Sad powszechny, I ACa 291/21

(1)przeciwko P. J. o zapłatę na skutek apelacji powoda J. J.

(1)od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. akt I C 889/17 oddala apelację. SSA Grzegorz Krężołek Sygn. akt : I ACa 291/21 UZASADNIENIE Powód J. J.

(1)w ostatecznie określonym żądaniu pozwu skierowanego przeciwko P. J. , domagał się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 80 000złotych, tyłem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowana naruszeniem dobra osobistego oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami postępowania. Uzasadniając żądanie wskazał , iż pozwany , będący radcą prawnym, został ustanowiony dla niego pełnomocnikiem z urzędu, celem wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia. Poprosił pozwanego o spotkanie celem omówienia sprawy ale ten nie uczynił zadość tej prośbie , a sporządził opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi. Taki sposób postępowania , stanowi zdaniem J. J. , naruszenie jego dobra osobistego - szacunku do którego uprawniony jest każdy człowiek. Poza tym stanowi przejaw nieprawidłowego wykonywania obowiązków zawodowego pełnomocnika procesowego. Odpowiadając na pozew P. J. domagał się oddalenia powództwa. W swoim stanowisku przyznał , że wykonuje zawód radcy prawnego oraz, że w dniu 19 października 2015 r. otrzymał z Okręgowej Izby Radców Prawnych informację, iż został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu dla J. J.

(1)dla sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. Podstawą tego ustanowienia było postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 18 września 2015r. wydane w sprawie o sygnaturze (...) . Niezwłocznie po ustanowieniu przystąpił do zbadania akt sprawy sygn. akt (...) w której zapadło orzeczenie mające być objęte skargą. Nie doszukał się ustawowych przesłanek do sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Wobec tego sporządził opinię prawną o braku podstaw do jej wniesienia, kierując ją do Sądu Apelacyjnego w Krakowie oraz do powoda , który naówczas przebywał w zakładzie karnym w S. . W odpowiedzi otrzymał od J. J.

(1)wezwanie do zapłaty kwoty 70 000zł pod rygorem wniesienia przeciwko niemu pozwu oraz złożenia wniosku do Rzecznika Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Rzecznik nie wszczął postępowania. Sąd Apelacyjny w Krakowie przyznał pozwanemu wynagrodzenie za sporządzenie wskazanej wyżej opinii, w motywach orzeczenia z 16 grudnia 2015r wskazując , iż została sporządzona w wymaganym terminie i w sposób profesjonalny. W tych okolicznościach P. J. stanął na stanowisku , że roszczenie powoda jest nieuzasadnione. Podkreślił ,że swoim sposobem postępowania, po tym kiedy został ustanowiony jego pełnomocnikiem, postępował zgodnie z prawem , nie obraził go ani nie wyraził w jakikolwiek sposób braku szacunku wobec jego osoby . Nie odbycie spotkania z klientem nie może być uznawane za naruszenie jego dóbr osobistych bowiem pełnomocnik z urzędu nie ma obowiązku spotykania się z reprezentowanym ani podejmowania działań zgodnych z jego życzeniami klienta. Wskazał również , że powód nie powołał żadnych dowodów dla uzasadnienia wysokości dochodzonego świadczenia z tytułu kompensaty krzywdy ani związku przyczynowego pomiędzy twierdzonym uszczerbkiem niemajątkowym, a sposobem jego działania. Wyrokiem z dnia 27 listopada 2020r Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo. Sad I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia : Pozwany P. J. zarządzeniem Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia 15 października 2015 roku został wyznaczony jako pełnomocnik powoda J. J.

(1)z urzędu dla sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. wydanego w sprawie oznaczonej sygnaturą (...) , w sprawie z powództwa J. J.

(1)przeciwko Skarbowi Państwa - Ministerstwu Sprawiedliwości. Podstawą ustanowienia było postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt (...) . Po wyznaczeniu go do tej roli przed przygotowaniem opinii w przedmiocie zasadności skargi, pozwany nie spotkał się z powodem J. J.

(1)przebywającym wówczas w Areszcie Śledczym w S. . Po zbadaniu akt sprawy w której zapadło orzeczenie od którego miała być złożona skarga , ze szczególnym uwzględnieniem treści osobistych pism składanych przez J. J.

(1), w oparciu o swoją wiedzę i doświadczenie zawodowe , nie dopatrzył się podstaw do jej sporządzenia . Przygotował w związku z tą oceną opinię o braku uzasadnienia dla jej wniesienia . Pismem z dnia 2 listopada 2015 roku P. J. poinformował J. J.

(1), iż po szczegółowym zapoznaniu się z materiałami zgromadzonymi w sprawie oraz po wnikliwej ich analizie nie znalazł podstaw do sporządzenia skargi . Jednocześnie, przesłał powodowi do wiadomości odpis pisemnej opinii o braku takich podstaw. W tym samym dniu P. J. zawiadomił również Sąd Apelacyjny w Krakowie o swojej ocenie, przekazując tej treści opinię prawną. Pismem z dnia 9 listopada 2015 r. J. J.

(1)wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 70.000 zł w terminie 7 dni, pod rygorem wniesienia pozwu i skierowania skargi do Rzecznika Dyscyplinarnego OIRP w K. , wskazując, iż wezwanie jest wynikiem braku spotkania z nim w zakładzie karnym celem omówienia sprawy i tym samym wyrażenia przez P. J. braku szacunku wobec osoby reprezentowanego. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2015 r. , wydanym w sprawie o sygnaturze (...) , Sąd Apelacyjny w K. przyznał P. J. kwotę 3.321 zł , tytułem wynagrodzenia za sporządzenie tej opinii. W motywach tego orzeczenia wskazał, iż została złożona w wymaganym terminie i została sporządzona zgodnie z zasadami zawodowego profesjonalizmu. Ocenę prawna roszczenia powoda , które uznał za nieuzasadnione , Sąd Okręgowy oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które można podsumować w następujący sposób : a/ zostało ono wywiedzione stąd , iż zdaniem powoda , zachowanie pozwanego P. J. , który przed przygotowaniem opinii prawnej o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego, niekorzystnego dla J. J.

(1)wyroku wydanego w sprawie (...) Sądu Okręgowego w K. , nie spotkał się z reprezentowanym - przebywającym naówczas w zakładzie karnym w S. - naruszając tym samym jego godność , co doprowadziło do krzywdy powoda , którą pozwany ma wyrównać poprzez zapłatę zadośćuczynienia w kwocie dochodzonej [ ostatecznie ] pozwem , b / o tym, czy w konkretnym wypadku można mówić o naruszeniu dobra osobistego, nie mogą decydować subiektywne odczucia osoby uważającej się za pokrzywdzoną ale obiektywna ocena tego , czy rzeczywiście , działaniem potencjalnego naruszyciela do niego doszło. W rozstrzyganej sprawie J. J.

(1)nie dowiódł , że o takim naruszeniu po jego stronie można zasadnie, stosując to kryterium , mówić , c/ odmowa pozwanego radcy prawnego sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie może stanowić naruszenia dóbr osobistych. Zadaniem P. J. było sporządzenie i wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, chyba że nie stwierdziłby podstaw do jej wniesienia. W takiej sytuacji stosownie do treści art. 118 § 5 k.p.c. zobowiązany był zawiadomić o tym niezwłocznie na piśmie reprezentowanego oraz Sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu go do tej roli. Do zawiadomienia pozwany winien był dołączyć sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Wszystkie opisane obowiązki ustawowe pozwany wykonał. Opinia o braku podstaw do sporządzenia skargi została przez niego przygotowana w sposób rzetelny, zgodnie ze znajomością przepisów prawa, zasadami należytej staranności i wymaganiami etyki zawodowej radcy prawnego. Odmówił jej przygotowania po zapoznaniu się szczegółowo z aktami sprawy. Swoją ocenę zamieścił w opinii prawnej, którą Sąd Apelacyjny przyjął ,a w motywach orzeczenia o przyznaniu pozwanemu wynagrodzenia wskazał , iż wykonana została zgodnie z regułami zawodowego profesjonalizmu, d/ o naruszeniu godności powoda , po postacią wyrażenia braku szacunku dla jego osoby nie oświadczy , zdaniem Sądu Okręgowego to , że P. J. nie spotkał się z reprezentowanym J. J.

(1)w zakładzie karnym. Zaniechanie to nie stanowi wyrazu znieważenia reprezentowanego. Obowiązujące przepisy procedury cywilnej nie nakładają na pełnomocnika z urzędu przed wniesieniem takiej skargi obowiązku osobistego spotkania ze stroną, dla której został ustanowiony. W okolicznościach rozstrzyganej sprawy osobisty kontakt pełnomocnika z zastępowanym powodem , dla oceny istnienia merytorycznych podstaw do wniesienia skargi , nie był – według oceny obiektywnej - niezbędny , gdyż analiza akt postępowania była wystarczającą dla stwierdzenia przez profesjonalistę istnienia , bądź nie do niej usprawiedliwionych podstaw, e/ Sąd I instancji wskazał również , że powód nie sprecyzował w toku sporu . , które z jego dóbr osobistych zostało zarzucanym sposobem postępowania pozwanego naruszone, a to tym bardziej uzasadnia wniosek, iż nie dowiódł podnoszonego naruszenia. Podkreślił także , że przygotowanie opartej na rzetelnej argumentacji prawnej, sporządzonej w zgodzie z obowiązującymi przepisami, opinii o odmowie sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku , nie może być również zakwalifikowane jako działanie bezprawne. W apelacji od tego wyroku powód , zaskarżając go w całości, domagał się w pierwszej kolejności jego zmiany i uwzględnienia powództwa. Jako wniosek ewentualny sformułował żądanie wydania przez Sąd II instancji wyroku kasatoryjnego i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący , zarzucając naruszenie przez Sąd Okręgowy w Krakowie prawa procesowego i materialnego w pierwszej kolejności wskazał , iż zaskarżony wyrok zapadł w warunkach nieważności postępowania. Przyczyny nieważności upatrywał w tym , iż nie miał możliwości udziału w postępowaniu, a jego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie został uwzględniony. Zdaniem apelującego, podnoszone przez niego naruszenie norm procesowych i materialnych wynika z oparcia rozstrzygnięcia przez Sąd na stanowisku pozwanego zawartym w odpowiedzi na pozew , bez uwzględnienia treści zgromadzonych dowodów. Dowodami tymi , jak wskazał J. J.

(1), były: dotycząca jego osoby dokumentacja medyczna , opinia biegłych oraz treść jego zeznań. Kolejną wytkniętą przez apelującego nieprawidłowością było obciążenie go kosztami procesu , nie poprzedzone rozważeniem przez Sąd I instancji zastosowania wobec niego instytucji wskazanej w art. 102 kpc . Odpowiadając na apelację pozwany domagał się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw. W swoim stanowisku procesowym powtórzył dotąd podnoszoną argumentację. Nie złożył wniosku o przyznanie na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył : Apelacją powoda nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu. Nie można podzielić żądnego z zarzutów na których J. J.

(1)ją opiera. Jako niezasadny należy ocenić najdalej idący zarzut nieważności postępowania , w warunkach którego miał zostać wydany zaskarżony wyrok. Jej przyczyny skarżący upatruje w pozbawieniu możliwości obrony jego praw procesowych / art. 379 pkt 5 kpc / W orzecznictwie Sądu Najwyższego , które należy uznać za utrwalone, prezentowane jest stanowisko - podzielane przez Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym apelację , zgodnie z którym pozbawienie strony możności obrony jej praw polega na tym, że z powodu wadliwych czynności procesowych Sądu lub strony przeciwnej, nie mogła ona brać i nie brała udziału nie tylko w toku całego postępowania, ale także w jego istotnej części, przy czym chodzi o całkowite faktyczne pozbawienie możności obrony. / por. - powołany jedynie ilustracyjnie- judukat SN z dnia 28 listopada 2002r. , sygn. II CKN 399/01 - za zbiorem Lex / Skarżący upatruje realizacji podnoszonej przyczyny nieważności w tym , iż jego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w tym postępowaniu , nie został uwzględniony. ‘ W pierwszej kolejności wskazać należy ,że powód , w rozstrzyganej sprawie , skorzystał z możliwości zaskarżenia postanowienia odmawiającego mu ustanowienia takiego pełnomocnika , a jego zażalenie zostało oddalone przez Sąd II instancji / por. k. 30 i 37-40 akt / , który zaaprobował stanowisko Sądu niższej instancji , uznające , iż taka pomoc jest J. J.

(1)zbędną w rozumieniu art. 117 §5 kpc albowiem działając samodzielnie, właściwie chroni swoje prawa procesowe. Po wtóre, nie uwzględnienie wniosku o ustanowienie takiego pełnomocnika co do zasady nie stanowi realizacji powoływanej przez skarżącego przyczyny nieważności. / por. w tej materii powołane przykładowo także orzeczenia Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2009 , sygn. IV CZ 106/08 i z 3 sierpnia 2012 , sygn. I CSK 106/12 – za zbiorem Legalis /. Decyzja taka może stanowić podstawę do potwierdzenia tej przyczyny nieważności postępowania jedynie zupełnie wyjątkowo, gdy pozbawiona takiej pomocy strona jest zupełnie nieporadna i z tej , obiektywnej przyczyny, nie jest w stanie albo w zupełności albo w odpowiedni sposób reprezentować samodzielnie swoich uprawnień procesowych , co zaważyło na ostatecznym wyniku postępowania. / por. także judykat SN z dnia 6 czerwca 2019r , sygn. II CSK 660/ 18 /. Taka sytuacja w przypadku powoda nie zachodzi , a analiza akt rozstrzyganej sprawy przekonuje , że występując bez pełnomocnika z urzędu , w sposób przez siebie wybrany i aktywny z właściwym rozeznaniem prezentował swoje stanowisko korzystając m. in z przysługujących mu środków prawnych. Przechodząc do oceny kolejnych zarzutów wskazać należy , że ani zarzuty procesowe ani materialne, pomimo ich formalnego podniesienia nie zostały bliżej uzasadnione. Nie są uzasadnione zarzuty procesowe o ile wad tego rodzaju w postępowaniu Sądu Okręgowego apelujący upatruje w nie wzięciu pod uwagę treści jego zeznań , opinii biegłych oraz dokumentacji medycznej. Powód po pierwsze nie wykazuje, w jaki sposób te uchybienia miałaby się przełożyć. na treść zapadłego wyroku . Inaczej rzecz ujmując dlaczego , gdyby nie zarzucane błędy tego rodzaju , ocena roszczenia powoda byłaby inna od tej , którą Sąd Okręgowy wyraził , wydając wyrok objęty kontrolą instancyjną. Przede wszystkim jednak argumentacja skarżącego jest nietrafna prowadząc do oparcia tych zarzutów dlatego , że zupełnie pomija treść dowodów zgromadzonych w aktach rozstrzyganej sprawy. W postępowaniu rozpoznawczym przed Sądem I instancja nie był prowadzony dowód ani z opinii biegłych , ani z dokumentacji medycznej powoda. Jak wynika z akt, Sąd I instancji chciał przeprowadzić dowód z przesłuchania J. J.

(1)w drodze pomocy prawnej przez Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe w Gdańsku. Do przeprowadzenia tego dowodu nie doszło albowiem powód odmówił stawienia się na rozprawę wyznaczoną w tym celu przez Sąd wezwany , na dzień 27 listopada 2018r. / por. k. 268-271 i k. 283 akt / Mimo to Sąd I instancji umożliwił powodowi złożenie zeznań na piśmie z którego to uprawnienia J. J.

(1)skorzystał. Z uwagi na ich lakoniczną treść, zasadnie zostały uznane przez Sąd Okręgowy , w motywach zaskarżonego orzeczenia jako nie wskazujące na żadne istotne dla rozstrzygnięcia fakty / por. k. 333 i 351 akt / Niezasadny jest także zarzut procesowy naruszenia , przez jego niezastosowanie w sprawie, art. 102 kpc . Nie może on zostać podzielony już tylko dlatego , iż Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie rozstrzygał o kosztach procesu pomiędzy stronami wobec faktu , że P. J. nie domagał się ich wzajemnego rozliczenia. Zatem Sąd Okręgowy nie mógł naruszyć tego przepisu ponieważ go nie stosował . Uznanie , że zarzuty procesowe nie są usprawiedliwione a skarżący nie kwestionował faktów ustalonych przez Sąd I instancji ma to następstwo , iż ustalenia te, jako kompletne dla oceny roszczenie powoda i dokonane poprawnie , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne. W ich świetle nie można uznać , wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego , iż sposób w jaki Sąd Okręgowy zastosował dla oceny roszczenia J. J.

(1)prawo materialnej, był wadliwy. Udzielenie ochrony dobrom osobistym z naruszenia jednego z których powód czyni źródło twierdzenia , że doznał krzywdy , jaką powinien mu wyrównać naruszyciel - pozwany P. J. - wymaga wykazania przez poszukującego jej - także w formie roszczenia majątkowego - że do tego naruszenia rzeczywiście doszło działaniem pozwanego . Jak zauważył w motywach zaskarżonego wyroku Sąd I instancji Jarosław J. do zakończenia postępowania rozpoznawczego nie określił jasno , które spośród jego dóbr zostało zachowaniem P. J. naruszone. Skoro jednak twierdził , że nie odbycie spotkania z nim jako zastępowaną stroną postępowania , stanowi przejaw braku szacunku dla jego osoby ze strony pełnomocnika procesowego z urzędu , można uznać , iż według twierdzeń powoda, w ten sposób doszło do naruszenia jego godności , rozumianej jako poczucie własnej wartości w reakcjach z innymi ludźmi. Zdaniem Sądu II instancji poprawne jest stanowisko prawne Sądu Okręgowego, zgodnie z którym powód nie zdołał w postępowaniu dowieść , że stosując obiektywną miarę oceny tego, czy do naruszenia dobra osobistego doszło , w tym przypadku można mówić o naruszeniu jego godności. Jak wynika z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie bez odbycia spotkania z zstępowanym powodem, P. J. jako ustanowiony dla niego pełnomocnik z urzędu nie widząc merytorycznych podstaw dla wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia , sporządził opinie o braku dla niej podstaw, podejmując przy tym wszystkie czynności informacyjne do których zobowiązywała go norma art. 118 §5 kpc . Samo przekonanie powoda o zasadności skargi i konieczności jej wniesienia, nie obliguje zawodowego pełnomocnika ustanowionego dla dokonania czynności z tym wniesieniem związanych , do podejmowania działań zgodnych z wynikającymi z tego przekonania, życzeniami reprezentowanego. Ocenie pełnomocnika procesowego , niezależnie od podstawy jego ustanowienia, warunkowanej wymaganą od niego zawodową starannością, pozostawione jest to czy konieczne jest odbycie osobistego spotkania z reprezentowaną stroną. Według obiektywnej oceny , decyzja pełnomocnika co do braku niezbędności takiego spotkania, nie stanowi wyrazu braku szacunku wobec zastępowanego a tym bardziej naruszenia dobra osobistego , w szczególności jego godności. Odmienna ocena J. J.

(1), który w tym zaniechaniu P. J. upatrywał przejawu wyrażenia nieposzanowania dla jego osoby , jest wyrazem tylko jego subiektywnego przekonania ,które o czym była już wyżej mowa, dla rozważanego zagadnienia , jest prawnie irrelewantne. Wniosek taki wystarcza dla uznania , iż oddalenie powództwa w ramach którego powód domagał się zasądzenia świadczenia kompensującego uszczerbek spowodowany twierdzonym naruszeniem , było uzasadnione. Zatem jedynie na marginesie i tylko w formie uwagi uzupełniającej należy stwierdzić, że uwzględnienie roszczenia było wykluczone także dlatego , że sposób postępowania P. J. z którym J. J.

(1)łączy podnoszone naruszenie był zgodny z prawem. Sporządzając opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie zakończonej wydanym przez Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z dnia 23 marca 2015 , sygn. akt (...) o oddaleniu zażalenie powoda na postanowienie o odrzuceniu apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 20 maja 2014r , wydanego w sprawie o sygnaturze (...) , nie uchybił zasadom starannego działania, a przygotował ją zgodnie z regułami staranności profesjonalisty , wymaganej od radcy prawnego. Z podanych przyczyn , w uznaniu apelacji za nieuzasadnioną , Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu , na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 24 §1 kc oraz 448 kc. . Sąd II instancji nie rozstrzygał o kosztach postępowania apelacyjnego albowiem odpowiadając na apelację , wygrywający pozwany nie złożył żądania ich wzajemnego rozliczenia z powodem. SSA Grzegorz Krężołek