Sygn. akt III Ca 1136/20 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 4 marca 2020 r. w sprawie I C 1461/18 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi rozpoznając sprzeciw pozwanej A. O. utrzymał w mocy wyrok zaoczny z dnia 3 kwietnia 2019 roku tegoż Sądu w którym to zasądzono solidarnie od M. O. i A. O. na rzecz P. 1 Niestandaryzowanego Funduszu Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w W. kwotę 30 990,42 zł z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP nie wyższymi niż maksymalne odsetki za opóźnienie liczonymi od dnia 12 marca 2019 roku do dnia zapłaty i kwotę 5 313 zł tytułem zwrotu kosztów procesu i oddalono powództwo w pozostałej części. Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski: (...) 1 Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem (...) , którego jednym z przedmiotów działalności gospodarczej pozostaje pośrednictwo w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa oraz zarządzenie zbiorczym portfelem papierów wartościowych. W dniu 28.05.2013 r. pomiędzy Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową im. F. S. z siedzibą w G. a M. O. , posiadającym PESEL: (...) , została zawarta umowa pożyczki nr (...) na okres od 28.05.2013 roku do 27.05.2023 roku na kwotę 35.700 zł. Pożyczka była oprocentowana według zmiennej stopy procentowej, ustalanej przez Zarząd (...) , wynoszącej na dzień zawarcia umowy 16% w skali roku. Pożyczkobiorca zobowiązał się do spłaty pożyczki wraz z należnymi odsetkami w miesięcznych ratach po 598,18 zł. Kwota ta została powiększona o składkę członkowską w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej w wysokości 15 zł, stąd rata wynosiła łącznie 613,18 zł. Umowę poręczyła pozwana A. O. . Kredyt był zaciągnięty z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne. Zgodnie z umową w przypadku nieterminowej spłaty pożyczki należność z tego tytułu staje się w dniu następnym należnością przeterminowaną (pkt. 23). Od niespłaconego w całości lub części kapitału, a od dnia wytoczenia powództwa od całości zadłużenia, pobierane są odsetki według zmiennej stopy procentowej w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP (pkt. 23 w zw. z pkt. 21). Kasa zastrzegła sobie prawo do wypowiedzenia niniejszej umowy z 30-dniowym terminem wypowiedzenia i postawienia po upływie okresu wypowiedzenia całej pożyczki wraz z odsetkami w stan natychmiastowej wymagalności w przypadku gdy pożyczkobiorca nie zapłacił w terminach określonych w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy listem poleconym do zapłaty zaległych rat w terminie nie krótszym niż 7 dni otrzymania wezwania, pod rygorem wypowiedzenia umowy (pkt 31). Pismem z dnia 10.05.2016 r. Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. F. S. z siedzibą w G. wezwała M. O. do zapłaty zadłużenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Łączna wysokość przeterminowanego zadłużenia na dzień 10.05.2016 roku wynosiła 421,91 zł. Do powyższej kwoty doliczono odsetki karne w wysokości 10 % w skali roku, tj. 0.06 zł za każdy dzień zwłoki. Zaś pismem z dnia 07.06.2016 r. skierowała do pozwanego pismo z ostatecznym wezwaniem do zapłaty kwoty 33 650,02 zł. Wobec zaprzestania terminowej spłaty zobowiązań pismem z dnia 30.08.2016 roku Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. F. S. z siedzibą w G. wypowiedziała M. O. umowę kredytu. Przeterminowane zadłużenie na dzień 30.08.2016 roku wynosiło 2 501,68 zł. Zawiadomienie o wypowiedzeniu pożyczki zostało również skierowane do pozwanej jako poręczyciela. Zgodnie z § 34 Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich (...) , po upływie okresu wypowiedzenia umowy pożyczkobiorca jest obowiązany do niezwłocznego zwrotu wykorzystanej pożyczki wraz z odsetkami należnymi kasie za okres korzystania z pożyczki, chyba że umowa stanowi inaczej. Na podstawie umowy cesji wierzytelności z dnia 29.09.2016 roku (...) 1 Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. nabył pakiet wierzytelności pieniężnych od Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. z siedzibą w G. , w tym wierzytelność względem pozwanych. Pismem z dnia 21.12.2017 roku (...) 1 Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. wezwał ostatecznie pozwanych do zapłaty kwoty 33650,02 zł tytułem spłaty pożyczki nr (...) . Pozwani byli małżeństwem. A. O. pracowała jako księgowa. Jednak z uwagi na stan zdrowia i orzeczony stopień niepełnosprawności nie jest w stanie dalej wykonywać zawodu. Obecnie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym dokumentów prywatnych złożonych przez powoda, których prawdziwość nie była kwestionowana przez strony oraz wskazanych okoliczności bezspornych, którym strony nie zaprzeczały. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo zasługiwało na uwzględnienie w zakresie zmodyfikowanym przez stronę powodową i znajduje swoją podstawę prawną w art. 720 § 1 k.c. i w art. 881 k.c. albowiem pozwana, jako poręczyciel jest odpowiedzialna jak współdłużnik solidarny. Sąd I instancji uznał, iż z uwagi na fakt, że pozwany M. O. nie wywiązał się z zobowiązania w zakresie spłaty określonego w zawartej umowie pożyczki, z mocy zawartej umowy poręczenia po stronie pozwanej zaktualizował się obowiązek zapłaty dochodzonej pozwem należności. Wymagalność zadłużenia w przedmiotowej sprawie ustalona została w oparciu o wypowiedzenie umowy pożyczki, gdzie podstawą do zastosowania prawa do wypowiedzenia umowy była zaległość w spłatach pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności (punkt 31 umowy). Sąd Rejonowy wskazał, iż pozwany zaprzestał spłacać raty kredytu od maja 2016 roku, co spowodowało, że pismem z dnia 30.08.2016 roku strona powodowa skorzystała z ww. prawa i wypowiedziała umowę, zaś całe roszczenie stało się wymagalne z dniem 14.10.2016 r. to jest objęta żądaniem pozwu, liczona na miesiąc marzec 2019 r. kwota 30 990,42 zł, w tym kapitał pożyczki – 29 466,53 zł, skapitalizowane odsetki – 1 523,89 zł. Sąd I instancji podkreślił przy tym, iż rozliczenie należności dochodzonej w niniejszym pozwie uwzględniało wpłaty dokonane na poczet przedmiotowego zadłużenia, w łącznej wysokości 7 673 zł a wynikające z raportu złożonego przez stronę powodową - wpłaty te były dokonane do 11 marca 2019 r., zaś złożone przez powoda rozliczenie wysokości zadłużenia i raport spłaty obejmuje okres do marca 2019 r. W świetle przedłożonych przez stronę powodową dowodów, Sąd a quo nie miał wątpliwości co do istnienia i wysokości zadłużenia pozwanego M. O. . Pozwany potwierdził fakt zawarcia umowy pożyczki i nie kwestionował, że nie wywiązał się z obowiązku spłacania jej w wysokości i terminach ustalonych w harmonogramie, co wynika też z jego zeznań z dnia 03.04.2019 r. co w ocenie Sądu I instancji wskazywało, iż zaistniały podstawy do wypowiedzenia umowy i tym samym roszczenie stało się wymagalne. O kosztach Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. , zasądzając solidarnie od pozwanych na rzecz powoda poniesione przez niego koszty procesu w łącznej kwocie 5313 zł złotych. Na zasadzoną kwotę złożyły się: 1 696 zł – opłata sądowa od pozwu, 17 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa, 3 600 zł – wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powoda w osobie radcy prawnego (§ 2 pkt 5 rozporządzenia MS z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, tekst jedn. Dz. U. z 2018, poz. 265) Apelację od wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 4 marca 2020 roku w sprawie I C 1461/18 złożyła pozwana A. O. zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczenie zarzuciła:
- naruszenie przepisów postępowania – art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie że: a. poprzednik prawny strony powodowej Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. F. S. z siedzibą w G. skutecznie wypowiedziała umowę pożyczki z M. O. , b. wezwanie z dnia 7 czerwca 2016 r. opiewało na kwotę 33 650,02 zł podczas gdy z tego pisma wynika, że w chwili jego wysłania kwota zadłużenia wynosiła 945,55 zł, a więc mniej niż wysokość dwóch rat;
- art. 102 k.p.c. - poprzez jego niezastosowanie względem pozwanej w stanie faktycznym sprawy;
- naruszenie przepisów prawa materialnego – to jest art. 883 § 1 i 2 k.c. poprzez nieuwzględnienie zarzutu pozwanej dotyczącego nieskutecznego wypowiedzenia umowy pożyczki przez poprzednika prawnego powoda Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową im. F. S. z siedzibą w G. , a w konsekwencji,
- naruszenie przepisów prawa procesowego – to jest art. 347 k.p.c. poprzez utrzymanie wyroku zaocznego w całości. Mając na względzie powyższe pozwana na podstawie art. 368 k.p.c. wniosła o: ⚫ zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uchylenie wyroku zaocznego w zakresie pkt 1, 3, 4 i oddalenie powództwa wobec pozwanej A. O. , ⚫ zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych. (apelacja k. 316-318) W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. (odpowiedź na apelację k. 326-327) Sąd Okręgowy poczynił dodatkowo następujące ustalenia faktyczne: Pismem z dnia 07.06.2016 r. Spółdzielcza (...) z siedzibą w G. zatytułowanym „ostateczne wezwanie do zapłaty” wezwała pozwanego M. O. do zapłaty kwoty 945,55 zł z tytułu przeterminowanego zadłużenia na dzień 7 czerwca 2016 roku na który składały się kwoty: 472,45 zł z tytułu zaległego kapitału, 390,50 zł z tytułu odsetek umownych, 3,32 zł z tytułu odsetek karnych i 79,28 zł z tytułu kosztów windykacji. W piśmie tym nie kierowano do pozwanego wezwania do zapłaty kwoty 33 650,02 zł. (pismo z dowodem nadania k. 48-49) Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługuje na uwzględnienie w całości. Sąd Rejonowy w znakomitej części prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 § 1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Okręgowy przyjął go za własny. Ocena powyższa nie dotyczy jednak ustalenia, że w piśmie z dnia 7 czerwca 2016 roku pierwotny wierzyciel wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 33 650,02 zł, gdyż treść tego pisma załączonego do akt sprawy na karcie 48 wprost temu przeczy. W tym zakresie poczynił Sąd Okręgowy własne ustalenia zgodne z treścią tego pisma. Powyższe ustalenia świadczą o zasadności podniesionego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. Rację ma pozwana, iż pismo z dnia 7 czerwca 2016 r. nie wzywało do uiszczenia kwoty 33 650,02 zł, lecz kwoty 945,55 zł, która jest mniejsza niż wysokość dwóch rat. Sąd I instancji zupełnie dowolnie w tym zakresie dokonał ustaleń faktycznych ignorując rzeczywistą treść przedłożonego przez stronę dokumentu, w którym w ogóle pierwotny wierzyciel nie wskazywał wysokości zadłużenia w przypadku jego postawienia w stan natychmiastowej wykonalności. Przywołana przez Sąd I instancji kwota 33 650,02 zł pojawiła się dopiero w piśmie powoda z dnia 21 grudnia 2017 roku (k. 75), które nie ma żadnego znaczenia przy ocenie skuteczności dokonanego przez wierzyciela wypowiedzenia umowy pożyczki nr (...) . Błędne ustalenia Sądu I instancji w powyższym zakresie niewątpliwie miały wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie poprzez błędną ocenę na gruncie postanowień umownych, iż wierzyciel pierwotny skutecznie wypowiedział umowę pożyczki M. O. . Pożyczkobiorca M. O. przed dokonaniem wypowiedzenia wskazanej umowy nie został bowiem wezwany do zapłaty zaległych rat za co najmniej dwa okresy płatności. Przedmiotowa umowa ustalała ratę w kwocie stałej w wysokości 598,18 zł, natomiast zgodnie z treścią pkt 31 umowy wypowiedzenie umowy przez pożyczkodawcę z 30 dniowym terminem wypowiedzenia było możliwe jedynie w przypadku stwierdzenia, że warunki udzielenia pożyczki nie zostały dotrzymane, a także w przypadku, gdy pożyczkobiorca nie zapłacił w terminach określonych