Sad powszechny, VIII U 1423/22

Sygn. akt VIII U 1423/22 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 2 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. odmówił Z. G. wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne odprowadzonych za jego osobę, jakie wpłynęły na jego konto osobiste. W uzasadnieniu wskazano, że wprawdzie po 2 stycznia 1999 r. skarżący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w (...) w Ł. i Urzędzie Miasta Ł. , to jednak stosownie do treści art.24 ust.6a i 6f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , prawo do żądania zwrotu składek dotyczy wyłącznie składek opłaconych nienależnie oraz że z takim żądaniem może wystąpić wyłącznie istniejący płatnik. Skoro zatem roszczenie Z. G. o zwrot nienależnie opłaconych składek jest niedopuszczalne, a nadto nie posiada on statusu strony w tego rodzaju postępowaniu, organ rentowy nie znalazł podstaw do rozpatrzenia jego wniosku, a konsekwencji odmówił mu wszczęcia postępowania. /decyzja k.5 – 6 akt ZUS/ W dniu 22 czerwca 2022 r. Z. G. złożył odwołanie od ww. decyzji zarzucając jej naruszenie art.4 ust.6a i 6f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art.8 kodeksu postępowania administracyjnego . W uzasadnieniu odwołania Z. G. wskazał ,że stosownie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r. , sygn. akt III UZP 7/21, przysługuje mu prawo do jednej , wojskowej emerytury , a tym samym niezasadnie odprowadzano za niego składkę w związku ze świadczeniem stosunku pracy na rzecz Urzędu Miasta Ł. . W ocenie skarżącego, skoro z opłaconych za niego składek nie uzyska on emerytury, to składki te powinno zostać mu zwrócone. Z. G. wniósł o uwzględnienie złożonego odwołania. /odwołanie k.3 – 4/ W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie. /odpowiedź na odwołanie k.5 – 5 odwrót/ Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił następujący stan faktyczny: W okresie po 2 stycznia 1999 r. skarżący Z. G. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w (...) w Ł. i Urzędzie Miasta Ł. . /okoliczność bezsporna/ Z. G. posiada prawo do emerytury z sytemu powszechnego , ale wypłatę świadczenia zawieszono z uwagi na pobieranie przez niego emerytury mundurowej. /okoliczność bezsporna/ W dniu 25 maja 2022 r. Z. G. złożył do ZUS wniosek o zwrot składek na ubezpieczenie społeczne odprowadzonych za niego, jakie wpłynęły na jego konto osobiste w ZUS. /okoliczność bezsporna/ Stan faktyczny w niniejszej sprawie co do zasady pozostaje bezsporny. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że należności składkowe mają charakter publicznoprawny i nie stosuje się do nich zasad wynikających ze stosunków prywatnych, opartych na kodeksie cywilnym , a przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Dlatego też żadne nienależnie zapłacone składki z określonego ważnego lub nieważnego stosunku ubezpieczenia nie nabywają charakteru świadczeń nienależnych zakładowi rentowemu w rozumieniu art. 410 k.c. Przedmiot niniejszego postępowania sprowadzał się do ustalenia czy Z. G. przysługuje prawo do wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne odprowadzanych za niego, jakie wpłynęły na jego konto osobiste od listopada 2001 roku wraz z ustawowymi odsetkami. Wnioskodawca podnosił, że jako osoba zatrudniona uzyskiwał wynagrodzenie pomniejszone o odprowadzane do ZUS składki na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009) , obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i art. 9 , osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. Osoby takie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 1 w/w ustawy). Art. 12 ust. 1 w/w ustawy stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Nie ulega wątpliwości, iż po 2 stycznia 1999 r. skarżący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w (...) w Ł. i Urzędzie Miasta Ł. . Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne, pracownicy – od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku (art. 13 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy). Zgodnie z brzmieniem art. 22 § 1 k. p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy (§ 1 1 przytoczonej ustawy). Stosunek ubezpieczenia społecznego pracowniczego jest konsekwencją stosunku pracy i jako taki ma charakter wtórny. Ubezpieczenie społeczne nie może istnieć bez stosunku pracy. Uruchomienie stosunku ubezpieczeniowego może odnosić się wyłącznie do ważnego stosunku pracy, a więc takiego, który stanowi wyraz woli obu stron realizowania celów, którym umowa ma służyć. Przesłankę nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia oraz wynikającego z tego stosunku prawa do świadczenia stanowi przy tym nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2017 r. III AUa 1428/16 Lex). Stosunek pracy charakteryzuje się pewnymi szczególnymi cechami, które odróżniają go od innych stosunków prawnych zbliżonych do niego, a w szczególności umowy o dzieło, czy umowy zlecenia. Są to: konieczność osobistego wykonywania pracy, podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy na jego rzecz i ryzyko oraz odpłatność pracy (…). Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. Po stronie pracownika musi zatem istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z tej pracy za wynagrodzeniem. Innymi słowy, celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być więc faktyczna realizacja treści stosunku pracy w granicach zakreślonych zawartą umową (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30 września 2016 r. III AUa 693/16). Stosunek pracy zatem to trwała i dobrowolna więź prawna łącząca pracownika i pracodawcę (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 czerwca 2016 r. III AUa 808/15). Biorąc pod uwagę, iż w świetle art. 13 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 i 12 ust. 1 u.s.u.s. stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy, to w sytuacji, gdy stosunek pracy nie istnieje, nie istnieje również stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2018 r. III AUa 732/17). W myśl art. 24 ust. 6a w/w ustawy, nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku – na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d. Składki stanowią jedynie podstawę nabywania uprawnień do emerytury, mają publicznoprawny charakter, nie są własnością ubezpieczonego i nie podlegają rozliczeniu na podstawie prawa cywilnego (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 24 stycznia 2013 r. V CSK 63/12). Zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 6f przywołanej ustawy w przypadku braku płatnika składek lub jego następcy prawnego Zakład zawiadamia ubezpieczonego o kwocie nienależnie opłaconych składek w części sfinansowanej przez ubezpieczonego i na jego wniosek zwraca nienależnie opłacone składki. Przepisy ust. 6c–6e stosuje się odpowiednio. Należy zauważyć, że przytoczone powyżej przepisy stosuje się do prawa żądania zwrotu składek, które zostały nienależnie opłacone . Kwestia ta nie ma jednak zastosowania do niniejszej sprawy. Składki na ubezpieczenia społeczne, które zostały odprowadzone z tytułu podlegania przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym w związku z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę są składkami należnymi. Nie ulega wątpliwości, że pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym z mocy prawa i zgłoszenie do ubezpieczenia ma charakter deklaratoryjny (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r. I UK 225/08 Lex). Pracownik jako osoba wskazana w art. 4 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez cały okres zatrudnienia pozostaje ubezpieczony, w związku z czym okres ubezpieczenia pozostaje okresem składkowym zgodnie z art. 6 ust. 1 wskazanej ustawy. W odwołaniu od zaskarżonej decyzji skarżący wskazał, że podjęte przez niego czynności pracownicze po 2 stycznia 1999 r. opierały się na zawartej umowie o pracę, w związku z czym składki do ZUS odprowadzane były w pełnej wysokości. Wskazane przez wnioskodawcę twierdzenie, że skoro z opłaconych za niego składek nie uzyska on emerytury, to składki te powinno zostać mu zwrócone , nie koresponduje z treścią przywołanych wcześniej przepisów. Wnioskodawca miał pełną dowolność w kształtowaniu swojej kariery zawodowej oraz w podjęciu decyzji o zawarciu umowy o pracę, a następnie jej świadczeniu. Zawierając taką umowę godził się na obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, który wynika wprost z powołanych przepisów. Obowiązkowi temu podlegał od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Jedyną podstawą do żądania zwrotu opłaconych składek jest art. 24 ust. 6a i ust. 6c oraz ust. 6f u.s.u.s.. Z przepisów tych wynika, że to płatnik składek (pracodawca - art. 4 pkt 2a ustawy) ma prawo wystąpić o zwrot nienależnych składek, a pracownik tylko w przypadku braku płatnika lub jego następców prawnych. Przy czym uprawnienie pracownika dotyczy tylko nienależnie opłaconych składek w części sfinansowanej przez ubezpieczonego, tj. opłaconych po 1 stycznia 1999 r. (art. 16 ust. 1 ustawy) (Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 listopada 2016 r. III AUa 1217/16 LEX). W przedmiotowej sprawie powyższa okoliczność również nie zachodziła. Płatnicy składek, którzy odprowadzali za skarżącego składki wciąż istnieją. Uprawnienie do występowania w charakterze strony w postępowaniu o zwrot nienależnie opłaconych składek przysługuje więc im jako płatnikom, nie zaś ubezpieczonemu. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z 21 marca 2019 roku, II UK 553/17, wszelkie należności wpłacone przez płatnika tytułem składek na ubezpieczenia społeczne na konto płatnika, pozostają należnościami składkowymi ze stosunku ubezpieczenia społecznego niezależnie od tego, czy zostały uiszczone w zawyżonej wysokości lub bez ważnego tytułu. Nie nabywają one charakteru świadczeń nienależnych w rozumieniu art. 410 k.c. także dlatego, że należności składkowe podlegają na wniosek płatników zwrotowi w trybie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Na koniec należy podkreślić, że zasada solidarności zbiorowej przewiduje współfinansowanie ze składek wpłacanych przez wszystkich ubezpieczonych w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczeń, także dla tych ubezpieczonych, których wysokość składek nie pozwoliłaby na świadczenia w wysokości gwarantowanej ustawą. Wynika z powyższego, że i wśród zasad zawartych w Konstytucji nie można znaleźć podstawy do zasadnego zwrotu opłaconych należnie składek na ubezpieczenie społeczne. W myśl art. 123 przywołanej ustawy w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego , chyba że ustawa stanowi inaczej. Stosownie do art. 61 § 1 k.p.a. , postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, zaś art. 61a § 1 k.p.a. stanowi że, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. , wskazując na przyczyny stanowiące podstawę odmowy wszczęcia postępowania, posługuje się klauzulą generalną innych uzasadnionych przyczyn, ale za takie przyczyny winny być uznane wyłącznie okoliczności wskazujące na niedopuszczalność wszczęcia i prowadzenia postępowania, nie zaś okoliczności odnoszące się do zasadności prowadzonego postępowania (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 marca 2012 r., (...) SA /Łd 46/12, LEX nr 1145960). W myśl zaś art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, organ rentowy w tych przypadkach wydaje decyzję. Jeszcze raz należy podkreślić, że płatnicy składek, którzy odprowadzali za skarżącego składki wciąż istnieją. Uprawnienie do występowania w charakterze strony w postępowaniu o zwrot nienależnie opłaconych składek przysługuje więc im jako płatnikom, nie zaś ubezpieczonemu. Zaskarżona decyzja odpowiada zatem prawu. Mając na uwadze wszystkie przytoczone okoliczności Sąd w oparciu o treść art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie , o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach procesu, Sąd orzekł na podstawie art.98 k.p.c. zasądzając od Z. G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów procesu. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika, Sąd ustalił zgodnie z § 9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2018 r. poz. 265 ) , o czym orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku.