← Polska

Sad powszechny, II Ka 474/22

Sygn. akt II Ka 474/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 września 2022r. Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSO Karol Troć Protokolant: st. sekr. sądowy Paulina Jarczak przy udziale Prokuratora Moniki Zimnoch-Branickiej po rozpoznaniu w dniu 9 września 2022 r. sprawy A. S. oskarżonego z art. 180a kk na skutek apelacji, wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt II K 6/22 I. utrzymuje wyrok w mocy; II. zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa 180 złotych kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt II Ka 474/22 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1

  1. CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.
  2. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 8 kwietnia 2022 r. w sprawie II K 6/22 1.
  3. Podmiot wnoszący apelację ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny 1.
  4. Granice zaskarżenia 1.3.
  5. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
  6. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
  7. Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana
  8. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 2.
  9. Ustalenie faktów 2.1.
  10. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty ---- ---------------------- -------------------------------------------------------------- -------------- -------------- 2.1.
  11. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty --------- ---------------------- -------------------------------------------------------------- -------------- -------------- 2.
  12. Ocena dowodów 2.2.
  13. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu ------------------ ------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------- 2.2.
  14. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu ------------------ ------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------
  15. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut
  16. zarzut obrazy przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie art. 7 k.p.k. , polegającej na całkowicie dowolnej ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów, prowadzącej do nieuzasadnionego przyjęcia, że na mocy decyzji Prezydenta Miasta (...) z dnia 18 października 2011 r. oskarżonemu zostały cofnięte uprawnienia do kierowania pojazdami czego następstwem był błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, polegający na uznaniu, iż zebrany oraz ujawniony w toku postępowania materiał dowodowy daje podstawy do uznania, że oskarżony wyczerpał swoim zachowaniem znamiona przestępstwa z art. 180a k.k. co w konsekwencji doprowadziło do jego niesłusznego skazania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny - celem zachowania przejrzystości i czytelności niniejszych rozważań oraz ich przystępnej w odbiorze formy, Sąd Okręgowy uznał za celowe, by odnieść się do postulatów skarżącego, z zachowaniem poprawnej metodyki stawiania zarzutów odwoławczych. - kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia nie wykazała, ażeby ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego została przeprowadzona przez Sąd I instancji w sposób całkowicie dowolny, jak wskazywał w środku odwoławczym skarżący. Przeciwnie była ona prawidłowa i w sposób należyty uwzględniała dyrektywy płynące z treści art. 7 kpk . Pisemne uzasadnienie, sporządzone w ocenie Sądu Okręgowego we właściwy sposób, potwierdza tę tezę. - odnosząc się do meritum, Sąd Rejonowy zdaniem Sądu Okręgowego słusznie odmówił wiary wyjaśnieniom oskarżonego w części odnoszącej się do nieświadomości cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kat. B, a atrybutem tym obdarzył zeznania świadka K. S. z postępowania przygotowawczego, jak również dowody z dokumentów. - nie ma racji skarżący, iż decyzja Prezydenta Miasta (...) ( (...) (...) ) z dnia 18.10.2011 r. o cofnięciu oskarżonemu uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kat. B nie została mu skutecznie doręczona. A. S. w 2011 roku, przed wydaniem wyżej wymienionej decyzji, zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami zobowiązany był, jako osoba posiadająca prawo jazdy, m.in. do poinformowania powyższego organu o zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nim zawartych, w terminie 30 dni od dnia zaistnienia tego zdarzenia. Oskarżony chcąc zabezpieczyć odbiór korespondencji przez osoby nieuprawnione, powinien dokonać zmiany adresu do korespondencji. Tego jednak nie uczynił. W związku z tym ww. organ nie miał żadnego powodu, ażeby wysyłać korespondencję kierowaną do oskarżonego na adres inny niż przez niego wskazany. Oskarżony zdawał sobie sprawę, jakim adresem dysponował Urząd Miasta (...) , wiedział kto pod tym adresem zamieszkuje i odbiera adresowaną do niego korespondencję. W tym świetle decyzja powyższa, zasadnie została uznana za skutecznie doręczoną w trybie art. 44 kpa . Ponadto w aktach sprawy brak jest informacji, ażeby oskarżony podjął środki prawne, mające na celu wzruszenie ww. decyzji. - idąc dalej, świadek K. S. , która odebrała ww. decyzję w dniu 10.11.2011 r. (k. 22-22v), zeznała, iż korespondencję, kierowaną do A. S. odbierała osobiście i zawsze przekazywała ją bratu, tj. oskarżonemu w niniejszej sprawie, bezpośrednio do jego rąk. Skarżący w pisemnym uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia, wskazuje na zeznania świadka, złożone w toku rozprawy w dniu 25 lutego 2021 r. Zeznania te jednak nie stanowiły podstawy zaskarżonego orzeczenia wobec ich odrzucenia, bowiem słusznie Sąd Rejonowy wziął pod uwagę tylko i wyłącznie zeznania z k. 25-25v, a więc te złożone w toku postępowania przygotowawczego. W związku z tym podnoszenie zawartych w tychże zeznaniach okoliczności mija się z celem i nie może stanowić o zasadności podniesionego zarzutu. - przy tym na brak świadomości oskarżonego, iż wobec niego została wydana decyzja o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami, a ponadto, że jest ona wykonalna, nie miał żadnego wpływu fakt wydania przez Sąd Rejonowy w Wyszkowie wyroku z dnia 26 września 2011 r. w sprawie II K 300/11, w którym A. S. został uznany za winnego zarzucanego mu czynu i orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 2 lat . Cały czas obowiązywała decyzja Prezydenta (...) nr (...) z 18.10.2011 r., mocą której cofnięto oskarżonemu uprawnienia do kierowania pojazdami – bez określenia terminu, przez jaki będzie ona obowiązywać, bo jej skutki miały trwać do czasu podjęcia przez niego określonych działań, tj. do przedstawienia wymaganych dla ubiegania się o przywrócenie uprawnień orzeczeń: lekarskiego i psychologicznego o braku przeciwskazań do kierowania pojazdami. Na tym tle nie jest kompletnie istotne, jeśli zostanie wydana inna decyzja, odbierająca uprawnienia do kierowania pojazdami na sztywno określony czas – orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów w związku z niektórymi czynami zabronionymi jest obligatoryjne, w związku z czym zakaz taki może być orzeczony wielokrotnie, a upływ jednego z okresów zakazu nie niweluje pozostałych. Wobec powyższych okoliczności Sąd Rejonowy słusznie uznał, iż oskarżony A. S. , prowadząc w dniu 13 czerwca 2020 r. w miejscowości C. nie zastosował się do decyzji Prezydenta Miasta (...) o nr (...) z dnia 18.10.2011 r. o cofnięciu mu uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kat. B, a zachowaniem tym wypełnił ustawowe znamiona przestępstwa z art. 180a kk . Zarzuty przedstawione w apelacji, jakoby oskarżony nie był świadomy, iż powyższa decyzja nadal obowiązuje, nie przekonują w świetle powyższych argumentów. Konkludując, postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone przez Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy, a argumenty przedstawione przez oskarżonego jako niezasadne nie mogły wywołać oczekiwanego przez niego skutku. Znamiennym jest, że oskarżony stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, de facto łączył go jedynie z tym, że okoliczności, wynikające z dowodów, którym Sąd Rejonowy przyznał przymiot wiarygodności, były w zasadzie odmienne aniżeli to, co podawał w swoich wyjaśnieniach, tj. w zakresie nieświadomości istnienia decyzji Prezydenta Miasta (...) z dnia 18.10.2011 r. Apelujący działając w taki sposób, nie może jednak skutecznie doprowadzić do podważenia wyroku Sądu I instancji. We wniesionej w niniejszej sprawie apelacji skarżący tak właśnie czynił, skoro przedstawił jedynie własną, odmienną od dokonanej przez Sąd I instancji ocenę dowodów i to taką, która nie respektowała wymogu uwzględnienia całokształtu ujawnionych w sprawie okoliczności. Ten obowiązek dotyczy nie tylko sądu przy rozstrzyganiu konkretnej sprawy, ale także powinien być przestrzegany w środkach odwoławczych przez skarżących. Bez takich wskazań zawarte tam rozważania zawsze będą oceniane jako nieuprawnione, a więc i dowolne (postanowienie SN z 22.05.2019 r., II KK 135/19, LEX nr 2671513). - z racji tego, iż ustalenia faktyczne wynikają z dowodów, podniesiony przez skarżącego zarzut błędu w ustaleniach faktycznych także, zdaniem Sądu Okręgowego, jest nieuzasadniony. Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez zakwalifikowanie czynu opisanego w akcie oskarżenia jako wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. i wymierzenie oskarżonemu kary w mniejszym rozmiarze na podstawie tegoż przepisu oraz nieorzekanie zakazu prowadzenia pojazdów, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie, iż koszty procesu ponosi Skarb Państwa. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. bezzasadność podniesionych zarzutów warunkowała decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonego wyroku. Lp. Zarzut
  17. zarzut obrazy przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu , polegający na przyjęciu kwalifikacji prawnej czynu z art. 180a k.k. w sytuacji, gdy w dacie czynu, w odniesieniu do oskarżonego decyzja Prezydenta Miasta (...) z dnia 18 października 2011 r. nie została jemu doręczona i nie miał on wiedzy o braku uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny - zarzut obrazy prawa materialnego odnoszący się do kwalifikacji prawnej czynu można postawić tylko wówczas, gdy skarżący nie podważa ustaleń faktycznych związanych z tą kwalifikacją (postanowienie SN z 17.01.2022 r., V KK 625/21, LEX nr 3369850). - odnosząc się jednakże do sedna zarzutu, przyjęta przez Sąd Rejonowy kwalifikacja czynu zarzucanego oskarżonemu nie nasuwa zastrzeżeń i zasługuje na pełną akceptację. Warto w tym miejscu odnotować wyrok SN z 17.01.2019 r., IV KK 60/18, LEX nr 2619303, w którym odniósł się on do interpretacji art. 94 § 1 na tle przestępstwa z art. 180a k.k. W tymże orzeczeniu wskazano: „Zasadniczo, osoba prowadząca pojazd mechaniczny, za wykroczenie z art. 94 § 1 k.w. będzie odpowiadała wyłącznie wtedy, gdy nigdy nie posiadała uprawnień do kierowania pojazdami albo co prawda posiadała w przeszłości owe uprawnienia i zostały jej one cofnięte, ale działa nieumyślnie. Natomiast osoba, która prowadzi pojazd mechaniczny mimo cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami i czyni to umyślnie, będzie odpowiadała za przestępstwo z art. 180a k.k. ”. Oskarżony miał świadomość, iż posiadał przed czynem zabronionym z dnia 13 czerwca 2020 r. prawo jazdy kat. B, ale je stracił – i nie podjął działań, żeby je odzyskać. Wg dokonanych ustaleń miał też wiedzę o treści decyzji Prezydenta (...) nr (...) z dnia 18.10.2011 r., w tym określenia, że uprawnienia są cofnięte nie na okres, ale do czasu przedłożenia dokumentów (ale też umyślność może występować w zamiarze ewentualnym, który można byłoby ustalić w związku z wiedzą o wszczęciu postępowania administracyjnego, które musiało zakończyć się wydaniem decyzji i z której wydaniem oskarżony musiał się liczyć i godzić). Dlatego też zasadnie Sąd Rejonowy przypisał oskarżonemu odpowiedzialność za czyn z art. 180a kk - w tym miejscu należy podnieść, że w sytuacji zaskarżenia wyroku w całości, a zarazem przy braku podniesienia odrębnych zarzutów w zakresie kary, sąd odwoławczy może odnieść się do jej wymiaru jedynie przez pryzmat art. 440 kpk , gdyż możliwość odniesienia się do wymierzonej oskarżonemu kary, na skutek domniemania z art. 447 § 1 kpk może mieć miejsce wyłącznie, gdy uwzględniony został którykolwiek z zarzutów podniesionych co do winy, a skutkujący koniecznością zmiany ustaleń faktycznych będących postawą zaskarżonego wyroku (wyrok SA w Lublinie z 25.01.2018 r., II AKa 275/17, LEX nr 2453740). Jednak ustosunkowując się do wymiaru orzeczonej wobec oskarżonego kary za ten czyn, w ocenie Sądu Okręgowego nie nosi ona cech rażącej niewspółmierności, a tylko w takim wypadku mogłaby ulec ona obniżeniu. Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez zakwalifikowanie czynu opisanego w akcie oskarżenia jako wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. i wymierzenie oskarżonemu kary w mniejszym rozmiarze na podstawie tegoż przepisu oraz nieorzekanie zakazu prowadzenia pojazdów, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie, iż koszty procesu ponosi Skarb Państwa. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. bezzasadność podniesionego zarzutu warunkowała decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonego wyroku.
  18. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU
  19. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
  20. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.
  21. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji
  22. Przedmiot utrzymania w mocy cały wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 8 kwietnia 2022 r. w sprawie II K 6/22 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy zarzuty apelacji okazały się w całości bezzasadne, zaś Sąd Okręgowy nie dostrzegł, ażeby w sprawie zachodziły podstawy do zmiany wyroku na podstawie okoliczności podlegających uwzględnieniu z urzędu. 5.
  23. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji
  24. Przedmiot i zakres zmiany ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Zwięźle o powodach zmiany ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 5.
  25. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 5.3.
  26. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 1.
  27. ----------------------------------------------------------------------------------- ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 2.
  28. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 3.
  29. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 4.
  30. ----------------------------------------------------------------------------------- ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 5.3.
  31. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 5.
  32. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności ---------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
  33. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności II. apelacja oskarżonego okazała się w całości bezzasadna, zatem zgodnie z art. 636 § 1 kpk oskarżony ponosi koszty sądowe postępowania odwoławczego w całości. Warto podkreślić, że z przepisu art. 636 kpk wynika zasada obciążenia osób skazanych kosztami sądowymi, zaś odstępstwo od niej winno mieć wyjątkowy charakter, uwarunkowany istnieniem przesłanek z art. 624 § 1 kpk (wyrok SA we Wrocławiu z 18.06.2019 r., II AKa 92/19, LEX nr 2718331). W stosunku do osoby oskarżonego takich przesłanek Sąd Okręgowy nie dostrzegł. Z zawodu jest on mechanikiem automatyki przemysłowej. Pomimo, iż utrzymuje się z prac dorywczych i partycypuje w kosztach utrzymania córki, nie sposób stwierdzić w świetle powyżej przytoczonej okoliczności, aby uiszczenie kosztów sądowych byłoby dla niego zbyt uciążliwe. W związku z tym Sąd Okręgowy zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 180 zł tytułem kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, na którą składają się opłata od kary grzywny (tj. 160 zł) i 20 zł za ryczałt za doręczenie wezwań i innych pism w postępowaniu odwoławczym. Kwota ta wynika odpowiednio z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (t.j. Dz. U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 z późn. zm.) i § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państwa w postępowaniu karnym (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 663).
  34. PODPIS 1.
  35. Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację oskarżony Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja cały wyrok 1.3.
  36. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
  37. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
  38. Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.