w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej 2 okresy płatności po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy listem poleconym do zapłaty zaległych rat w terminie nie krótszym niż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Wykładnia powyższego postanowienia umownego zasadniczo nie budzi wątpliwości – dla zaistnienia podstaw do dokonania wypowiedzenia konieczne było nie zapłacenie 2 pełnych rat za co najmniej 2 okresy płatności i uprzednim wezwanie do zapłaty zaległych rat (czyli przynajmniej 2 zaległych rat, na co wskazuje liczba mnoga użyta w słowie „rata”) w terminie nie krótszym niż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Czysto językowe brzmienie tego umownego postanowienia wskazuje, iż nie chodzi jedynie o popadnięcia w opóźnienie z zapłatą jakichś zobowiązań przez pożyczkobiorcę, lecz definiuje konkretną sytuację, której zaistnienie stanowi podstawę do dokonania wypowiedzenia – zaległość w uiszczeniu rat w pełnej wysokości za co najmniej 2 okresy płatności i uprzednie wezwanie do zapłaty tych zaległych rat, co w przedmiotowej sprawie oznaczało, iż dopiero zaległość z tytułu nieuiszczonych rat w kwocie 1 196,36 zł uprawniała pożyczkodawcę do podjęcia kroków zmierzających do wypowiedzenie umowy. Wymóg taki strony wprowadziły do umowy pożyczki w ramach obowiązującej w prawie prywatnym zasady swobody umów i tylko w wypadku zaistnienia wszystkich wskazanych w nim przesłanek wypowiedzenie umowy pożyczki byłoby skuteczne. Tymczasem w przedmiotowej sprawie uprzednie wezwanie pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w piśmie sporządzonym w dniu 7 czerwca 2016 roku nie obejmowało zaległości z tytułu nie zapłacenia 2 pełnych rat za co najmniej 2 okresy płatności rat, gdyż kwota zaległości w nim wskazana była znacznie niższa i opiewała na kwotę 945,55 zł, a winna wynieść przynajmniej 1 196,36 zł bez uwzględniania kosztów windykacji. W tej sytuacji uprawnienie do wypowiedzenia umowy w ogóle po stronie pożyczkodawcy nie powstało, a w dalszej konsekwencji złożone przez pożyczkodawcę w piśmie z dnia 30 sierpnia 2016 roku oświadczenie o wypowiedzeniu nie wywołało skutku prawnego. Tym samym należało uznać, iż roszczenie objęte pozwem nie jest wymagalne i niezależnie od postawy głównego dłużnika w niniejszym postępowaniu nie kwestionującego skuteczności dokonanego wypowiedzenia, na mocy art. 883 § 2 k.c. powództwo w stosunku do pozwanej winno podlegać oddaleniu jako niezasadne. Zasadność omówionych zarzutów naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i art. 883 k.c. czyniła zbędnym odnoszenie się do pozostałych zarzutów apelacji. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok, orzekając jak w pkt I sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu przed Sądem I instancji zostało oparte o art. 98 § 1 k.p.c. a od powoda jako strony przegrywającej została zasądzona na rzecz pozwanej kwota 3600 zł z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego występującego w sprawie jako pełnomocnik z urzędu pozwanej. Z uwagi na zasądzenie wskazanego wynagrodzenia od strony przegrywającej, a nie od Skarbu Państwa, jego wysokość została ustalona na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. - Dz.U. z 2018 r., poz. 265). O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł w punkcie II na mocy art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. uznając, iż także postępowanie apelacyjne powód przegrał w całości. Na koszty poniesione przez pozwaną złożyło się jedynie wynagrodzenie jej pełnomocnika w kwocie 1800 zł ustalone na podstawie w zw. z § 10 ust. 1 pkt. 1 w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W punkcie III wyroku Sąd Okręgowy rozstrzygnął o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa kosztach na opłatę od apelacji w kwocie 1000 zł, nakazując ich pobranie w całości od powoda na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych .