Sad powszechny, I C 2224/20

Sygn. akt I C 2224/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Tadeusz Bulanda po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2023 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa W. P. przeciwko A. K. o zapłatę Oddala powództwo; Zasądza od W. P. na rzecz A. K. kwotę 10817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 2224/20 UZASADNIENIE Pozwem z 25 października 2019 r. (data stempla pocztowego) W. P. wniosła o orzeczenie nakazem zapłaty, że A. K. ma zapłacić na jej rzecz 380.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 11 marca 2017 r. do dnia zapłaty, a nadto o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu wyjaśniono, że w dniu 17 listopada 2006 r. w kancelarii notarialnej pozwanego zostało złożone oświadczenie o ustanowieniu na nieruchomości gruntowej położonej w S. hipoteki zwykłej w kwocie 230.000 zł oraz hipoteki kaucyjnej do kwoty 150.000 zł tytułem zabezpieczenia spłaty pożyczki oraz zapłaty odsetek za zwłokę w spłacie którejkolwiek z rat pożyczki. W ocenie powódki, z uwagi na nieprawidłowe wypełnienie przez notariusza wniosku o wpis ww. hipotek, nie doszło do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego , co skutkowało niemożliwością zaspokojenia długu. W związku z powyższym pozwany jest odpowiedzialny za szkodę z tego tytułu w majątku powódki ( pozew – k. 3-8 ). Nakazem zapłaty z 3 sierpnia 2020 r. wydanym w postępowaniu upominawczym w sprawie o sygn. akt I Nc 301/19, tut. Sąd orzekł zgodnie z żądaniem pozwu ( nakaz zapłaty – k. 233 ). W sprzeciwie od ww. nakazu zapłaty A. K. zaskarżył nakaz w całości oraz wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie pozwanego powódka nie udowodniła roszczenia tak co do zasady, jak i wysokości. Ponadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia. Zdaniem pozwanego brak stosownych wpisów w księdze wieczystej wynika z nieuzupełnienia braków formalnych wniosku – w postaci adresu powódki – przez wnioskodawczynię, tj. wówczas współwłaścicielkę nieruchomości A. T. . To ona bowiem została zobowiązana przez sąd wieczystoksięgowy do uzupełnienia braków. Notariusz nie jest bowiem uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego, więc nie tylko nie jest informowany o ewentualnych brakach, ale również nie ma uprawnień do składania żadnych pism i wniosków (poza odpisem aktu notarialnego i uiszczeniem stosownej opłaty). Tym samym nie ma podstaw do przyjęcia odpowiedzialności notariusza co do zasady. Powódka nie wykazała też, że wskutek braku wpisów hipotek do księgi wieczystej w jej majątku wystąpiła szkoda w wysokości 380.000 zł. Pożyczka, którą zabezpieczono spornymi hipotekami opiewała bowiem na kwotę 230.000 zł. Najpewniej, kwota 380.000 jest sumą dwóch hipotek, jednak nawet ta kwestia nie została w pozwie wyjaśniona. Tym samym powództwo jako niezasadne i nieudowodnione podlega oddaleniu ( sprzeciw od nakazu zapłaty – k. 240-244 ). Strony w dalszym toku sprawy podtrzymały swoje stanowiska ( pismo procesowe powódki z 27 lipca 2022 r. – k. 337-341, końcowe stanowisko w sprawie pozwanego – k. 343-349 ). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 15 listopada 2006 r. została zawarta umowa pożyczki pomiędzy W. C. (aktualnie P. ) a spółką (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. , na mocy której W. P. udzieliła spółce pożyczki w wysokości 230.000 zł, oprocentowanej według stałej stopy procentowej wynoszącej 20% w stosunku rocznym, przy czym odsetki miały być naliczane od dnia 1 grudnia 2006 r. Ostateczny termin spłaty pożyczki został ustalony na dzień 1 grudnia 2016 r. Pożyczka miała być spłacana w 108 równych ratach, płatnych miesięcznie do dziesiątego dnia każdego miesiąca, począwszy od dnia 1 grudnia 2007 r. Nieruchomość, na której miały być ustanowione hipoteki stanowiła własność A. T. oraz K. T. po ½ udziału w nieruchomości. W dniu 17 listopada 2006 r. w Kancelarii Notarialnej A. K. zastępca notariusza – asesor notarialny P. W. sporządził akt notarialny (Repertorium (...) ), mocą którego A. T. , działając w imieniu własnym oraz w imieniu brata K. T. , złożyła oświadczenie o ustanowieniu na nieruchomości gruntowej położonej w S. przy ul. na S. , stanowiącej działkę o nr ewid. (...) , o obszarze (...) , hipoteki zwykłej w kwocie 230.000 zł oraz hipoteki kaucyjnej do kwoty 150.000 zł, tytułem zabezpieczenia spłaty pożyczki oraz zapłaty odsetek za zwłokę w spłacie którejkolwiek z rat pożyczki. W ww. akcie A. T. , działając w imieniu własnym oraz w imieniu brata K. T. , złożyła również oświadczenie o poddaniu się egzekucji z aktu notarialnego na podstawie art. 777 § 1 pkt 6 k.p.c. co do kwoty 230.000 zł i 150.000 zł, z ograniczeniem do nieruchomości opisanej powyżej. Akt notarialny zawierał wniosek stron o wpis w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w S. o numerze księgi wieczystej (...) (aktualny numer (...) ) ww. hipotek. Asesor notarialny P. W. poinformował strony aktu o ich roli w postępowaniu przed sądem wieczystoksięgowym ( akt notarialny rep. (...) nr (...) z 17 listopada 2006 r. – k. 10-17, odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 18, zeznania świadka K. J. – k. 341v-342, zeznania świadka P. W. – k. 342-343, zeznania powódki – k. 343-345, zeznania pozwanego – k. 345-347 ). W dniu 20 listopada 2006 r. wypis Aktu Notarialnego wraz z pobranymi opłatami sądowymi został przesłany przez notariusza do Sądu Rejonowego w Starachowicach, IV Wydziału Ksiąg Wieczystych i został zarejestrowany przez Sąd w dniu 24 listopada 2006 r. W dniu 22 stycznia 2007 r. Sąd Rejonowy w Starachowicach, IV Wydział Ksiąg Wieczystych doręczył A. T. , jako wnioskodawczyni postępowania wieczystoksięgowego, wezwanie zobowiązujące do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez wskazanie adresu zamieszkania uczestniczki postępowania wieczystoksięgowego, tj. W. C. , a wobec nieuzupełnienia tego braku formalnego, wniosek został zwrócony A. T. . W dziale IV księgi wieczystej numer (...) nie zamieszczono wpisu o ustanowieniu hipoteki zwykłej i kaucyjnej na rzecz W. C. (obecnie P. ). Po sporządzeniu aktu notarialnego z 17 listopada 2006 r. w księdze wieczystej nr (...) wykreślono istniejące hipoteki i dokonano nowych wpisów: na podstawie wniosku z 16 stycznia 2009 r. wpisano hipotekę na rzecz banku na łączną kwotę 975.000 zł; na podstawie umowy darowizny wpisano jako jedynego właściciela A. T. ; wpisano ostrzeżenie o toczącej się egzekucji z udziału ½ na kwotę 41.000 CHF; wpisano wzmiankę o zakazie zbywania i obciążania udziału wynoszącego ½ części własności nieruchomości celem umożliwienia zaspokojenia wierzytelności wynikających z wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie ( treść księgi wieczystej nr (...) – k. 38-56, zarządzenie z 19 lutego 2007 r. o zwrocie wniosku – k. 57 i 248 ). W 2010 r. K. J. rozmawiał z W. P. , którą znał od 2004-2005 r., na temat jego wierzytelności względem (...) sp. z o.o. ( zeznania świadka K. J. – k. 341v-342, zeznania powódki – k. 343-345 ). W. P. była wspólnikiem w spółce (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. w okresie od 25 maja 2007 r. do 22 września 2010 r. Początkowo władała (...) udziałami w tej spółce o łącznej wartości (...) zł, a od dnia 21 grudnia 2007 r. (...) udziałami o łącznej wartości (...) zł. Nowe udziały o wartości (...) zł zostały przez W. P. objęte w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego spółki z kwoty (...) zł do kwoty (...) zł. Podwyższenie kapitału zakładowego zostało wpisane do KRS w dniu 21 grudnia 2007 r. W okresie od 21 grudnia 2007 r. do 