Sygn. akt I ACa 577/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Hanna Nowicka de Poraj Sędziowie: SSA Władysław Pawlak SSA Sławomir Jamróg (spr.) Protokolant: st. prot. sądowy Katarzyna Rogowska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2013 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa Z. M. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K. o ustalenie nieważności uchwały na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt I C 315/12
- prostuje zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że oznacza wyrok jako częściowy;
- uchyla punkt II zaskarżonego wyroku;
- oddala apelację w pozostałej części. Sygn. akt I ACa 577/13 UZASADNIENIE Powód Z. M. wniósł o ustalenie nieważności §1 ust. 1 uchwały nr (...) Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K. z dnia 28 listopada 2006 roku w sprawie ustalenia salda funduszy remontowych poszczególnych nieruchomości według stanu na dzień 1 stycznia 2005 r., o zobowiązanie Spółdzielni Mieszkaniowej do skorygowania rozliczeń funduszu remontowego budynku nr (...) o kwotę 164.300 zł stanowiącą saldo funduszu na dzień 31 grudnia 2007 r. i o ustalenie, że podwyższenie opłat na fundusz remontowy dokonane przez pozwaną pismami z dnia 19 lutego 2009 r., z dnia 25 listopada 2009 r. i z dnia 27 września 2010 r. jest niezasadne. Uzasadniając żądanie pozwu powód wskazał, iż kwestionowaną uchwałą pozwana Spółdzielnia zatwierdziła rozliczenia funduszu remontowego nieruchomości Spółdzielni za lata 1993 – 2004 w ten sposób, że fundusz remontowy budynku nr (...) obciążyła kwotą 140.100 zł. Ujemne saldo tego funduszu remontowego na kwotę 164.300 zł zasygnalizowano mieszkańcom po raz pierwszy dopiero w piśmie z dnia 14 lipca 2008 r., do którego załączono wykaz prac remontowych w zestawieniu podzielonym na lata 1993 – 2004 i 2005 – 2007 nie podając czasu i wartości wykonanych prac. Powód podniósł, iż obciążenie w całości kosztami rozbudowy drogi wewnętrznej – włączonej do działki budynku (...) – tylko mieszkańców budynku nr (...) jest krzywdzące, bowiem użytkownikami tej drogi byli i będą dalej mieszkańcy innych nieruchomości. Powód stwierdził, iż koszty remontów mienia wspólnego mają charakter wysoce niewiarygodny, podniósł, iż z uwagi na fakt, że pochodzą one z okresu poprzedzającego przedmiotową uchwałę o więcej niż 3 lata, nie mogły być zaliczone do bilansu funduszu remontowego budynku nr (...) dokonanego w roku 2006 z uwagi na skutecznie uczyniony przez powoda i innych mieszkańców zarzut przedawnienia na podstawie art. 118 k.c. Powód wskazał również na sprzeczność zaskarżonej uchwały z art. 6 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. W odpowiedzi na pozew pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w K. wniosła o oddalenie powództwa w całości zarzucając brak interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności uchwały. Pozwana zaprzeczyła również, by przedmiotowa uchwała była wadliwa w skarżonej przez powoda części. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2013r. sygn. akt I C 315/12 Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo o ustalenie nieważności uchwały i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 28 grudnia 2004 r. Rada Nadzorcza Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K. podjęła uchwałę nr (...) – „Regulamin szczegółowych zasad rozliczania kosztów gospodarki zasobami mieszkaniowymi i ustalania wysokości opłat i wpłat przypadających na lokale oraz zasad uzupełniania wkładów w wyniku modernizacji nieruchomości”. W §43 regulaminu uchwalono, że „
- W związku z rozpoczęciem z dniem 1 stycznia 2005 roku indywidualnego rozliczania kosztów remontów i przychodów na ten cel dla poszczególnych nieruchomości, w celu realizacji zasady sprawiedliwości społecznej Rada Nadzorcza w drodze odrębnej uchwały ustali saldo funduszy remontowych poszczególnych nieruchomości wg stanu na ten dzień,
- Uchwała, o której mowa w ust. 1 winna uwzględniać wartość wykonanych prac remontowych w poszczególnych nieruchomościach do 31 grudnia 2004 roku zrealizowanych w ramach wieloletnich harmonogramów, a sfinansowanych przez ogół dysponentów posiadających lokale w zasobach spółdzielni.” W dniu 28 listopada 2006 roku Rada Nadzorcza Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K. podjęła uchwałę nr (...) w sprawie ustalenia salda funduszy remontowych poszczególnych nieruchomości wg stanu na dzień 1 stycznia 2005 r. W §1 ust. 1 uchwały postanowiono, że „zatwierdza się bilanse otwarcia funduszy remontowych poszczególnych nieruchomości – remonty bieżące wg stanu na 1.01.2005r., które obejmują wydatki na remonty bieżące poszczególnych nieruchomości w okresie 1993 rok – 2004 rok oraz wpływy na te fundusze zarachowane w okresie od 1 maja 1996 roku – data wprowadzenia odpisów na ten cel od członków spółdzielni – do 31 grudnia 2004 roku na łączną kwotę minus 2.967.517, 45 zł zgodnie z załącznikiem nr (...) do niniejszej uchwały.” W załączniku nr (...) wskazano, że saldo dotyczące budynków mieszkalnych na dzień 31 grudnia 2004 r. wynosiło kwotę: – 2.915.092,27 zł. W informacji z dnia 14 lipca 2008 r. dla członków Spółdzielni Mieszkaniowej (...) nieruchomości bud. nr (...) os. (...) podano, że saldo funduszu remontowego – remonty bieżące na dzień 31 grudnia 2004 r. wynosiło kwotę: –
- 100 zł; koszty w okresie 1993 – 2004 wyniosły kwotę 562.300 zł, a naliczenia od dysponentów lokali w okresie od 1 maja 1996 r. do 31 grudnia 2004 r. wyniosły kwotę 422.200 zł. Saldo funduszu remontowego – remonty bieżące na dzień na dzień 31 grudnia 2007 r. wynosiło natomiast kwotę: –
- 300 zł. Pismem z dnia 19 lutego 2009 r. mieszkańcy budynku nr (...) os. (...) zostali poinformowani o zmianie miesięcznych składników opłat za użytkowanie lokali mieszkalnych od 1 marca 2009 r. W piśmie wskazano, że ustawowa możliwość wspólnego gospodarowania corocznie gromadzonymi środkami na remonty przy ustawowej ewidencji wpływów i wydatków w poszczególnych nieruchomościach, z uwzględnieniem prac remontowanych wykonanych w okresie minionym nie pokrytych wpłatami dysponentów lokali wymusiła rozpoczęcie indywidualizacji wysokości wpłat na fundusz remontowy w poszczególnych nieruchomościach – budynkach. Podano, iż podwyższeniu uległa m. in. wpłata na fundusz remontowy z 0.90 zł/m
(2)na 1.10 zł/m
(2). Wyjaśniono, iż zwiększone opłaty ustalano w przypadku ujemnego wyniku lub planowanych do wykonania w najbliższym czasie remontów. W przypadku budynku nr (...) podwyższenie wpłat nastąpiło z uwagi na wykonane i planowane prace remontowe. Pismem z dnia 25 listopada 2009 r. mieszkańcy budynku nr (...) os. (...) zostali poinformowani o zmianie miesięcznych składników opłat za użytkowanie lokali mieszkalnych od 1 marca 2010 r. Podwyższeniu uległa m.in. wpłata na fundusz remontowy z 1.10 zł/m
(2)na 1.30 zł/m
(2)z uwagi na wykonane już prace remontowe. Pismem z dnia 15 lutego 2010 r., które wpłynęło do pozwanej Spółdzielni w dniu 17 lutego 2010 r. powód zwrócił się do Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) o anulowanie podjętej uchwały i decyzji i pozostawienie na dotychczasowym poziomie stawki funduszu remontowego. Powód wskazał, iż materiały rozliczeniowo – bilansowe mające uzasadnić decyzję z mocy prawa cywilnego dotyczące roszczeń należności z lat 1993 – 2006 są przedawnione i nie mogą być odliczane od bieżących wpłat z lat 2007 – 2009 na fundusz remontowy, zarzucił, że zakres wykonanych prac budzi zastrzeżenie i wskazał, że zmiana wysokości stawki winna być określona na podstawie rzeczywistych, realnych i udokumentowanych kosztów wykonanych prac remontowych a nie w oparciu o planowane i założone koszty. Pod pismem podpisali się inni mieszkańcy bloku nr (...) na os. (...) . W piśmie z dnia 17 lutego 2010 r. Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej (...) przypomniał powodowi o informacjach udzielonych na temat prac remontowych i stanach funduszu remontowego; do pisma załączono informację dotyczącą kosztów remontów za lata 1993 – 2004 i 2005 – 2007. Pismem z dnia 28 kwietnia 2010 r. Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej (...) poinformował powoda, że Rada Nadzorcza rozpatrzyła jego pismo w sprawie wysokości odpisu na fundusz remontowy z dnia 17 lutego 2010 r. i uchwałą nr (...) z dnia 27 kwietnia 2010r. podtrzymała uchwałę nr (...) z dnia 27 października 2009 r. w sprawie ustalenia odpisów na fundusz remontowy od dnia 1 marca 2010 r. dla budynku nr (...) na os. (...) . Powód został poinformowany, że uchwała Rady Nadzorczej podjęta w trybie odwoławczym jest w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym ostateczna. Pismem z dnia 27 września 2010 r. mieszkańcy budynku nr (...) os. (...) zostali poinformowani o zmianie wysokości miesięcznych składników opłat za użytkowanie lokali od 1 stycznia 2011 r. Podwyższeniu uległa m. in. wpłata na fundusz remontowy z 1.30 zł/m
(2)na 1.50 zł/m
(2)z uwagi na wykonane już prace remontowe. Pismem z dnia 22 grudnia 2010 r. powód i inni mieszkańcy bloku nr (...) na os. (...) zwrócili się do Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) o zwrot na stan konta funduszu remontowego budynku nr (...) kwoty 164.300 zł i jednocześnie zaprotestowali przeciwko wprowadzeniu kolejnej podwyżki stawki opłat na fundusz remontowy, która jest bezzasadna, gdyż wynika z przedawnionych roszczeń należności z lat 1993 – 2004. Pismem z dnia 25 stycznia 2011 r. Rada Nadzorcza Spółdzielni Mieszkaniowej (...) poinformowała powoda, że nie znajduje uzasadnienia do zmiany uchwalonego uchwałą nr (...) z dnia 21 września 2010 r. odpisu na fundusz remontowy w wysokości 1.50 zł/m
(2). W piśmie z dnia 7 lutego 2011 r. do pozostałych kwestii podniesionych w piśmie powoda z dnia 22 grudnia 2010 r. odniósł się Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej (...) . W roku 2011 pomiędzy stronami była nadal prowadzona korespondencja w przedmiocie funduszu remontowego, na pewnym etapie z udziałem Rady Dzielnicy (...) . Ustalenia te zostały dokonane w oparciu o dokumenty. Sąd pierwszej instancji odwołując się do art. 189 k.p.c. uznał , że powód nie wykazał interesu prawnego w żądanym ustaleniu nieważności uchwały Rady Nadzorczej. Sąd Okręgowy wskazał, że interes prawny w rozumieniu tego przepisu z reguły nie zachodzi wtedy, gdy osoba zainteresowana może w innej drodze, np. w procesie o świadczenie, o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego, a nawet w drodze orzeczenia o charakterze deklaratywnym, osiągnąć w pełni ochronę swych praw. Taka sytuacja zachodzi w stanie faktycznym poddanym osądowi. Skoro powód nie godzi się z kolejnymi podwyżkami opłat wprowadzanymi z uwagi na – niezasadne zdaniem powoda – ustalenie ujemnego salda funduszy remontowych i niewłaściwe, nieczytelne czy nierzetelne rozliczanie remontów – to może osiągnąć w pełni ochronę swych praw na innej drodze, a mianowicie wytaczając powództwo przewidziane w art. 4 ust. 8 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych . Powyższe sprawia, iż nie ma on interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności uchwały. Sąd wskazał dodatkowo, że kwestionowana uchwała ma nader ogólny charakter, dotyczy wszystkich budynków pozostających w zasobach pozwanej Spółdzielni i jej wzruszanie po kilku latach od jej podjęcia w sytuacji, gdy powodowi przysługuje stosowne powództwo, jawi się jako zbyt daleko idące. Sąd wskazał także , iż powód w pozwie wnosił o ustalenie, iż podwyższenie opłat jest bezzasadne, to wyjaśnił, iż nie jest to odrębne roszczenie, co nie dawało podstawy do stwierdzenia, że wystąpił z akcją opartą o przepis art. 4 ust. 8 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych . Żądania zobowiązania Spółdzielni Mieszkaniowej do skorygowania rozliczeń funduszu remontowego budynku nr (...) o kwotę 164.300 zł Sąd nie zakwalifikował jako odrębnego roszczenia. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach stanowiły przepisy art. 98 §1 i 3 k.p.c. oraz §11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) . Od tego orzeczenia apelację złożył powód zaskarżając wyrok w całości. Powód zarzucił , że orzeczenie jest wadliwe , niemerytoryczne i nie rozwiązuje sporu. Zdaniem powoda powołanie jako podstawy prawnej wyroku art. 189 k.p.c. nie było zasadne albowiem legitymację daje mu art. 24 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r o spółdzielniach mieszkaniowych . Powód wniósł o zmianę wyroku poprzez orzeczenie , że uchwała nr (...) w §1 ust. 1 z dnia 28 listopada 2006r pozwanej spółdzielni jest nieważna , ewentualnie żądał uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Na rozprawie apelacyjnej powód podtrzymał żądnie zawarte w pkt. 3 powództwa nadal wnosząc o ustalenie niezasadności podwyższenia opłat. Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów. Sąd Apelacyjny uznał za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji i zważył co następuje: Stan faktyczny ustalony w oparciu o dokumenty nie był kwestionowany w apelacji. Granice rozpoznania apelacji zawężał przedmiot rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji , który dotyczył jedynie ustalenia nieważności uchwały i nie obejmował roszczenia o ustalenie niezasadności podwyższenia opłat. Żądanie w tym ostatnim przedmiocie zostało jednoznacznie sformułowane w pozwie . Oświadczenie z dnia 13 grudnia 2012r. nie mogło być potraktowane jako sprecyzowanie żądania lecz jako cofnięcie powództwa w części co winno łączyć się z dalszymi czynnościami procesowymi i w konsekwencji odpowiednim orzeczeniem. Konsekwencją tego jest uznanie orzeczenia z dnia 13 grudnia 2012r. jako częściowego i wymagało sprostowania na podstawie art. 350 §1 i3 k.p.c. Ma to istotne znaczenie wobec zmiany stanowiska powoda i podtrzymania żądania ustalenia niezasadności podwyższenia opłat co zostało wyrażone na rozprawie apelacyjnej w dniu 13 grudnia 2013r. (protokół elektroniczny). Odnosząc się do meritum środka odwoławczego należy podzielić stanowisko Sądu Okręgowego co do braku interesu prawnego w ustaleniu nieważności uchwały określonej w pozwie. Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 188, poz. 1848) w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia uchwały nr (...) wynikającym z Dz.U.2004r. Nr 99 poz. 1001, Dz.U.2002r. Nr 240 poz.2058, Dz.U.2005r. Nr 122 poz.. (...) , Dz.U.2005r. Nr233 poz.1993 i Dz.U.2006 r. Nr 94 poz. 651 , w tym wynikającym z ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych ustaw , ogranicza zaskarżalność uchwał rady nadzorczej i nie przewiduje możliwości kwestionowania uchwały w sprawie ustalenia salda funduszy remontowych . Powód nie powołuje się by statut pozwanej przewidywał możliwość zaskarżalności uchwał rady nadzorczej spółdzielni w tym przedmiocie. Wprawdzie art. 23 prawa spółdzielczego nie zamyka możliwości kwestionowania na drodze sądowej uchwał organów spółdzielni co do ich sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa jednak należy stosować w takim przypadku zasady ogólne , w tym art. 189 k.p.c. Wbrew zarzutom apelacji w sprawie nie ma zastosowania art. 24 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r o spółdzielniach mieszkaniowych ( tekst jedn. Dz.U. 2003r. Nr 119 poz. 1116 ze zm.) , gdyż przepis ten dotyczy uchwał walnego zgromadzenia spółdzielni a nie rady nadzorczej . Przepis ten zresztą rozciąga tylko zakres zastosowania art. 42 prawa spółdzielczego na właścicieli lokali , nie będących członkami spółdzielni. Zastosowanie mają więc reguły ogólne dotyczące roszczenia z art. 189 k.p.c. Interes prawny w ustaleniu powód musi wiązać ze swoim stosunkiem spółdzielczym i sferą swych praw i obowiązków spółdzielczych. Słusznie Sąd pierwszej instancji uznał , że z uwagi na ogólność uchwały nr (...) powód nie ma interesu prawnego w ustaleniu jej nieważności. Ustawa ta nie określa salda funduszy remontowych na poszczególne lokale i nie wkracza wprost w sferę obowiązków majątkowych powoda. Skoro powód ma na podstawie art. 4 ust. 8 powołanej wyżej ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych możliwość usunięcia niepewności co do wysokości opłat w tym dotyczących funduszu remontowego to takie roszczenie pochłania interes w żądaniu ustalenia w niniejszej sprawie. Żądanie ustalenia niezasadności podwyżki opłat jest nie tylko w tym przypadku dalej idące , lecz przerzuca na spółdzielnię ciężar dowodu wykazania zasadności podwyżki i pozwala powodowi podnieść także zarzut naruszenia jego interesu przy obciążeniu go opłatami w związku ze sposobem pokrycia ujemnego salda funduszu remontowego. Wbrew zarzutom powoda powyższe nie łączy się z koniecznością składanie wielokrotnych powództw skoro przedmiotem zaskarżenia jest podwyżka a dalsze rozliczenia są tylko pochodną obciążenia powoda opłatami w związku ze sposobem rozliczenia kosztów budowy drogi wykonanej w 2006r. Apelacja nie jest więc zasadna a Sąd Apelacyjny orzekł o oddaleniu tego środka odwoławczego na podstawie art. 385k .p.c. Uznanie wyroku jako częściowego musiało skutkować uchyleniem orzeczenia o kosztach procesu , gdyż takie winno zostać zamieszczone dopiero w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. W tej części podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 386§1k .p.c. w zw. z art. 108§1 k.p.c.