Sad powszechny, V Ca 32/14

(1)z udziałem M. D.

(2), B. N. , I. S. , K. S. i J. W. o zasiedzenie na skutek apelacji uczestniczki J. W. od postanowienia Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia 13 sierpnia 2012 r. sygn. akt I Ns 104/12 I. oddala apelację, II. zasądza od uczestniczki J. W. na rzecz wnioskodawczyni kwotę 150 zł (sto pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. V Ca 32/14 Uzasadnienia Sąd Rejonowy w Leżajsku postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2012 roku stwierdził, że wnioskodawczyni M. D.

(1)i T. D. nabyli przez zasiedzenie z dniem 16 stycznia 2005 roku na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej własność działki numer (...) o powierzchni 12 arów, położoną w R. , uwidocznioną w Księdze Wieczystej nr (...) , prowadzoną w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w L. . Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał następujące ustalenia faktyczne, które legły u podstaw zaskarżonego orzeczenia: A. D. była właścicielką działki nr. (...) o powierzchni 12 arów położonej w R. , objętej KW nr (...) , prowadzoną w Sądzie Rejonowym w L. . Działka ta przylega bezpośrednio do zabudowanej działki siedliskowej, stanowiącej własność wnioskodawczyni M. D.

(1)i jej zmarłego męża. Przed scaleniem odpowiadała ona działce nr (...) o powierzchni 13 arów, która powstała z podziału działki nr (...) na działki nr (...) . Aktem notarialnym z dnia 4 czerwca 1971 roku A. D. sprzedała T. D. działkę nr (...) , a on nabył ją dla siebie i na swojej żony M. D.

