Sad powszechny, VII U 1700/21

(14)§ 1 k.p.c. W uzasadnieniu organ rentowy stwierdził, że wniosek o rekompensatę został załatwiony odmownie, ponieważ w postępowaniu przed organem rentowym P. F. nie udokumentował piętnastoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Organ rentowy nie zaliczył do tego stażu okresu od 1 października 1981 r. do 31 grudnia 1995 r. (pracy na stanowisku kierownika (...) ) i od 1 stycznia 1996 r. do 31 maja 2001 r. (pracy na stanowisku kierownika warsztatu samochodowego) dokumentowanych świadectwem wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 7 lipca 2021 r. wystawionym przez (...) sp. z o.o. z siedzibą w T. . W świadectwie pracodawca wskazał, że ww. wykonywał prace na stanowisku zgodnym z Wykazem A, dział XIV, poz. 24 pkt 1 stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 MGiE z dnia 12 sierpnia 1983 r. Z Wykazu A, dział XIV, poz. 24 pkt 1 załącznika do tego zarządzenia wynikało, że było to stanowisko pracy na którym kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, na których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, jest wykonywana stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie (stała praca w warunkach, w których nie są zachowane higieniczne normy pracy). Zdaniem organu rentowego praca na stanowisku kierownika (...) i kierownika warsztatu samochodowego wymuszała na ww. wykonywanie również czynności o charakterze administracyjno - biurowym, ww. nie mógł więc stale i bezpośrednio kontrolować i dozorować stanowisk pracy, na których była wykonywana praca wskazana w wykazie ( odpowiedź na odwołanie, k.10-11 a. s. ). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: P. F. urodzony (...) podjął pracę w (...) sp. z o.o. z dniem 1 września 1980 r. jako specjalista ds. rozwoju i modernizacji zaplecza technicznego. Po czym z dniem 1 października 1981 r. został kierownikiem tej jednostki, aż do rozwiązania jednostki z dniem 31 maja 2001 r. Jednostka mieściła się w W. na Z. 10. Była to (...) . Wcześniej nazywała się (...) . Ta (...) była przeznaczona do naprawy pojazdów ciężkich. (...) była uruchomiona poprzez odtworzenie stacji zbiornikowej T. . Była tam hala i zaplecze biurowe, dwa kanały rewizyjne jedenasto-metrowe i stanowiska diagnostyczne, które nie wymagały kanałów. M. Ł. poznał odwołującego po zatrudnieniu się w (...) Okręgowym Zakładzie Gazownictwa- warsztat T. w listopadzie 1987 r. Warsztat T. wykonywał w pełnym zakresie naprawy podwozi, siników, nadwozi samochodów ciężarowych i autobusów oraz ciężkiego sprzętu w postaci dźwigów, koparko-ładowarek, autocystern i samojezdnych sprężarek. P. F. , który był kierownikiem, nadzorował pracę mechaników na stanowiskach naprawczych w zakresie prawidłowości wykonywania prac i ich zgodności z wymogami odpowiednich procedur i przepisów. Organizował pracę na warsztacie. Przydzielał poszczególnym pracownikom zadania oraz bezpośrednio nadzorował ich realizację ( zeznania M. Ł. , k.56-58 a. s.. ). Odwołujący się pilnował bezpiecznego trybu wykonywania napraw, gdyż z uwagi na specyfikę obsługiwanego sprzętu i jego gabaryty oraz wynikające z tego zagrożenia, stały nadzór był niezbędny. Po wykonaniu napraw odwołujący dokonywał ostatecznej kontroli przed przekazaniem sprzętu do eksploatacji. Kierownik wykonywał czynności administracyjno-biurowe tylko wtedy, kiedy istniała potrzeba na zatwierdzenie dokumentacji po naprawczej ( zeznania R. Ż. , k.59-61 a. s. ). Pełen zakres prac był wykonywany z kanałów rewizyjnych naprawczych. Kompleksowa naprawa pojazdów nie wiązała się tylko z jednym elementem. Naprawę realizowało się na kanałach. Stanowiska bez kanałowe były czysto diagnostyczne. Wtedy nie było na rynku osiągalnych kanałowych rolek do badania hamulców. Były naprawiane pojazdy ciężkie tj. Z. , K. , J. , K. i dźwigi samojezdne. Od 1 października 1980 r. do 31 maja 2001 r. stan załogi był różny. Oscylował od 8-9 do 12-15 osób. Na kanałach był zatrudniony spawacz-blacharz, elektryk i osoba do prac biurowo-administracyjnych. Świadek J. W. pracował na stanowisku ślusarza remontowego w warsztacie samochodowym, któremu podlegała (...) T. . Jednostki te współpracowały ze sobą ( zeznania J. W. , k.33-35 a. s. ). Odwołujący się był jedynym pracownikiem nadzoru. Nadzór polegał na tym, żeby zapewnić pewną ciągłość zgodnie z zasadami BHP i technologią. Każde uchybienie zasadom technologii mogło doprowadzić do tragedii. Cysterna ważyła 400 ton. Administracją zajmowała się zatrudniona w jednostce pracownica. Do 1990 r. była to I. K. , później do końca pracy jednostki A. W. , które zajmowały się sferą biurową, zleceniami, zamówieniami i rozpisaniem zleceń na każdą naprawę, którą odwołujący się zatwierdzał. Na terenie T. był umiejscowiony dział ekonomiczny, który rozliczał finanse. Odwołujący się sporządzał raporty. Funkcje techniczne były realizowane przez A. W. ( zeznania P. F. , k.100-102 a. s. ). Od 17 września 1990 r. A. W. była podwładną odwołującego się w (...) , aż do końca istnienia tej komórki, po zmianie nazwy na Warsztat Samochodów T. , tj. do 31 maja 2001 r. Kierownik zatwierdzał przygotowaną przez A. W. dokumentację oraz rozliczenia napraw. A. W. pracowała na stanowisku administracyjno-biurowym, a później jako specjalista ( zeznania A. W. , k.39-41 a. s. ). P. F. do 27 lipca 2021 r. był zatrudniony w (...) sp. z o.o. ( świadectwo pracy z dnia 26 lipca 2021 r., nienumerowane a. r. ). P. F. 26 lipca 2021 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o emeryturę (wniosek o emeryturę z 26 lipca 2021 r., nienumerowane a. r.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. 9 sierpnia 2021 r. wydał decyzję znak: (...) o przyznaniu emerytury od 1 lipca 2021 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek (decyzja ZUS z 9 sierpnia 2021 r., nienumerowane a. r.). Ubezpieczony 15 września 2021 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego (wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego z 15 września 2021 r., nienumerowane a. r.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. 14 października 2021 r. wydał decyzję odmowną o przyznaniu rekompensaty, znak: (...) . W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie udowodnił wymaganego okresu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze wynoszącego 15 lat (decyzja ZUS z 14 października 2021 r., nienumerowane a. r.). P. F. 12 listopada 2021 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 14 października 2021 r., znak: (...) ( odwołanie,k.3-9 a. s. ). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie powołanych dokumentów, jak również zeznań świadków: R. Ż. , A. W. , J. W. i M. Ł. oraz ubezpieczonego. Relacja świadków w ww. zakresie koresponduje z dokumentami z akt osobowych P. F. , jak również z tym, co ubezpieczony zeznał, a poza tym oparta jest na obserwacjach, jakie świadkowie w codziennej pracy mogli poczynić z uwagi na pracę w tym samym miejscu, w którym pracował ubezpieczony. Jego zeznaniom Sąd również dał wiarę, biorąc uwagę, że są spójne wewnętrznie, a także ich treść pokrywa się z tym na co wskazują inne dowody zgromadzone w sprawie. Sąd dał wiarę zeznaniom ubezpieczonego co do przebiegu zatrudnienia w (...) sp. z o.o. oraz rodzaju i charakteru wykonywanej przez niego pracy, które zostały ocenione jako spójne i nie budzące wątpliwości co do ich wiarygodności, a nadto znajdują one potwierdzenie w dokumentacji pracowniczej odwołującego się. Zeznania świadków uznano za wiarygodne, ponieważ opisali oni spójnie czynności, które wykonywał odwołujący się, zaś wiedzę o tym czerpali z bezpośrednich kontaktów ze współpracującym z nimi odwołującym się. Dokumenty, na jakie Sąd wskazał, ustalając stan faktyczny, zgromadzone głównie w aktach osobowych, a w części w aktach prowadzonych przez organ rentowy, zostały ocenione jako wiarygodne. Sąd – biorąc pod uwagę zgodność ich treści z tym na co wskazali świadkowie i ubezpieczony – nie miał podstaw do innej oceny. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie P. F. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 14 października 2021 r., znak (...) było zasadne. Regulacja dotycząca prawa do rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegał się P. F. została wprowadzona do ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1924) . Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia wskazują art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III „Rekompensata”. Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę oraz, że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Celem rekompensaty, o której mowa w cytowanych przepisach, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej oraz 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Do prawidłowej interpretacji tego przepisu konieczne jest jednak zastosowanie wykładni systemowej, która prowadzi do przepisu art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych , zgodnie z którym rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego. Z kolei z art. 173 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, że kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczanie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r. W tych okolicznościach warunek sformułowany w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na prace w warunkach szczególnych, obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Nabycie prawa do takiego tylko świadczenia stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty. Natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty (wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdańsku z 5 maja 2017 r., III AUa 2047/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14 grudnia 2015 r., III AUa 1070/15, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22 września 2017 r., III AUa 529/16). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że nie zachodzi negatywna przesłanka przyznania P. F. prawa do rekompensaty. Ubezpieczony nie miał przyznanego prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na pracę w warunkach szczególnych. Decyzją z 1 lipca 2021 r. przyznano mu prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym. Wobec powyższego, celem ustalenia czy ubezpieczonemu przysługuje prawo do rekompensaty należało zbadać spełnienie przesłanek pozytywnych, o których była mowa. Analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych , prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, P. F. spełnił przesłanki pozytywne konieczne do tego, by uzyskać prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej i legitymuje się okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych, przypadającym przed 1 stycznia 2009 r. Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43) – zwane dalej rozporządzeniem w sprawie wieku emerytalnego, do którego należy się odwołać na podstawie art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskazuje w § 2 ust. 1, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W przypadku ubezpieczonego, któremu ZUS nie uwzględnił do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia jest nieuzasadnione. Odnosząc się do wskazanej okoliczności należy podnieść, że w sprawie o prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na wykonywanie pracy szczególnych warunkach – analogicznie w sprawie o prawo do rekompensaty - należy ustalić faktyczny rodzaj i zakres powierzonych do wykonywania czynności (obowiązków) pracowniczych i to one podlegają każdorazowo ocenie, a nie rodzaj stanowiska, jaki w dokumentach podał pracodawca. Ponadto, choć wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 r., II UKN 598/00), to dokumenty te podlegają każdorazowo weryfikacji. Wynika to z tego, że są to dokumenty prywatne w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowią dowodu tego, co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 grudnia 2013 r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118). To zatem oznacza, że nawet jeśli pracodawca ww. dokument pracownikowi wystawił, to i tak podlega on kontroli ZUS i sądu i nie oznacza automatycznie, że praca w danym okresie była wykonywana w warunkach szczególnych. Z drugiej zaś strony, brak takiego dokumentu bądź jego wadliwości nie przesądzają o tym, że praca nie była wykonywana w warunkach szczególnych. Kwestia ta każdorazowo podlega badaniu przy uwzględnieniu tego, jakie czynności i rodzaj prac faktycznie wykonywał wnioskodawca i co ważne, w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie przyznania uprawnień do emerytury w wieku obniżonym (także w sprawie o rekompensatę), dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia. Wynika to z tego, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego , a nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych. W rozpatrywanej sprawie z przeprowadzonych przez Sąd dowodów jednoznacznie wynika, że P. F. i w okresie od 1 października 1981 r. 31 maja 2001 r. pracował w (...) sp. z o.o. Stale i bezpośrednio kontrolował i dozorował mechaników na stanowiskach naprawczych w zakresie prawidłowości wykonywania prac i ich zgodności z wymogami odpowiednich procedur i przepisów. Organizował pracę na warsztacie. Przydzielał poszczególnym pracownikom zadania oraz bezpośrednio nadzorował ich realizację. Praca ta może zostać zakwalifikowana jako odpowiadająca w Wykazie A, dział XIV, poz. 24 pkt 1 stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. Okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych przekraczają wymagany przez ustawę próg 15 lat. W tych okolicznościach należało stwierdzić, że ubezpieczony spełnia przesłanki do uzyskania dochodzonego od organu rentowego prawa do rekompensaty. W konsekwencji odwołanie podlegało uwzględnieniu poprzez zmianę zaskarżonej decyzji w ten sposób, że przyznano P. F. prawo do rekompensaty na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , o czym sąd orzekł w sentencji wyroku.