Sygnatura akt II Ca 2225/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2019 r. Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Jarosław Tyrpa (sprawozdawca) Sędziowie: SO Beata Tabaka SO Anna Koźlińska Protokolant: sekretarz sądowy Ewelina Drewnik po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2019 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa B. P. , V. P. i F. P. przeciwko Towarzystwu (...) w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Suchej Beskidzkiej z dnia 11 lipca 2018 roku, sygnatura akt I C 861/15 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: - punktom 1 i 3 nadaje brzmienie: „
- zasądza od strony pozwanej Towarzystwa (...) w W. na rzecz powodów V. P. i F. P. kwoty po 20 259, 37 zł (dwadzieścia tysięcy dwieście pięćdziesiąt dziewięć złotych trzydzieści siedem groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 11 sierpnia 2015 roku do dnia zapłaty,
- zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów V. P. i F. P. kwoty po 2729 (dwa tysiące siedemset dwadzieścia dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, odstępując od obciążania kosztami procesu powódki B. P. ;” - po punkcie 1 dodaje punkt 1a o treści: „1a oddala powództwo w pozostałym zakresie;”; II. oddala apelację w pozostałym zakresie; III. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów V. P. i F. P. kwoty po 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, odstępując od obciążania tymi kosztami powódki B. P. . SSO Anna Koźlińska SSO Jarosław Tyrpa SSO Beata Tabaka UZASADNIENIE Wyroku z dnia 4 marca 2019 roku Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 lipca 2018 roku Sąd Rejonowy w Suchej Beskidzkiej: - w punkcie 1 zasądził od pozwanego Towarzystwa (...) z siedzibą w W. na rzecz powodów B. P. , V. P. i F. P. , solidarnie, kwotę 40.518,75 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11.08.2015 r. do dnia zapłaty ; - w punkcie 2 umorzył postępowanie odnośnie odpowiedzialności pozwanego w przyszłości za skutki wypadku z dnia (...) r. ; - w punkcie 3 zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę 2.041,00 zł z tytułu opłaty od pozwu , kwotę 1.000,00 zł z tytułu wydatków na opinię biegłego i kwotę 2.417,00 zł z tytułu kosztów zastępstwa prawnego ; - w punkcie 4 nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Suchej Beskidzkiej kwotę 581,27 zł z tytułu wydatków wyłożonych ze Skarbu Państwa. Wyrok ten zapadł w następujących ustaleniach faktycznych: W dniu (...) r. M. P. pełniąc służbę w patrolu (...) jako funkcjonariusz Policji wraz z sierż. szt. P. M. , podjął czynności w celu zatrzymania kierującego pojazdem marki V. (...) – J. P. podejrzewając, iż wskazany kierujący posiada zakaz prowadzenia pojazdów oraz może być nietrzeźwy. Z uwagi na niezatrzymanie się przez wskazanego kierującego do kontroli, funkcjonariusze podjęli za nim pościg. W czasie, gdy J. P. zatrzymał swój pojazd, M. P. wybiegł z radiowozu i podbiegł do niego od strony kierowcy chcąc uniemożliwić mu dalszą jazdę przez wyjęcie kluczyków ze stacyjki. Wówczas, J. P. podniósł szybę w drzwiach blokując prawą rękę M. P. , która została uwięziona w środku pojazdu i gwałtownie ruszył wlokąc policjanta przez kilkadziesiąt metrów. W pewnym momencie kierowca samochodu ciężarowego zajechał J. P. drogę celem zmuszenia go do zatrzymania się, z uwagi na co J. P. gwałtownie skręcił w lewo wjeżdżając na chodnik. Wówczas M. P. udało się wyswobodzić, upadł on na asfalt. Drugi z funkcjonariuszy P. M. wezwał pomoc medyczną, a sam następnie podjął dalszy pościg za J. P. . Po przyjeździe pogotowia ratunkowego powód był przytomny, został następnie zabrany do szpitala w S. . Poszkodowany M. P. w wyniku wskazanego zdarzenia z dnia (...) r. doznał urazu kręgosłupa szyjnego z objawami zespołu bólowego kręgosłupa, urazu barku prawego z cechami uszkodzenia stawu barkowo- obojczykowego, stłuczenia stawu kolanowego prawego, stłuczenia okolicy podobojczykowej prawej, ramienia i nadgarstka prawego. Przy przyjęciu do szpitala u poszkodowanego stwierdzono zaburzenia świadomości, zeza zbieżnego oka prawego, niedowład wiotki prawostronny. W toku leczenia objawy niedowładu ustąpiły, co świadczy o podłożu psychicznym tego objawu na skutek ciężkiego stresu. W trakcie hospitalizacji przez kilka dni poszkodowany miał założony cewnik, korzystał przez pierwsze dni z pieluchomajtek. Przy wypisie ze szpitala poszkodowany miał unieruchomioną prawą rękę na temblaku. Z uwagi na dolegliwości bólowe poszkodowany kontynuował leczenie w trybie ambulatoryjnym w poradni ortopedycznej i neurologicznej. W poradni ortopedycznej odnotowano ograniczenia ruchowe i bóle barku prawego. Poszkodowany korzystał z serii zabiegów rehabilitacyjnych. Następnie u poszkodowanego doszło do obrzęku kolana prawego, wobec czego zastosowano iniekcję dostawową, a następnie rehabilitację. We wskazanym kolanie nie stwierdzono zmian pourazowych. Poszkodowany pozostawał w leczeniu w poradni ortopedycznej do dnia (...) r., a w poradni neurologicznej- do dnia (...) r. Poszkodowany w wyniku wskazanego zdarzenia z dnia (...) r. doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 7%. Stwierdzone zmiany w zakresie ruchomości odcinka szyjnego kręgosłupa nie powodowały uszczerbku na zdrowiu u poszkodowanego. Od dnia (...) r. nie stwierdzono u poszkodowanego żadnych objawów uszkodzenia układu nerwowego, lekarz neurolog stwierdził zdolność poszkodowanego do pracy w dniu (...) r. Konieczność konsultacji neurologicznych oraz wykonania badania (...) wiązała się z przebytym urazem na skutek zdarzenia z dnia (...) r. Bezpośrednio po wypadku powód cierpiał na silne dolegliwości bólowe głowy, barku i szyi, Bolało go też prawe kolano. Wskazane dolegliwości z upływem czasu zaczęły ustępować, jednak nie zniknęły całkowicie. W trakcie pobytu w szpitalu poszkodowany przez pierwsze kilka dni zmuszony był leżeć, wobec czego zakupił tonik (...) do przemywania twarzy w celu utrzymania higieny tej części ciała. Po wypisie poszkodowany zakupił środki farmakologiczne zalecone w trakcie leczenia, w tym m.in. preparaty: (...) miner (...) oraz V. C. (...) . Łączny koszt wskazanych preparatów to 43,75 zł. W związku z koniecznością uczęszczania na zabiegi rehabilitacyjne poszkodowany zakupił odpowiedni strój w postaci bluzy (89 zł), spodni dresowych (69 zł) oraz klapek (99 zł). Wskazany ubiór jest zalecany choć nie bezwzględnie konieczny na tego typu zabiegach. Po wypadku z dnia (...) r. poszkodowany wymagał pomocy osób drugich przez okres 4 tygodni w rozmiarze 2 godzin dziennie. Wskazaną pomoc świadczyła poszkodowanemu jego żona – B. P. przy myciu, karmieniu, ubieraniu się. Już podczas hospitalizacji bezpośrednio po wypadku w dniu (...) r. zdiagnozowano u poszkodowanego zespół stresu pourazowego, który był następstwem rzeczonego wypadku. Poszkodowany bezpośrednio po powrocie ze szpitala cierpiał na bezsenność, budził się z krzykiem, miewał koszmary senne związane z wypadkiem, musiał przyjmować leki przeciwbólowe oraz nasenne. Po wyjściu ze szpitala powód podjął leczenie w trybie ambulatoryjnym u psychologa i psychiatry. Zażywał leki przeciwdepresyjne i sedatywne. Po wypadku poszkodowany zmienił się, stał się drażliwy, nerwowy, nieufny, łatwo go było wyprowadzić z równowagi, często wracały do niego wspomnienia z przedmiotowego wypadku, przeżywał go, co również przekładało się na jego relacje rodzinne. Wskazany wypadek miał miejsce w czasie, gdy żona poszkodowanego- B. P. była w zaawansowanej ciąży. Okoliczność, iż doznane urazy spowodowały po jego stronie brak możliwości pomocy żonie w tym okresie oraz bezpośrednio po porodzie, jak również okoliczność, iż to żona musiała przez ok. 4 tygodnie sprawować opiekę nad nim spowodowały u poszkodowanego stres, frustrację oraz poczucie winy. Poszkodowanego po wypadku nękało również poczucie urazy i krzywdy, zwłaszcza w stosunku do przełożonych, którzy – zdaniem poszkodowanego – nie pomogli mu w tym ciężkim okresie. Wskazanym objawom psychicznym zespołu stresu pourazowego towarzyszyły również objawy somatyczne w postaci zaburzeń snu, koszmarów sennych, poczucia zmęczenia oraz kołatania serca. U poszkodowanego zostały stwierdzone nerwicowe stany depresyjno- lękowe o średnim nasileniu, związane z przeżytym urazem psychicznym w związku z przedmiotowym wypadkiem i pourazowym zespołem stresu. Wypadek z dnia (...) r. był dla poszkodowanego zdarzeniem zagrażającym zdrowiu i życiu, zaskakującym i przerażającym, który oprócz obrażeń fizycznych i ich konsekwencji spowodował także zmiany w psychice opiniowanego skutkujące rozstrojem jego zdrowia o charakterze zespołu stresu pourazowego, co spowodowało również zachwianie się jego dotychczasowego życia, obrazu świata i własnej osoby. Biegła psycholog E. W. w pisemnej opinii psychologicznej z dnia 4 maja 2018 r. zajęła stanowisko, iż nie można wykluczyć możliwości ujawnienia się dalszych negatywnych konsekwencji wskazanego wypadku dla zdrowia psychicznego poszkodowanego w przyszłości, bowiem poszczególne objawy zespołu stresu pourazowego mogą utrzymywać się jeszcze długo po przeminięciu bezpośredniego niebezpieczeństwa, mogą pozostawić trwały ślad w psychice, a objawy wtargnięcia mogą być powtórnie przywołane nawet po latach. W chwili wypadku poszkodowany miał niemal (...) lata. Przed wypadkiem był osobą w pełni zdrową, bardzo aktywną fizycznie, grał w piłkę nożną, siatkówkę, jeździł na rowerze, zajmował się dzieckiem. Po wypadku poszkodowany zaprzestał uprawiania jakiegokolwiek sportu, z powodu bólu głowy musiał często leżeć, nie mógł zajmować się dziećmi w takim rozmiarze jak przed wypadkiem. Po wypadku poszkodowany nie mógł również zajmować się pracami domowymi, jak koszenie trawnika, przycinanie krzewów, przygotowanie opału na zimę, gdyż wszystkie te czynności wywoływały u niego dolegliwości bólowe, nie mógł dźwigać większych ciężarów. Szkoda została pozwanemu ubezpieczycielowi zgłoszona pismem z dnia 15 lipca 2015 r., w którym poszkodowany zażądał od pozwanego wypłaty na jego rzecz zadośćuczynienia w kwocie 60 000 zł, zwrotu kosztów leczenia w kwocie 2156,61 zł, zwrotu kosztów przejazdów do palcówek medycznych w kwocie 728,84 zł, kosztów z tytułu opieki osób drugich- w kwocie 512 zł oraz kwoty 508 zł z tytułu zwrotu poniesionych strat. Pismem z dnia 11 sierpnia 2015 r. pozwany ubezpieczyciel przyznał poszkodowanemu zadośćuczynienie w kwocie 13 000 zł, 294 zł z tytułu zwrotu kosztów opieki osób drugich, 628 zł z tytułu zwrotu kosztów dojazdów do placówek medycznych, 229 zł za zniszczoną odzież oraz 1371,87 zł z tytułu zwrotu kosztów leczenia. W piśmie z dnia 11 sierpnia 2015 r. poszkodowany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pozwana pismem z dnia 4 września 2015 r. przyznała na rzecz poszkodowanego kwotę 1237,93 zł z tytułu zwrotu kosztów leczenia, a następnie pismem z dnia 20 października 2015 r. przyznała poszkodowanemu uzupełniająco: 7 000 zł z tytułu zadośćuczynienia, 1088,46 zł z tytułu zwrotu kosztów leczenia, 650 zł z tytułu zwrotu kosztów dojazdów do placówek medycznych oraz kwotę 279 zł z tytułu odszkodowania za zniszczone buty. W oparciu o powyższe Sąd pierwszej instancji przywołując treść art. art. 444 § 1 k.c. , art. 445 k.c. uznał za zasadne zadośćuczynienie w kwocie 60 000 zł, uwzględniając wypłaconą poszkodowanemu kwotę 20 000 zł w postępowaniu likwidacyjnym, co skutkowało zasądzeniem kwoty 40 000 zł z tytułu zadośćuczynienia. Ustalając wysokość zadośćuczynienia Sad rozważył wszelkie okoliczności sprawy. W odniesieniu do dochodzonych przez poszkodowanego szeroko rozumianych kosztów leczenia, a więc wydatków na leki, tonik, odzież i obuwie na zabiegi rehabilitacyjne oraz kosztów pomocy osób drugich, Sąd również uwzględnił je w całości. Sąd bowiem uznał, że w sposób należyty została wykazana zarówno celowość poniesionych wydatków, jak i ich związek ze szkodą. Należało mieć bowiem na względzie, iż kompensacji w tym zakresie nie ulegają jedynie koszty niezbędne i konieczne, ale – zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu art. 444 § 1 k.c. - wszelkie wynikłe ze wskazanego tytułu koszty. W zakresie dowodów zakupu leków Sąd uznał, że wobec oceny biegłego M. Ś. podane leki były zalecane w trakcie leczenia, pozostają one również w związku ze szkodą. W odniesieniu do kosztów pomocy osób drugich, Sąd miał również na względzie wnioski biegłego M. Ś. . Tym samym, Sąd uznał dochodzone pozwem roszczenie odszkodowawcze za uzasadnione w całości i zasądził: z tytułu zakupu leków- kwotę 35,85 zł i z tytułu zakupu toniki- 7,90 zł, z tytułu zakupu odzieży i obuwia na zabiegi rehabilitacyjne- kwotę 257 zł oraz z tytułu kosztów pomocy osób drugich- kwotę 294 zł. O odsetkach ustawowych Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. i art. 455 k.c. , a o kosztach na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. W apelacji od powyższego wyroku strona pozwana Towarzystwo (...) w W. , zaskarżając tej wyrok poza punktem 2, domagała się jego zmiany poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów za obie instancje. Wyrokowi temu zarzuciła: - naruszenie art. 6 k.c. i 445 § 3 k.c. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na uznaniu, że powodowie wykazali, że są spadkobiercami M. P. ; - naruszenie art. 1027 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż powodowie maja prawo dochodzić roszczenia odszkodowawczego, z którym wystąpił M. P. mimo niewykazania swoich praw do spadku; - naruszenie art. 156 k.r.o. w zw. z art. 175 k.r.o. poprzez niezastosowanie tych przepisów co skutkowało uznaniem, że małoletni powodowie są prawidłowo reprezentowani; - naruszenie art. 367 § 1 k.c w zw. z art. 369 k.c. poprzez błędne ich zastosowanie skutkujące uznaniem, iż powodowie są wierzycielami solidarnymi; - art. 444 § 1 k.c. i art. 445 § 1 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu na rzecz powodów nadmiernie wygórowanej kwoty zadośćuczynienia, nieadekwatnej do rozmiaru krzywdy, sprzecznej z przyjętymi w orzecznictwie kryteriami ustalenia wysokości odszkodowania oraz wysokością ustalonych kwot, nieudowodnionej, a także przez niewykazanie dostatecznie okoliczności uzasadniających uznanie zasądzonej kwoty za odpowiednią; - naruszenie art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i tym samym zasądzenie odsetek ustawowych od dnia 11 sierpnia 2015 roku mimo ostatecznego ustalenia wysokości zadośćuczynienia w dacie wyrokowania; - naruszenie art. 180 § 1 pkr 1 k.p.c. poprzez błędne zastosowanie skutkujące podjęciem zawieszonego postępowania mimo braku podstaw faktycznych i prawnych, co niewątpliwie miało miejsce na wpływ zaskarżonego wyroku. Powodowie B. P. , V. P. i F. P. wnieśli o zasądzenie kwoty wymienionej w wyroku Sądu Rejonowego na rzecz powodów V. P. i F. P. , wedle udziałów wynikających ze spadkobrania oraz umorzenie postępowania względem powódki B. P. , względnie jej wyeliminowanie z sentencji z uwagi na treść postanowienia spadkowego oraz o zasądzenie kosztów. Wskazali, że M. P. popełnił samobójstwo w związku z ogólną sytuacją życiową i pracą, sporządził testament na rzecz małoletnich dzieci, w którym wyjaśnił te okoliczności. Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
- W pierwszej kolejności rozważenia wymaga zarzuty naruszenia art. 6 k.c. , 445 § 3 k.c. , 1027 k.c. i 180 § 1 pkt 1 k.p.c. , w których strona pozwana kwestionuje niewykazanie przez powodów następstwa prawnego po zmarłym w toku postępowania M. P. . W przypadku śmierci strony, prowadzone postępowanie sądowe może być kontynuowane jedynie z udziałem jej następców prawnych, jeżeli jego przedmiot należy do praw i obowiązków zmarłej strony, które są przedmiotem dziedziczenia ( art. 922 k.c. ). Do takich praw należy wierzytelność z tytułu zadośćuczynienia, o ile spadkodawca wytoczył o nie powództwo za życia ( art. 445 § 3 k.c. ). W takiej sytuacji sąd ma obowiązek zawieszenia postępowania z urzędu, stosownie do art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. , a do jego podjęcia dochodzi, gdy zgłoszą się lub zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony, zgodnie z art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. Uprawnienie do udziału w postępowaniu sądowym wytoczonym przez stronę, która zmarła, powinno być wykazane notarialnym poświadczeniem dziedziczenia lub postanowieniem sądu stwierdzającym nabycie spadku ( art. 1025 § 1, art. 1027 k.c. ), w odniesieniu do obowiązku udowodnienia nabycia prawa materialnego lub zobowiązania po spadkodawcy. Natomiast dla podjęcia postępowania, ukształtowało się zapatrywanie, że nie jest konieczne wykazanie następstwa prawnego postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, jednak uprawdopodobnienie następstwa musi być dokonane (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2016 roku, III CZP 100/15 niepublik.). W piśmie z dnia 27 czerwca 2018 roku (k. 196) powodowie wskazali, iż jako żona oraz dzieci są następcami prawnymi zmarłego M. P. . Strona pozwana, pomimo otrzymania tego pisma, okoliczności tej nie kwestionowała. Nie sposób zatem podzielić zarzutu naruszenia art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. , albowiem następstwo prawne powodów zostało w wystarczającym stopniu uprawdopodobnione dla podjęcia postępowania. Co zaś się tyczy braku na datę orzekania przez Sąd pierwszej instancji dokumentu wykazującego ich prawa do spadku jest on o tyle nieaktualny, że w toku postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z akt Sądu Rejonowego w W. sygn. akt (...) i znajdującego się tam postanowienia z dnia (...) roku ustalając, że spadek po M. P. na podstawie testamentu własnoręcznego nabyły dzieci: V. P. i F. P. po ½ części z dobrodziejstwem inwentarza. Na datę orzekania przez Sąd Okręgowy postanowienie to było prawomocne. Dopuszczeniu dowodu z tego dokumentu nie stał na przeszkodzie art. 381 k.p.c. bowiem dokument ten powstał już po wydaniu przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonego wyroku.
- Nie był uprawniony zarzut naruszenia art. 156 k.r.o. w zw. z art. 175 k.r.o. poprzez ich niezastosowanie z tej prostej przyczyny, że dotyczą one sprawowania opieki nad małoletnim w przypadku jej ustanowienia ( art. 145 k.r.o. ). Ta zaś jest ustanawiana w przypadku, gdy władza rodzicielska nie przysługuje żądnemu z rodziców ( art. 94 § 3 k.r.o. ). Co do zasady władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom ( art. 93 k.r.o. ). Jeżeli jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. To samo dotyczy wypadku, gdy jedno z rodziców zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo gdy jego władza rodzicielska uległa zawieszeniu ( art. 94 § 1 k.r.o. ). Z faktu przysługiwania powódce B. P. władzy rodzicielskiej nad małoletnimi powodami jest ona ich przedstawicielem ustawowym, który ich reprezentuje ( art. 98 § 1 k.r.o. ). Jednocześnie w okolicznościach niniejszej sprawach nie zachodzą wyjątki określone § 2 tego przepisu, bowiem nie chodzi o czynności między dziećmi pozostającymi pod władzą rodzicielską ani o czynności między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem. Powódka B. P. jako przedstawiciel ustawowy małoletnich dochodzi w imieniu każdego z nich praw należnych małoletnim powodom z dziedziczenia przeciwko podmiotowi trzeciemu.
- Nie był również uzasadniony zarzut naruszenia art. 444 § 1 k.c. i art. 445 k.c. w zakresie kwoty przyznanego zadośćuczynienia. W orzecznictwie ugruntował się aprobowany przez piśmiennictwo pogląd opowiadający się za kompensacyjnym charakterem przewidzianego w art. 445 § 1 k.c. zadośćuczynienia pieniężnego, tj. uznający je za sposób naprawienia szkody niemajątkowej, wyrażającej się krzywdą w postaci doznanych cierpień fizycznych i psychicznych (por. w szczególności wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1968 r. I PR 175/68 OSNCP 1969/2 poz. 37 oraz uchwałę Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1973 r. III CZP 37/73 OSNCP 1974/9 poz. 145). O rozmiarze należnego zadośćuczynienia pieniężnego powinien zatem decydować w zasadzie rozmiar doznanej krzywdy, tj. stopień cierpień fizycznych i psychicznych, ich intensywność, czas trwania, nieodwracalność następstw wypadku i inne podobne okoliczności. Niewymierny w pełni charakter tych okoliczności sprawia, że sąd przy ustalaniu rozmiaru krzywdy i tym samym wysokości zadośćuczynienia ma pewną swobodę. Podkreśla się, że ocena sądu w tym względzie powinna opierać się na całokształcie okoliczności sprawy, nie wyłączając takich czynników, jak np. wiek poszkodowanego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1960 r. 3 CR 173/60 OSN 1962/I poz. 14, z dnia 15 grudnia 1965 r. II PR 280/65 OSNCP 1966/10 poz. 168 i z dnia 12 września 2002 r. IV CKN 1266/2000 nie publ.) i postawa sprawcy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 października 1967 r. I CR 224/67 OSNCP 1968/6 poz. 107 oraz z dnia 19 sierpnia 1980 r. IV CR 283/80 OSNCP 1981/5 poz. 81). Przyjmując za punkt wyjścia kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i zebrany w sprawie materiał dowodowy, przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia w niniejszej sprawie, należało wziąć pod rozwagę to, że w wyniku zdarzenia z dnia (...) roku M. P. doznał urazu kręgosłupa szyjnego, barku prawego, kończyny prawej oraz zespołu stresu pourazowego, co skutkowało koniecznością leczenia, rehabilitacji i pięciomiesięcznej niezdolności do pracy. Stwierdzony u niego długotrwały uszczerbek na zdrowiu wynosi 7 % i co prawda nie jest wysoki, ale sama ta okoliczność nie może wpływać na przyjęcie, że przyznana przez Sąd Rejonowy kwota zadośćuczynienia jest zawyżona. Bez wątpienia bowiem z opinii biegłego chirurga, ortopedy i traumatologa wynika, że dolegliwości bólowe po zakończeniu leczenia utrzymywały się przy skrajnych ruchach i przy osiowym obciążeniu kończyny górnej prawej i mogły one występować również w przyszłości. Nie ma racji strona pozwana, kiedy usiłuje sprowadzić kwestię zadośćuczynienia do kwotowej wyceny procentu uszczerbku na zdrowiu. Przepis art. 445 § 1 k.c. nie daje żadnych do tego podstaw. Stwierdzony trwały uszczerbek na zdrowiu może stanowić jedną z wielu okoliczności, jakie należy uwzględnić przy ocenie wysokości zadośćuczynienia. W okolicznościach niniejszej sprawy ustalony 7 % uszczerbek na zdrowiu nie uwzględnia ani zespołu stresu pourazowego, który został stwierdzony opinią biegłego psychiatry, ani szczególnej sytuacji powoda, który wypadkowi uległ w czasie, gdy jego żona była w wysokiej ciąży, co przekładało się dodatkowo na odczuwane przez niego cierpienia, bowiem z założenia to on miał pomagać żonie w tym okresie. Nie uwzględnia on również okoliczności w jakich doszło do wypadku, a mianowicie celowego działania sprawcy, który nie zastosował się do wykonującego swoje obowiązki funkcjonariusza publicznego i spowodował u niego uszczerbek na zdrowiu. Szczególną okolicznością wpływającą w sposób istotny na wysokość zadośćuczynienia w niniejszej sprawie są konsekwencje natury psychicznej, jakie wystąpiły u M. P. po wypadku, a które zostały stwierdzone opinią psychologiczną mgr. E. W. . Z opinii tej wynika, że u M. P. stwierdzono pourazowy zespół stresu, którego negatywne konsekwencje wpłynęły na jego dalsze zdrowie psychiczne. Objawy związane z tym zespołem przybrały formę nerwicowych stanów depresyjno – lękowych, które rzutowały na jego życie zawodowe i rodzinne, co również wynika z opinii psychologicznej. Objawy te były na tyle uciążliwe, że M. P. rozpoczął leczenie psychiatryczne. Podkreślić przy tym należy, że ustalony w toku postępowania procentowy uszczerbek na zdrowiu nie uwzględniania tej niezwykle istotnej sfery funkcjonowania człowieka jaką jest zdrowie psychiczne. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy chodzi o człowieka młodego, jakim był M. P. , który wykonywał zawód policjanta oraz był głową rodziny z dwojgiem dzieci, w tym jednego w wieku niemowlęcym, które przyszło na świat tuż po doznanym urazie. Wypadek jakiemu uległ miał istotny negatywny wpływ zarówno na funkcjonowanie rodziny i związane z tym cierpienie psychiczne jak również na stosunki w pracy. Jakkolwiek nie można w sposób bezpośredni stwierdzić, że konsekwencje psychiczne wypadku doprowadziły do samobójczej śmierci powoda, to bez wątpienia nie pozostawały zupełnie bez znaczenia. Z odpisu testamentu M. P. , co Sąd Okręgowy ustalił na podstawie wspomnianych akt Sądu Rejonowego w W. , wynika, że w dużej mierze decyzja o samobójczej śmierci miała związek z pracą, a przecież sam wypadek miał bezpośredni związek z wykonywanymi przez obowiązkami. Z opinii psychologicznej wynika również, że szczególna postawa M. P. jako funkcjonariusza Policji nie spotkała się z zadowoleniem jego przełożonych i spowodowała nieporozumienia między współpracownikami. Mając na względzie wszystkie te okoliczności w ocenie Sądu Okręgowego kwoty 40 000 zł zadośćuczynienia, przy uwzględnieniu wypłaconej w postępowaniu likwidacyjnym kwoty 20 000 zł, nie można uznać za niewspółmierną, tj. rażąco wygórowaną, a tylko wówczas możliwa byłaby ingerencja w jej wysokość przez sąd drugiej instancji.
- Apelacja nie była uzasadniona w zakresie przyznanego przez Sąd pierwszej instancji odszkodowania, które zostało przyznane w oparciu o przeprowadzone dowody. Sama zresztą apelacja szczegółowych zarzutów w tym względzie nie zawiera. Z opinii biegłego wynika zaś, że zakupione leki, materiały medyczne i odzież pozostawały w związku z rehabilitacją miały swoje uzasadnienie.
- Rację ma apelacja wskazując, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie było podstaw do solidarnego zasądzenia świadczenia na rzecz powodów. Zgodnie z art. 1035 k.c. jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu. Spadkobiercy, jako osoby dziedziczące po zmarłym w określonych ułamkach, są uprawnieni do dochodzenia określonej kwoty na swoją rzecz w wysokości odpowiadającej ułamkowi wynikającemu z dziedziczenia. Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. albowiem zadośćuczynienie i odszkodowanie w zasądzonej wysokości było należne w chwili wezwania do zapłaty. W sprawie nie ujawniły się żadne okoliczności, które powodowałyby stwierdzenie, że w toku postępowania ustalone zostały dodatkowe okoliczności, które wpływają na wysokość zadośćuczynienia.
- Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności w częściowym uwzględnieniu apelacji zaskarżony wyrok podlegał zmianie na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Skoro z prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że spadek po zmarłym w toku postępowania M. P. nabyli powodowie V. P. i F. P. po połowie, to zasądzona przez Sąd pierwszej instancji kwota winna przypaść im w takich częściach jakie wynikają z dziedziczenia, zaś powództwo B. P. , z udziałem której podjęto postępowanie po śmierci M. P. , winno zostać oddalone. Również koszty procesu za pierwszą instancję należą się powodom dziedziczącym spadek po połowie, co powodowało korektę punktu
- Sąd Okręgowy jednocześnie odstąpił od obciążania kosztami procesu powódki B. P. na podstawie art. 102 k.p.c. W pozostałym zakresie apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie i podlegała oddaleniu ( art. 385 k.p.c. ).
- O kosztach postępowania apelacyjnego w stosunku do powodów V. P. i F. P. orzeczono na podstawie art. 100 zd. II k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. uznając ich za wygrywających postępowanie apelacyjne niemal w całości. Co prawda strona pozwana miała rację zarzucając Sądowi pierwszej instancji wadliwość w solidarnym zasądzeniu kosztów procesu i brak postanowienia spadkowego ale w zakresie zasadniczym tj. wysokości należnej kwoty pierwotnemu powodowi jej apelacja była całkowicie nieuzasadniona. Na zasądzone na rzecz powodów koszy złożyło się wynagrodzenie ich pełnomocnika liczone stosownie do § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie, przy uwzględnieniu występującego po ich stronie współuczestnictwa formalnego i stanowiska Sądu Najwyższego zawartego w uchwale III CZP 58/15, OSNC 2016/10/113, nakazującego uwzględnienie nakładu pracy pełnomocnika, podjętych przez niego czynności oraz charakteru sprawy. Na podstawie art. 102 k.p.c. odstąpiono od obciążenia kosztami postępowania odwoławczego B. P. , z udziałem której podjęto postępowanie, a która ostatecznie, z uwagi na sporządzenie przez spadkodawcę testamentu, nie dziedziczy po zmarłym w toku postępowania M. P. . Za nieobciążeniem powódki kosztami przemawiały szczególne okoliczności sprawy, tragiczna śmierć pierwotnego powoda i fakt, że wytoczenie sprawy przez pierwotnego powoda było w pełni usprawiedliwione zarówno co do zasady jak i wysokości.