumenty księgowe papierowe, kartotekę klienta, dokumenty inwentaryzacyjne oraz dokumenty związane z księgowością. Ponadto sporządzała zestawienia obrotów i sald. Czynności te wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wnioskodawczyni posiada świadectwo pracy w szczególnych warunkach za sporny okres, gdzie jej stanowisko przyporządkowane zostało w wykazie A dział 14 poz. 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w związku z Zarządzeniem Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 29 czerwca 1985 r. Sąd Okręgowy powołując się na treść przepisu art. 184 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227) uznał, iż wnioskodawczyni będąc zatrudniona w spornym okresie w Hucie (...) SA na stanowisku samodzielnego księgowego nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach przyporządkowane w wykazie A Rozporządzenia R.M. z 7 lutego 1983 r. określoną jako pracę „operatora mikroskopów i monitorów ekranowych”. Wobec powyższego zdaniem Sądu Okręgowego wnioskodawczyni jako samodzielna księgowa wykonywała szereg czynności przy pomocy komputera jednakże nie jako operator mikroskopów czy monitorów ekranowych, o których mowa w w/w rozporządzeniu. Sąd I instancji podważył również uznanie zatrudnienia wnioskodawczyni w szczególnych warunkach w Ośrodku Przetwarzania Informacji od 1 marca 1983 r. do 11 marca 1995 r., bowiem nie wykonywała ona pracy operatora mikroskopów i monitorów ekranowych. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 477 14 §1 kpc . Od powyższego wyroku apelację złożyła wnioskodawczyni wnosząc o jego zmianę i przyznanie emerytury w wieku obniżonym ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów wykazu A dział 14 poz. 5 rozporządzenia R. M. z dnia 7 lutego 1983 r. poprzez uznanie, że praca na stanowisku samodzielnej księgowej nie ma charakteru pracy w warunkach szczególnych. Skarżąca zarzuciła sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zabranego w sprawie materiału dowodowego tj. naruszenie przepisów art. 233 kpc poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów zebranych w sprawie. W konsekwencji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie przysługującym prawie do emerytury ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania. Wnioskodawczyni podniosła, iż w jej ocenie istnienie wykazów stanowisk pracy nie może być czynnikiem przesądzającym o tym, czy praca na danym stanowisku jest pracą w warunkach szczególnych, a za taką uważa się pracę o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz w znacznym stopniu uciążliwości lub wymagająca wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne. Jej zdaniem praca przy komputerze w spornym okresie nie była powszechna, zaś szkodliwość pracy przy tamtych modelach monitorów była znaczna. Sąd Apelacyjny zważył co następuje. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie , albowiem nie zawiera argumentów pozwalających podważyć prawidłowość zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie w pierwszym rzędzie należy zauważyć, iż jej rozstrzygnięcie zależy od ustalenia czy wnioskodawczyni D. Z. posiadała wymagany okres pracy w szczególnych warunkach, umożliwiający jej uzyskanie prawa do wcześniejszej emerytury. Stosownie do treści art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227) ubezpieczonym ur. po 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, jeżeli w okresie wejścia w życie ustawy tj. 1 stycznia 1999 r. osiągnęli: 1/ okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet 2/ oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ust.
- Wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki. na podstawie których przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8 poz. 43 ze zm.). Zgodnie z dyspozycją §1 ust.1 w/w rozporządzenia przepisy tego aktu stosuje się do pracowników w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymienione § 4-15 oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia zwanych dalej „wykazami”. Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy (§2). Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym było, że wnioskodawczyni w dacie zaskarżonego wyroku spełniła warunek wieku jak również udokumentowała posiadanie wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego. Przedmiotem postępowania było ustalenie, czy wnioskodawczyni na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach na stanowisku wymienionym w wykazie A rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. w okresie od 12 marca 1995 r. do 31 grudnia 1998 r. w Hucie (...) SA w O. . W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji przeprowadził staranne i wnikliwe postępowanie dowodowe dopuszczając dowód z zeznań wnioskodawczyni, świadków, akt osobowych, akt organu rentowego, w oparciu o które dokonał charakterystyki pracy wnioskodawczyni na stanowisku samodzielnej księgowej. Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości podziela ustalenia Sądu I instancji. Podnieść należy, iż stanowisko księgowej nie zostało wymienione w rozporządzeniu R. M. z dnia 7 lutego 1983 r. w wykazie A ani też w wykazach aktu resortowego do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 29 czerwca 1985 r. Co prawda z wydanego wnioskodawczyni świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych wynika, że w okresie od 12 marca 1995 r. do 31 grudnia 1998 r. stale i w pełnym wymiarze wykonywała pracę przy obsłudze monitora ekranowego na stanowisku samodzielnego księgowego w dziale głównego księgowego, wymienionym w wykazie A dział XIV poz. 5 powołanego rozporządzenia oraz w dziale XIV poz. 5 pkt 4 wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego. Należy zauważyć, iż choć zarówno w treści wykazu A działu XIV poz. 5 załącznika do w/w rozporządzenia jak i poz. 5 pkt 4 zarządzenia resortowego jest mowa o stanowiskach przy „obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych”, to nie można pomijać brzmienia pierwszej części zdania, w którym jest o nim mowa. Redakcja tego uregulowania stawia bowiem na pierwszym miejscu charakterystykę, że są to prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego opartej na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, własnych przekonań, wiedzy i posiadanego zasobu doświadczenia życiowego praca samodzielnego księgowego nie jest pracą odpowiadającą w pełni tej charakterystyce. Wnioskodawczyni w swojej pracy bez wątpienia posługiwała się komputerem, ale sposób korzystania z monitora ekranowego nie wymagał szczególnie precyzyjnego widzenia, ani też nie może być uznany za szczególnie obciążający ponad przeciętną miarę narząd wzroku, a oba te warunki musiałyby być spełnione łącznie. Gdyby w istocie tak miało być, to z pewnością znalazłoby to odzwierciedlenie w przedmiotowych aktach prawnych w szczególności w treści rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., czemu dał wyraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 października 2005 r. I UK 41/05 OSNP 2006/1920/306, wyrok SN z dnia 19 października 2007 r. III UK 38/
- Należy podnieść, iż korzystanie z komputera przy wykonywaniu pracy na zajmowanym stanowisku nie jest zdarzeniem szczególnym lub nadzwyczajnym zwłaszcza w dobie powszechnej komputeryzacji. Praca z użyciem komputera nie może być zaś niejako a priori uznawana za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, gdyż mogłoby to prowadzić do nieuprawnionego twierdzenia, że każdy pracownik korzystający w pracy z komputera jest zatrudniony w szczególnych warunkach, co mogłoby być zaliczane do zatrudnienia w szczególnych warunkach dla celów emerytalnych. Podstawowym ustawowym założeniem i zarazem zasadniczym kryterium ustalania uprawnień z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach pracy mogą być tylko okresy zatrudnienia przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznym stopniu uciążliwości, wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, a ponadto zatrudnienie takie powinno być wykonywane wyłącznie w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk pracy ustalone na podstawie rozporządzenia R. M. z dnia 7 lutego 1983 r. w ramach wykazu A dział XIV poz. 5, a jak podniesiono powyżej w wykazie tym nie ma pozycji, która by kwalifikowała pracę samodzielnego księgowego. Kwalifikacji podlega wyłącznie szkodliwa praca przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych, która jako szczególnie obciążająca wzrok pracownika została wymieniona w wykazie tego rodzaju prac ustalonym na podstawie w/w przepisu. Konkludując podkreślić należy, iż o uprawnieniach pracownika do emerytury na warunkach przewidzianych w rozporządzeniu decyduje łączne spełnienie określonych w nim przesłanek. Odróżnić należy bowiem sytuację, w której dany pracownik faktycznie zajmuje stanowisko operatora elektronicznych monitorów ekranowych od sytuacji, w której osoba zatrudniona na stanowisku samodzielnego księgowego przy wykonywaniu swoich czynności zawodowych korzysta z komputera. Ustosunkowując się do podniesionego przez apelującą zarzutu naruszenia art. 233 §1 kpc wskazać należy, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r. sygn. akt II UKN 685/98 OSNP/17/655 ramy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznał podniesione zarzuty w apelacji za bezzasadne. Skoro wnioskodawczyni nie legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, pomimo spełnienia pozostałych przesłanek (wiek, staż) nie nabyła prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na zasadzie art. 385 kpc orzekł jak w sentencji. MZ