(1). W akcie notarialnym zawarto zapis, że na nieruchomości tej znajdują się fundamenty wybudowany przez kupujących. Z kolei umową nieformalną sprzedaży z dnia 15 stycznia 1975 roku A. D. podarowała swój plac o pow. 20 arów położony w R. , na którym stał drewniany budynek mieszkalny i starą szopę, bratankowi T. D. w zamian za utrzymanie, które uzyskiwala od 1970 roku i opiekę do końca życia. Spadkobiercami A. D. , która zmarła 10 lutego 1975 roku są wnuki J. W. , K. S. i I. S. po 1/3 części. Nieruchomość ta była w samoistnym posiadaniu wnioskodawczyni i jej zmarłego męża od lat siedemdziesiątych. Użytkowali oni przedmiotową nieruchomość, w ten sposób jeszcze zażycia A. D. , którą się opiekowali. Wykonywali na tej nieruchomości wszystkie czynności, tak jak właściciele. Stanowiła ona jedną całość z działką siedliskową wnioskodawczyni i jej męża. Od powyższego postanowienia apelację wniosła uczestniczka J. W. , domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, ewentualnie zmiany zaskarżonego postanowienia i oddalenia wniosku w całości, oraz zasądzenia wnioskodawczyni na jej rzecz kosztów postępowania. Apelująca zarzuciła, iż doszło do pominięcia w zasadzie wszystkich istotnych wniosków dowodowych uczestniczki składanych w jej pismach procesowych w celu wyjaśnienia, że A. D. , jej babcia, darowała w dniu 15 stycznia 1975 roku przedmiotową nieruchomość na rzecz T. D. . Zakwestionowała ustalenie, że wnioskodawczyni i jej zmarły mąż, bratanek A. D. , byli samoistnymi posiadaczami spornej nieruchomości, a także okres ich ewentualnego posiadania, twierdząc że można go liczyć wyłącznie od śmierci T. D. . Jej zdaniem nie ustalono istotnych faktów będących odpowiedzią na twierdzenia wniosku. W przekonaniu skarżącej w sprawie nie doszło do rozpoznania istoty sprawy poprzez brak ustaleń i dokonanie oceny dlaczego i w jaki sposób wnioskodawczyni i jej mąż posiadali przedmiotową nieruchomość. Doszło też do rażącego naruszenia art 328 § 2kpc , gdyż Sąd nie wskazał, jakie fakty uznał za udowodnione i dlaczego pominął twierdzenia uczestniczki i jej siostry. Nie przytoczył również i nie wskazał w jakich częściach zeznania świadków potwierdzają samoistne posiadanie oraz czas posiadania w zakresie dobrej lub złej wiary. Zdaniem uczestniczki Sąd Rejonowy w Leżajsku nie wyjaśnił także ustawowych przesłanek z art. 172 k.c. i podał błędną podstawę powołując się na przepisy postępowania cywilnego. Wg. skarżącej niezwykle istotnym dowodem w sprawie byłaby opinia biegłego grafologa na okoliczność czy nieformalną umowę z 15 stycznia 1971 roku podpisała jej babcia A. D. , właścicielka spornej nieruchomości. Zarzuciła, iż nie zostali przesłuchani świadkowie tej umowy, a także, że sąd nie wyjaśnił z jakich nieruchomości składa się przedmiot sporu, jaką ma powierzchnię oraz nie ustalił o jaką właściwie działkę chodziło w nieformalnej darowiźnie. Sąd Okręgowy rozważył co następuje: Sąd II Instancji przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego odnoszące się do zaskarżonego postanowienia tj. co do okresu współposiadania, jego samoistności i złej wiary po stronie wnioskodawczyni i jej męża T. D. , które zadecydowały o stwierdzeniu zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości. Odnosząc się w pierwszej kolejności do podstawy materialno-prawnej roszczenia, należy wskazać, że jest nią art. 172 kc , który stanowi, że posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze, a jeśli uzyskał posiadanie w złej wierze wówczas zasiedzenie następuje z upływem lat trzydziestu. Na rzecz wnioskodawczyni i jej męża przemawiały wynikające z kodeksu cywilnego domniemania prawne, a więc domniemanie dobrej wiary oraz samoistności posiadania ( art. 7 i 339 kc ), które zostały skutecznie obalone tylko w odniesieniu do dobrej wiary we współposiadaniu. Decydująca dla przyjęcia złej wiary dla posiadania wnioskodawczyni i jej męża była chwila objęcia działki nr (...) położonej w R. w posiadanie, co nastąpiło według ustaleń Sądu Rejonowego z dniem zdziałania nieformalnej umowy darowizny z dnia 15 stycznia 1975r. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 r., II CNP 15/13, LEX nr 1411305). Ten rodzaj posiadania (w złej wierze) ma to znaczenie, że zasiedzenie stało się możliwe z upływem dłuższego okresu samoistnego posiadania. Z punktu widzenia apelującej uczestniczki, istnienie nieformalnej umowy darowizny stwarzało dla niej korzystniejszą sytuację, gdyż istnienie takiej umowy wykluczało przyjęcie dobrej wiary i obalało domniemanie jej istnienia, wynikające z art. 7 kc (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48). Próby zatem dowodzenia, że umowa taka nie miała miejsca w 1975r.w istocie byłoby dowodzeniem na korzyść wnioskodawczyni, podnoszącej objęcie w samoistne posiadanie nieruchomości w 1971r. i korzystającej z domniemania posiadania samoistnego w dobrej wierze. Znaczenie opinii grafologicznej i potwierdzenie autentyczności podpisu A. D. miałoby znaczenie tylko wtedy, gdyby z tą nieformalną umową powiązano dobrą wiarę. Tego nie uczyniono w zaskarżonym orzeczeniu. Sąd Rejonowy przyjął bowiem zasiedzenie z upływem 30 lat, a więc w konsekwencji ustalenia złej wiary po stronie wnioskodawczyni i jej męża. Podkreślić należy, że w sprawie nie wnioskowano i nie podnoszono, aby zasiedzenie nastąpiło w wyniku posiadania w dobrej wierze. Zbędne było również przeprowadzenie dowodu z opinii grafologicznej dla zaprzeczenia drugiej przesłanki zasiedzenia, to jest samoistności posiadania, zważywszy, że zamiar objęcia we współposiadanie spornej nieruchomości, według twierdzeń wniosku, nie wynikał wyłącznie z faktu tej czynności , lecz przede wszystkim z uwagi na zawarcie umowy sprzedaży przez A. D. z wnioskodawczynią i jej mężem, w formie aktu notarialnego w dniu 4 czerwca 1971r. nieruchomości sąsiedniej, na której w tym czasie istniały już wybudowane przez nabywców fundamenty domu. Jak podnoszono we wniosku to w związku z tym zdarzeniem prawnym doszło do objęcia w posiadanie samoistne przedmiotu zasiedzenia. Należy mieć na uwadze, że posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel ( art. 336 kc ), a w przypadku badania tej przesłanki dla potrzeb zasiedzenia oczywistym jest, że chodzi o posiadanie takich osób, którym własność nie przysługuje. Posiadanie uzyskuje cechy samoistności w razie wystąpienia obok władania rzeczą ( corpus ) także elementu zamiaru władania rzeczą dla siebie ( animus rem sibi habendi ), przy czym źródłem nabycia posiadania może być również samowolne objęcie w posiadanie. Nie ma zatem decydującego znaczenia dla analizy samoistności posiadania badanie czy A. D. złożyła czy też nie własnoręczny podpis pod nieformalną umową z 1975 r. dotycząca przedmiotowej nieruchomości. Istotny jest bowiem powzięty przez wnioskodawczynię i jej męża w tej dacie zamiar współposiadania tej nieruchomości dla siebie jak współwłaścicieli. Jak wskazano już wyżej w toku postępowania o zasiedzenie Sąd jest związany domniemaniem prawnym, wynikającym z art. 339 kc , które stanowi, że posiadaczem samoistnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada. Wynikający z tego domniemania fakt samoistności uzupełniająco został potwierdzony przez zeznania świadków M. P. , G. J. , Z. F. , M. K. , E. G. i B. K. , którzy w swych zeznaniach wskazywali nie tylko na władanie tą nieruchomością przez małżonków wnioskodawczynię i T. D. , ale także na charakter tego władania, pozwalający przyjąć samoistność posiadania. W zestawieniu z zeznaniami wnioskodawczyni, wskazany materiał dowodowy, uzasadniał zatem ocenę, że współposiadanie małżonków D. było posiadaniem samoistnym. Decydujące dla oznaczenia daty rozpoczynającej bieg zasiedzenia na 15 stycznia 1975r. zamiast 4 czerwca 1971r. były zeznania wnioskodawczyni (k- 27/2 w związku z k-134), które w powiązaniu ż żądaniem wniosku, a na etapie postępowania odwoławczego z uwzględnieniem żądania apelacji i treści zarzutów, pozwoliły na przyjęcie późniejszej daty, co skutkowało stwierdzeniem zasiedzenia z dniem 16 stycznia 2005r. Z tych względów, wbrew twierdzeniom apelacji nie można uznać, że nie rozpoznano istoty sprawy i nie oceniono przesłanek z art. 172 kc. Sąd Rejonowy ocenił obie przesłanki zasiedzenia tj. istnienie dobrej i złej wiary oraz samoistność posiadania. Uzupełniająco wskazać należy, że wobec opisanych wyżej domniemań prawnych, to na skarżącej uczestniczce spoczywał ciężar dowodzenia ich braku. Nie niweczy prawidłowości orzeczenia, nie przywołanie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia poprawnie przepisu prawa materialnego i omyłkowe oznaczenie, że chodzi o art. 172 kpc , zamiast prawidłowo 172 kc. Sąd Rejonowy w wystarczającym zakresie odniósł się do przeprowadzonych dowodów. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano na dowody stanowiące podstawę orzeczenia tj. zeznania świadków i wnioskodawczyni oraz opisywaną wyżej umowę notarialną z dnia 4 czerwca 1971r. i nieformalna umowę z 15 stycznia 1975r. Nie jest wymagane według art. 328 kpc wskazywanie w uzasadnieniu przyczyn, z jakich Sąd oparł się i dał wiarę określonym dowodom. Potrzeba takiego uzasadnienie odnosi się tylko do dowodów, którym Sąd odmówił wiarygodności. Protokół z rozprawy z dnia 8 sierpnia 2012r. jednoznacznie zaprzecza zarzutowi apelującej, jakoby nie została ona przesłuchana. Okoliczność, że nie są to zeznania obszerne, nie pozbawiają go cech dowodu z przesłuchania strony. Nie jest prawdziwy zarzut, aby Sąd I Instancji niewłaściwie zidentyfikował i oznaczył przedmiot zasiedzenia, gdyż Sąd ten prawidłowo oznaczył nieruchomość podlegająca zasiedzeniu, zgodnie z wyrysem z mapy ewidencyjnej gruntów i danymi ujawnionymi w aktualnym wypisie z rejestru gruntów, oznaczając Księgę Wieczystą prowadzoną dla tej nieruchomości, a nadto opisując w uzasadnieniu postanowienia przedmiot sporu, powiązany organizacyjnie z działką siedliskową wnioskodawczyni i spadkobierców po T. D. oraz ustalając i podając z jakich nieruchomości działka ta powstała. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy oddalił apelację uczestniczki jako bezzasadną na podstawie art. 385 w związku z art. 13 § 2 kpc .