Podniósł, że kwestionowane zapisy umowne ustanowiły na rzecz banku prawo do arbitralnego ustalania kursu kupna CHF, służącego do wyliczania kwoty wypłacanego kredytu oraz kursu sprzedaży CHF, służącego do wyliczania wysokości należności kredytobiorcy z tytułu zwrotu kredytu. Podkreślił, że klauzule przeliczeniowe naruszają w sposób rażący jego ekonomiczne interesy. Wskazał, że abuzywny charakter postanowień umownych analogicznych do tych zawartych w umowie, został już wielokrotnie potwierdzony przez orzecznictwo sądowe w ramach tzw. kontroli incydentalnej. W ocenie powoda niedozwolony charakter którejkolwiek z klauzul przeliczeniowych oznacza konieczność uznania Umowy za niezawartą (nieistniejącą), ewentualnie stwierdzeniem nieważności. Powód wskazał, że dochodzi roszczenia w oparciu o art. 410 §1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w związku z nieważnością umowy, ewentualnie jej nie zawarciem, a żądana przez niego kwota stanowi równowartość sumy kwot pieniężnych uiszczonych Bankowi tytułem spłat rat kapitałowych, odsetek i odsetek karnych w okresie od dnia 17 czerwca 2008 r. do dnia 28 kwietnia 2017 r. (pozew – k. 3 – 23) W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Pozwany podniósł, że umowa kredytu - w tym umowa kredytu denominowanego do waluty obcej - uregulowana została w art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe , a samo pojęcie kredytu denominowanego do waluty innej niż waluta polska zostało wprowadzone do polskiego ustawodawstwa na mocy ustawy antyspreadowej. Podkreślił, że sam ustawodawca zakłada sytuację, w której kwota kredytu jest wypłacana w innej walucie niż waluta denominacji lub indeksacji, regulując kwestię ustalania kursów przeliczenia, a zatem nie sposób uznać, aby konstrukcja ta była sprzeczna z ustawą lub naturą zobowiązania w rozumieniu art 58 § 1 k.c. Zaznaczył, że konstrukcja ta jest również powszechnie akceptowana w doktrynie i orzecznictwie. Wskazał, że treść umowy kredytu niewątpliwie określała kwotę środków pieniężnych postawionych do dyspozycji Kredytobiorcy i określała walutę kredytu. Zaznaczył, że w przypadku kredytu denominowanego, w najbardziej typowym ujęciu, kwota kredytu wyrażana jest w walucie obcej, a w razie udostępniania (wypłaty) tego rodzaju kredytu w walucie polskiej, co jest możliwe, acz nie jest to reguła, kurs danej waluty wpływa na wysokość wypłacanych środków w złotówkach, jednakże kwota i waluta zobowiązania jest niezmienna i stanowi ją wartość podana we frankach szwajcarskich. Pozwany podniósł, że jakkolwiek umowa kredytu nie określała, w jaki sposób bank powinien kształtować tabele kursów walut, określające kursy walut stosowane w rozliczeniach z klientami, w tym z powodem, nie oznacza, że mógł to czynić w sposób dowolny. Podkreślił, że z art. 56 k.c. i art. 354 k.c. jednoznacznie wynika, że określając w przyjmowanych przez siebie tabelach kursy kupna i sprzedaży poszczególnych walut, a przez to konkretyzując sposób spełnienia świadczeń (swoich i swoich kontrahentów), bank powinien postępować zgodnie z zasadami współżycia społecznego, a także (przede wszystkim) respektować ustalone zwyczaje, judykatura jednolicie przyjmuje, że ustalone zwyczaje muszą być uwzględniane zarówno przy wykładni umów, jak i przy ocenie czy zostały one wykonane należycie. W ocenie banku nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające uznanie zakwestionowanych przez powoda postanowień umownych za klauzule abuzywne. Podniósł, że w nieruchomości, której nabycie było finansowane ze środków z kredytu prowadzona jest przez powoda działalność gospodarczą pod firmą (...) , a zatem nie można bezkrytycznie przyjąć, że czynności związane z nabyciem i refinansowaniem kosztów nabycia nieruchomości miały wyłącznie konsumencki charakter, co w konsekwencji może prowadzić do uznania, że powód podpisując umowę kredytu i następnie ją realizując nie występował jako konsument w rozumieniu kodeksu cywilnego . Nadto zaznaczył, że płatność poszczególnych rat kredytu następowała z rachunku bankowego prowadzonej przez powoda działalności gospodarczej, a więc z całą pewnością była bezpośrednio związana z prowadzoną przez powoda działalnością. Zdaniem pozwanego kwestionowane przez powoda postanowienia w zakresie wypłaty oraz spłaty kredytu stanowiły przedmiot indywidualnych uzgodnień z kredytobiorcą. Podkreślił, że w momencie zawierania umowy powód miał przedstawione do wyboru, aż trzy rodzaje rachunków, z których dokonywana mogła być spłata kredytu. Stwierdził, że powód dokonał wyboru zarówno tego, jaki kredyt ma mu zostać udzielony na podstawie umowy, jakie mają być warunki tej umowy, a także dokonał wyboru zasad spłaty tego kredytu. Wskazał, że klauzule przeliczeniowe określają główne świadczenie stron umowy kredytu, a przy tym sformułowane zostały w sposób jednoznaczny (transparentny), prostym i zrozumiałym językiem i określają jednoznacznie kiedy i w oparciu o jakie kursy dokonywane są rozliczenia w ramach umowy. W ocenie kwestionowane przez powoda postanowienia nie kształtują praw i obowiązków powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i nie naruszają rażąco jego interesów. Zaznaczył, że powodowi w chwili zawierania umowy kredytu wyjaśniono istotę i konstrukcję kredytu denominowanego w walucie obcej, w tym również zasady, według których przeliczany będzie kredyt na etapie jego uruchamiana i w jaki sposób odbywać może się jego spłata. Jednocześnie wskazał, że ustawa antyspreadowa przewidywała wprowadzenie określonych mechanizmów dla klientów banków, mających polepszyć sytuację kredytobiorców i uchylić te skutki, które mogły się okazać dlań niekorzystne z racji zawarcia umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej - dotyczyło to m.in. możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie, w której kredyt był udzielony. Podkreślił, że powód mógł jednak od samego początku spłacać kredyt bezpośrednio we franku szwajcarskim. Pozwany podniósł, że w przypadku podzielenia argumentacji powoda co do abuzywności kwestionowanych postanowień należy przyjąć, iż konieczne i zgodne z orzeczeniami TSUE i Sądu Najwyższego jest ustalenie treści umowy kredytu z pominięciem kwestionowanych postanowień i bez modyfikacji umowy, przy czym jednocześnie wyeliminowanie postanowień kwestionowanych przez powoda skutkować będzie wypełnieniem powstałej po nich luki za pomocą dyspozytywnych przepisów krajowych, w tym w szczególności dotyczących zasad wykładni oświadczeń woli i umów ( art. 65 k.c. ), zasad ustalania skutków czynności prawnej ( art. 56 k.c. ) oraz zasad wykonywania zobowiązań ( art. 354 k.c. ), przy zachowaniu walutowego charakteru zobowiązania kredytowego. Pozwany wskazał, że iż świadczenie powoda znajduje usprawiedliwienie w łączącej strony umowie kredytu, co wyklucza możliwość kwalifikowania jego świadczenia jako nienależnego. Nadto zaznaczył, że nie sposób uznać, iż wskutek zawarcia umowy kredytu, bank miałby być w jakimkolwiek stopniu wzbogacony. Podniósł, że na wypadek uznania przez Sąd, iż spełnione przez powoda świadczenia nie mają podstaw prawnych, to na podstawie art. 411 k.c. powód nie może żądać zwrotu tego, co świadczył. (odpowiedź na pozew – k. 67 – 95) W piśmie datowanym na dzień 25 listopada 2019 r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia. Wskazał, że raty kredytu, jak i pozostałe opłaty związane z kredytem potrącane były z rachunku bankowego powoda, w związku z czym należy uznać, że roszczenie powoda przedawniło się w terminie określonym w art. 731 k.c. Jednocześnie zaznaczył, że miesięczne raty uiszczane przez stronę powodową stanowią świadczenie okresowe, które zgodnie z art. 118 k.c. przedawniają się z upływem lat trzech. (pismo – k. 308 – 320) W piśmie datowanym na dzień 28 lutego 2020 r. powód dokonał modyfikacji powództwa w ten sposób, że obok dotychczasowego roszczenia o zapłatę wniósł o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego mogącego wynikać z umowy kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) z 17 czerwca 2008 r. ze względu na nieważność tej umowy, ewentualnie jej nieskuteczne zawarcie, ewentualnie jej niewykonanie i wygaśnięcie; ewentualnie o zasądzenie kwoty 38.433,85 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 lipca 2017 r. do dnia zapłaty, oraz ustalenie, że został zobowiązany na podstawie umowy kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) z 17 czerwca 2008 r. wyłącznie do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w kwocie 148.552,77 zł wraz z odsetkami wyliczanymi na zasadach przewidzianych w umowie, po usunięciu z niej § 4 ust. 2 COU, § 22 ust. 2 pkt 1 COU. Powód podniósł, że posiada interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego mogącego wynikać, ponieważ spowoduje to usunięcie wątpliwości co do jego długów i wierzytelności oraz co do istnienia stosunku prawnego, a także możliwość wykreślenia wpisu hipotecznego w księdze wieczystej. Zaznaczył, że posiada również interes prawny w ustaleniu wskazanym w żądaniu ewentualnym, ponieważ takie orzeczenie spowoduje definitywne zakończenie sporu co do kwestii, czy umowa daje podstawę do ustalenia należności pieniężnych względem kursu CHF, a w rezultacie sporu co do wysokości należnych rat kapitałowo – odsetkowych i wysokości jego zadłużenia. (pismo – k. 359 – 379) W piśmie datowanym na dzień 19 marca 2020 r. pozwany wniósł o oddalenie zmodyfikowanego powództwa. (pismo – k. 385 – 391) Pismem datowanym na dzień 2 grudnia 2021 r. powód dokonał kolejnej modyfikacji powództwa wnosząc o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego w postaci umowy kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) zawartej dnia 17 czerwca 2008 r. ze względu na jej nieważność ewentualnie jej nieskuteczne zawarcie, ewentualnie jej niwykonanie i wygaśniecie oraz zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 175 517,83 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 3 lipca 2017 r. do dnia zapłaty; ewentualnie ustalenie, że na podstawie umowy został oraz ustalenie, że powód został zobowiązany na podstawie umowy kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) z 17 czerwca 2008 r. wyłącznie do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w kwocie 148.552,77 zł wraz z odsetkami wyliczanymi na zasadach przewidzianych w umowie i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 38 433,85 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 lipca 2017 r. do dnia zapłaty. (pismo – k. 596 – 604) W odpowiedzi na tak dokonaną modyfikację, w piśmie datowanym na dzień 5 stycznia 2021 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. (pismo – k. 624 – 631) Do czasu zamknięcia rozprawy strony podtrzymały swoje stanowiska procesowe. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W trakcie zawierania umowy kredytu powodowi nie przedstawiono symulacji rat kredytu. Otrzymał on zapewnienie, że kredyt denominowany kursem franka szwajcarskiego jest produktem bezpiecznym, a kurs waluty jest stabilny. Nie wiedział on jaki kurs będzie zastosowany przy wypłacie kredytu. Powód nie miał wpływu na treść umowy. Zbywca nieruchomości otrzymał zaniżoną kwotę, którą powód musiał następnie uregulować z własnych środków. Powód spłacał kredyt z rachunku powiązanego z jego działalnością gospodarczą. (przesłuchanie powoda I. W. – k. 380v – 382) Kredyt mógł być udzielony w walucie polskiej, CHF, EURO. W czerwcu 2008 r. w banku obowiązywała określona procedura związana z udzielaniem kredytów. Bank dokonywał najpierw badania zdolności kredytowej klienta. Zgodnie z procedurą klientowi powinna być przedstawiona symulacja rat kredytu w walucie obcej i złotówkach. Pracownicy byli zobowiązani przedstawić informację odnośnie oprocentowania oraz marży. Klienci banku mieli możliwość otrzymania umowy kredytu i zapoznania się z nią. W banku były dostępne broszury i ulotki, które zawierały informacje o zmianie stawki referencyjnej LIBOR oraz taryfy waluty. Pracownicy banku nie mieli obowiązku informować klientów o kursie kupna i sprzedaży. Przed zawarciem umowy kredytu bądź przed wypłatą bank zawierał z kredytobiorca umowę ramową. W momencie podpisania umowy kurs po jakim następowała wypłata nie był znany. (zeznania świadka J. J. – k. 286 – 288, zeznania świadka M. J. – k. 289 - 290) W chwili zawierania umowy I. W. wykonywał zawód (...) . W dniu 1 lutego 2006 r. I. W. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, której przedmiotem było świadczenie pomocy prawnej. (okoliczność bezsporna) W 2008 r. I. W. złożył wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny w wysokości 150 000,00 zł celem nabycia lokalu mieszkalnego położonego w O. przy ul. (...) . (wniosek wraz z załącznikiem – k. 104 – 110) W dniu 17 czerwca 2008 r. pomiędzy (...) Bankiem (...) Spółką Akcyjną , a I. W. została zawarta umowa kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny. Umowa składa się z Części Szczegółowej Umowy zwanej dalej „CSU” i Części Ogólnej Umowy zwanej „COU”. (§ 1 ust. 1 umowy) Bank udzielił powodowi kredytu w kwocie 73 092,29 CHF z przeznaczeniem na nabycie prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w O. . (§ 2 ust. 1 – 2 CSU) Kredyt został udzielony na okres 324 miesięcy, licząc od dnia zawarcia umowy. (§ 2 ust. 4 CSU) W dniu sporządzania umowy stawka referencyjna wynosiła 2,91583 p.p., natomiast oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym 6,29583 p.p. Stała marża została określona w wysokości 2,48 p.p., rzeczywista roczna stopa oprocentowania – 6,6106 p.p. (§ 2 ust. 5,6,8,10 CSU) Szacunkowy całkowity koszt kredytu w dniu sporządzania umowy wynosił 171 713,99 zł. Prowizja za udzielenie kredytu stanowiła 0,85% kwoty kredytu tj. 621 ,28 CHF. (§ 3 ust. 1 – 2 CSU) Docelowe zabezpieczenie spłaty kredytu miała stanowić hipoteka zwykła w kwocie 73 092,29 CHF oraz kaucyjna w kwocie 21 196,86 CHF na prawie odrębnej własności, związanym z nieruchomością położoną w O. przy ul. (...) , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) przez Sąd Rejonowy w Otwocku IV Wydział Ksiąg Wieczystych oraz przelew wierzytelności pieniężnej z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych. (§ 4 ust. 1 CSU) Wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo, przelewem na rachunek zbywcy nieruchomości. (§ 6 ust. 1 -3 CSU) Kredytobiorca zobowiązał się do spłaty całości wynikającego z umowy zadłużenia w terminie do dnia 1 czerwca 2035 r. Spłata kredytu miała następować w annuitetowych ratach kapitałowo – odsetkowych, a środki pieniężne mały być pobierane z rachunku nr (...) . (§ 7 ust. 1 – 4 CSU) Zgodnie z definicją zwartą w § 1 ust. 1 pkt 14 COU Tabela kursów – Tabela kursów (...) SA obowiązująca w chwili dokonywania przez (...) SA określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępna w (...) SA oraz na stronie internetowej (...) SA . Kredyt jest wypłacany w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku kredytu albo transzy w walucie polskiej, stosuje się kurs kupna dewiz obowiązujące w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej Tabeli kursów. (§ 4 ust. 1 – 2 COU) Spłata zadłużenia kredytobiorcy z tytułu kredytu i odsetek następuje w drodze potrącenia przez (...) SA wierzytelności pieniężnych z tytułu udzielonego kredytu, z wierzytelnościami pieniężnymi kredytobiorcy z tytułu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku ROR, rachunku walutowego, rachunku technicznym, prowadzonych przez (...) SA . (§ 21 ust. 1 COU) W przypadku dokonywania spłaty zadłużenia kredytobiorcy z: 1) ROR – środki z rachunku będą pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej tabeli kursów, 2) rachunku walutowego – środki z rachunku będą pobierane:
k.c. ( vide: wyroki SN z dnia 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17, dnia 9 maja 2019 r. I CSK 242/18, z dnia 7.11.2019 r., IV CSK 13/19, LEX nr 2741776, z dnia 27 listopada 2019 II CSK 483/18, Lex nr 2744159, czy z dnia 11 grudnia 2019, V CSK 382/18) Należy też wskazać, że żadnego znaczenia nie mógł mieć sposób wykonywania umowy przez pozwanego i faktyczne kształtowanie przez bank kursu walut, ani to, czy kurs ten był kursem rynkowym. W uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018r. (III CZP 29/17) wyjaśniono, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone ( art.
), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Ponadto, z przyczyn oczywistych, nie można ocenić stosunku przyszłego kursu ustalanego przez pozwanego do realiów rynkowych. Powyższej oceny nie narusza zmiana stanu prawnego wynikającą z ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw dla niniejszej sprawy, która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r. W ten sposób do art. 69 ust. 2 Prawo bankowe dodano pkt 4a stanowiący, że elementem umowy kredytu w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, mają być szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto, ustawodawca w art. 4 powyższej ustawy nowelizującej ustalił, iż w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b ustawy, o której mowa w art. 1, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Z powyższego wynika, że nie nastąpiła z mocy samego prawa zmiana treści zawartych uprzednio umów i nie doszło w ten sposób do usunięcia istniejącego wcześniej stanu abuzywności. Konsekwencją powyższych rozważań jest stwierdzenie, iż badany stosunek prawny nie zawiera wyniku konsensusu obu jego stron, co do kwoty stawianej do dyspozycji kredytobiorcom, gdyż kwestia ta obejmująca dopełnienie mechanizmu konwersji kwoty w walucie obcej na walutę polską, jest pozostawiona wyłącznie kredytodawcy i ma być przez niego jednostronnie ustalana już po i poza zawarciem umowy. W niniejszej sprawie kwota kredytu, nie była znana stronom umowy w chwili jej podpisywania. Kwota ta nie mogła być znana ponieważ jej określenie następowało dopiero w chwili uruchomienia kredytu poprzez jej przeliczenie według kursu kupna tej waluty, zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy. Dopiero w chwili przekazywania poszczególnych transz kredytu, powód mógł poznać wysokość kredytu. Należy zauważyć, że powód zawierał umowę kredytu w związku z realizacją określonego w umowie celu który miał być sfinansowany na konkretnym kwotowo poziomie. Tymczasem na skutek zastosowanego mechanizmu oraz zmiany kursu waluty szwajcarskiej, mógł uzyskać kwotę niższą lub wyższą niż konieczna do realizacji zamierzonego celu. Tym samym zakładany i uzgodniony w umowie cel mógł nie zostać osiągnięty. Celem powoda było uzyskanie odpowiedniej kwoty celem zakupu lokalu mieszkalnego. Powód we wniosku kredytowym wskazał, że chce uzyskać kwotę 150 000,00 zł, jednakże zbywcy nieruchomości została przelana kwota 148 552,77 zł. Skutkiem powyższego powód musiał z własnych środków uregulować brakującą kwotę. W umowie kredytu określenie celu jest obowiązkowe i tym się różni od umowy pożyczki, gdzie brak konieczności określenia celu pożyczki. Zatem kwota pozostawionego do dyspozycji kredytobiorcy kredytu powinna ten cel umożliwić mu zrealizować. O ile zatem dopuszczalna jest konstrukcja kredytu denominowanego, to treść stosunku prawnego łączącego strony powinna być zgodna z art. 353 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. oraz spełniać kryteria wskazane w art. 69 ust.1 Pr. bankowego. Jak wynika z powyższego umowa zawarta pomiędzy stronami odbiega od istoty umowy kredytu. W chwili zawierania umowy kredytu kredytobiorca nie był w stanie samodzielnie określić wysokości świadczenia banku, a w konsekwencji wysokości kwoty kredytu, który został jej przyznany. Wobec powyższego zdaniem Sądu umowa z dnia 8 sierpnia 2007 r. jest nieważna ex tunc na podstawie art. 58 § 1 k.c. jako sprzeczna z art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Pr. bankowe (w brzmieniu obowiązującym w chwili jej zawierania). Kwota kredytu stanowi essentialia negotii umowy kredytu, a tego właśnie elementu w omawianej umowie zabrakło. Nieważność umowy wynikająca z art. 58 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 prawa bankowego k.c. , wyprzedza przepisy o abuzywności poszczególnych postanowień umowy. Postanowienie wzorca umowy, sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem ustawy, nie może być uznane za niedozwolone postanowienie umowne ( art.
) (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt III CZP 119/10) W dalszej kolejności należało rozważyć czy powodowi przysługiwał interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego. Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W judykaturze wskazano, że o występowaniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tym postępowaniu sporu między stronami, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania przez powoda pełniejszej ochrony w drodze innego powództwa (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2013 r., III CSK 254/12, LEX nr 1353202). Interes ten należy rozumieć zatem szeroko. Pojęcie to powinno być interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądu w celu zapewnienia należytej ochrony prawnej, której nie można się domagać w drodze innego powództwa (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. II CSK 378/07, LEX nr 863958). Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. jest kategorią obiektywną, czyli istniejącą rzeczywiście, a nie tylko hipotetycznie (np. w subiektywnym odczuciu strony). Wyrok zasądzający Sąd może zatem wydać tylko wówczas, gdy powstała sytuacja rzeczywistego naruszenia albo zagrożenia naruszenia określonej sfery prawnej powoda. Praktycznie rzecz biorąc, interes prawny występuje wtedy, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości, a jednocześnie interes ten nie podlega ochronie w drodze innego środka. Wyrok uwzględniający powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa ma przy tym charakter deklaratoryjny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2012 r., II CSK 252/1; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r., I CSK 727/1). Powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, że w przypadku, gdy stan niepewności prawnej może być usunięty w drodze dalej idącego powództwa (np. o zasądzenie), po stronie powoda nie ma interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jest wtedy jedną z przesłanek uwzględnia bądź oddalenia owego dalej idącego powództwa (zob.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r., V CSK 188/05), a nie temu służy instytucja z art. 189 k.p.c. Orzeczenie zapadłe w tym postępowaniu nie może być prejudykatem, który wygeneruje kolejny proces, ale musi w sposób ostateczny zakończyć niepewność, chroniąc określoną sferę prawną powoda. Brak interesu zachodzi wtedy, gdy sfera prawna powoda nie została naruszona lub zagrożona, bo jego prawo już zostało naruszone albo powstały określone roszczenia i może osiągnąć pełniejszą ochronę swych praw, bo może dochodzić zobowiązania pozwanego do określonego zachowania - świadczenia lub wykorzystać inne środki ochrony prawnej prowadzące do takiego samego rezultatu. Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, bo powód nie traci interesu, jeżeli ochrona jego sfery prawnej wymaga wykazania, że stosunek prawny ma inną treść, w szczególności, gdy umowa jest zawarta na długi czas, a wyrok w sprawie o świadczenie za wcześniejszy okres (roszczenia dodatkowe zgłoszone przez powoda) nie usunie niepewności w zakresie wszystkich skutków prawnych mogących wyniknąć z tego stosunku w przyszłości (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25.10.2018 r., I ACa 623/17). Orzeczenie stwierdzające nieważność umowy niweczy skutki takiej umowy ex tunc. Z uwagi zaś na związanie zarówno stron, jak i innych sądów jego treścią, jako swoisty prejudykat, ma on istotne znaczenie dla dalszych czynności stron w związku ze spłacaniem kredytu. W przedmiotowej sprawie, dopóki strony wiąże umowa, powód nie może domagać się rozliczenia umowy. Interes prawny powoda w żądaniu ustalenia nieważności umowy w tym kontekście jest oczywisty, bowiem bez takiego rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu, nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. W tym powód nadal jest zobowiązany na podstawie nieważnej umowy do uiszczania rat. Uznanie braku interesu powoda skutkowałoby w istocie tym, że dopiero po spłaceniu kolejnych rat kredytu musiałaby występować z kolejnymi żądaniami zwrotu nadpłaty. Nie istniałby bowiem mechanizm do przeliczania rat kredytu na bieżąco w sposób odmienny niż reguluje to umowa. A pozwany związany jedynie sentencją wyroku, nie zaś jego uzasadnieniem, mógłby nadal egzekwować roszczenia z nieważnej umowy, gdyż ustalenie jej nieważności nastąpiłoby przesłankowo. Rozstrzygnięcie roszczenia o ustalenie nieważności umowy zniesie stan niepewności strony powodowej w zakresie rozliczenia kredytu i konieczności jego spłaty. Dalej należało zauważyć, że kwestia ustalenia będzie miała wpływ na roszczenie o wykreślenie hipoteki zabezpieczającej. Powództwa z art. 189 k.p.c. i art. 10 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1007, ze zm.) realizują odrębne kategorie roszczeń procesowych, stanowiące dwa niezależne środki ochrony prawnej, oparte na różnych przesłankach i zmierzające do osiągnięcia odmiennego celu. Powództwo z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece służy uzgodnieniu treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym aktualnym na dzień orzekania. Zmierza do zaspokojenia roszczenia typu rzeczowego i pozostaje w ścisłym związku z ustrojową funkcją ksiąg wieczystych. Jest zatem właściwym instrumentem do rozstrzygnięcia sporu, której ze stron przysługuje prawo do nieruchomości objętej księgą wieczystą (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 16 lutego 2011 r., I CSK 305/10, OSNC – ZD z 2012 r., Nr 1, poz. 7, z dnia 11 grudnia 2007 r., II CSK 361/07, z dnia 19 lutego 2003 r., V CKN 1614/00, z dnia 19 listopada 2004 r., II CK 152/04, z dnia 21 listopada 2002 r., IV CKN 1519/00, i z dnia 10 października 1985 r., II CR 281/85, OSNC 1986 roku Nr 7 - 8, poz. 125). Nadto hipoteka wygasa na skutek wygaśnięcia wierzytelności ( art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece ). Tymczasem jak wskazano już wyżej bez orzeczenia Sądu stwierdzającego nieważność ww. stosunku prawnego, nie będzie podstawy do żądania wykreślenia hipoteki w związku z wygaśnięciem wierzytelności, którą zabezpieczała. Zatem dopiero dokonanie ustalenia nieważności umowy kredytu spowoduje możliwość wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. W związku z powyższymi ustaleniami Sąd orzekł jak w pkt
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.