22 września 2010 r. wspólnikiem spółki był również R. P. – mąż W. P. . Obecnie wspólnikami spółki są K. T. i A. P. . K. T. na podstawie umowy z 20 listopada 2013 r. darował na rzecz A. T. przysługujący mu udział ½ części w nieruchomości położonej w S. przy ul. (...) , dla której Sąd Rejonowy w Starachowicach prowadzi księgę wieczystą nr (...) ( treść księgi wieczystej nr (...) – k. 38-56, informacja z rejestru przedsiębiorców – k. 250-255, umowa zbycia udziałów – k. 337-338, lista wspólników z 9 listopada 2007 r. – k. 340, zeznania powódki – k. 343-345 ). Pismem z 10 sierpnia 2014 r. W. P. wezwała (...) sp. z o.o. do zwrotu otrzymanej pożyczki wraz z odsetkami. Pismem z 12 sierpnia 2014 r. W. P. wezwała A. K. do udzielenia informacji o przyczynach, nie ujawnienia jej praw w księdze wieczystej nr (...) . W odpowiedzi z 21 sierpnia 2014 r. W. P. została poinformowana, że wypis aktu notarialnego z 17 listopada 2006 r. został wraz z należnie pobranymi opłatami sądowymi przesłany do Sądu Rejonowego w Starachowicach, IV Wydziału Ksiąg Wieczystych, gdzie w dniu 24 listopada 2006 r. został zarejestrowany. Pismem z 8 września 2014 r. W. P. wezwała A. K. do zapłaty kwoty 380.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia otrzymania przedmiotowego pisma do dnia zapłaty. W odpowiedzi z 19 września 2014 r. A. K. nie uznał zasadności tego żądania ( pismo z 12 sierpnia 2014 r. – k. 67-68, odpowiedź z 21 sierpnia 2014 r. z załącznikami – k. 69-72, przedsądowe wezwanie do zapłaty – k. 73-74, odpowiedź z 19 września 2014 r. – k. 75-76, wezwanie do zapłaty z 10 sierpnia 2014 r. z potwierdzeniem nadania – k. 290-291, zeznania pozwanego – k. 345-346 ). W dniu 14 października 2014 r. W. P. złożyła wniosek o wpis hipoteki umownej zwykłej i hipoteki umownej kaucyjnej w dziale IV księgi wieczystej nr (...) . Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Starachowicach postanowieniem z 24 listopada 2014 r. wniosek ten oddalił. W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na fakt, że umowa o ustanowienie hipoteki zwykłej i kaucyjnej zabezpieczającej roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, lecz nie objęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą, została zawarta przed dniem 20 lutego 2011 r. [data nowelizacji ustawy o księgach wieczystych i hipotece znosząca hipoteki przymiotnikowe], tj. 17 listopada 2006 r., a wniosek o wpis obu hipotek wpłynął po tym dniu, tj. 14 października 2014 r., nie jest dopuszczalne wpisanie hipoteki umownej zwykłej i hipoteki umownej kaucyjnej. Nie jest także dopuszczalne w takiej sytuacji wpisanie w przedmiotowej księdze wieczystej wpisanie dwóch hipotek ustanowionych w akcie notarialnym z 17 listopada 2006 r. jako nowych hipotek bezprzymiotnikowych. Na skutek skargi na ww. orzeczenie referendarza sądowego, Sąd Rejonowy w Starachowicach postanowieniem z 9 stycznia 2015 r. oddalił wniosek. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek podlegał oddaleniu z uwagi na zachodzącą przeszkodę do dokonania wpisu, tzn. rozbieżności zachodzące pomiędzy treścią wniosku wieczystoksięgowego, a treścią dokumentu stanowiącego podstawę wpisu. Jak wyjaśnił ww. sąd, po nowelizacji ustawy i księgach wieczystych i hipotece nie ma podstaw do przyjęcia dopuszczalności konwersji oświadczenia o ustanowieniu hipoteki umownej zwykłej i hipoteki umownej kaucyjnej zabezpieczającej roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, lecz nie objęte z mocy ustawy hipoteką umowną zwykłą złożonego przed 20 lutego 2011 r. na oświadczenie woli o ustanowieniu hipoteki umownej „bezprzymiotnikowej” według znowelizowanej konstrukcji. Sąd podkreślił ponadto, że W. P. miała prawie pięć lat na złożenie skutecznego wniosku o wpisanie ustanowionych w akcie notarialnym z 17 listopada 2006 r. hipotek ( postanowienie z 24 listopada 2014 r. – k. 58-60, postanowienie z 9 stycznia 2015 r. – k. 61-66 ) W dniu 13 lutego 2015 r. W. P. wniosła o nadanie klauzuli wykonalności każdemu z dwóch aktów notarialnych, obejmujących oświadczenie A. T. , działającej w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz brata K. T. , o poddaniu się egzekucji, sporządzonych w dniu 17 listopada 2006 r. przed asesorem notarialnym P. W. , zastępcą A. K. , prowadzącego Kancelarię Notarialną w W. , rep. (...) na rzecz wierzyciela W. P. przeciwko dłużnikom A. T. i K. T. co do obowiązku zwrotu pożyczki z 15 listopada 2006 r., co do kwoty 230.000 zł, z ograniczeniem do nieruchomości opisanej w § 1 aktu notarialnego oraz obowiązku zapłaty odsetek za zwłokę ze spłatą którejkolwiek z rat pożyczki z 15 listopada 2006 r., do maksymalnej kwoty 150.000 zł z ograniczenie do nieruchomości opisanej w § 1 aktu notarialnego. Postanowieniem z 25 marca 2015 r. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie w sprawie o sygn. akt I Co 494/15 nadał klauzulę wykonalności zgodnie z wnioskiem. Na podstawie ww. tytułu wykonawczego W. P. wszczęła przeciwko A. T. postępowanie egzekucyjne, które Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Starachowicach G. N. umorzył na podstawie art. 824 § 1 pkt 5 k.p.c. , ustalił koszty tego postępowania i wezwał W. P. do zapłaty 50.109,40 zł ( wniosek o nadanie klauzuli wykonalności – k. 19-21, postanowienie SR dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z 25 marca 2015 r. – k. 22-23, postanowienie komornika sądowego z 28 czerwca 2019 r. – k. 113 ). W dniu 14 grudnia 2015 r. w Monitorze Sądowym i Gospodarczym pod pozycją (...) zostało opublikowane ogłoszenie o wszczęciu postępowania o rozwiązanie (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, w którym wezwano osoby, których uzasadniony interes mógłby sprzeciwiać się rozwiązaniu podmiotu bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego i jego wykreśleniu z rejestru, do zgłoszenia okoliczności przemawiających przeciwko rozwiązaniu w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Spółka nie została zlikwidowana i nadal prowadzi działalność. Wnioskiem z 13 października 2016 r. W. P. zawezwała A. K. przed Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie do próby ugodowej (sygn. akt VI Co 2200/16). Strony nie zawarły ugody ( wniosek o zawezwanie do próby ugodowej – k. 77-79, zawiadomienie o terminie posiedzenia – k. 80, centralna informacja KRS spółki (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. – k. 250-255, Monitor Sądowy i Gospodarczy – k. 257-258, protokół z posiedzenia jawnego w sprawie VI Co 2200/16 – k. 305 ). Wyrokiem z 8 listopada 2017 r. Sąd Okręgowy w Kielcach w sprawie z powództwa A. T. przeciwko W. P. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w pkt I. pozbawił wykonalności w całości w stosunku do A. T. tytuł wykonawczy w postaci aktu notarialnego z 17 listopada 2006 r. Sąd orzekający w ww. sprawie w uzasadnieniu wyroku wskazał, że Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie opatrzył akt notarialny klauzulą wykonalności w sytuacji, gdy nie było ku temu podstaw. Wobec nieistnienia prawnie skutecznych hipoteki zwykłej oraz hipoteki kaucyjnej, które obciążałyby przedmiotową nieruchomość, nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 777 § 1 pkt 6 k.p.c. , uprawniające do nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Obciążenie hipoteczne, ujawnione w księdze wieczystej, musi istnieć na nieruchomości jako warunek wydania tytułu wykonawczego, na podstawie powołanego przepisu k.p.c. Poddanie się egzekucji w akcie notarialnym ma tylko ten skutek, że wierzyciel może dochodzić należności od dłużnika rzeczowego w oparciu o akt notarialny jako tytuł egzekucyjny bez potrzeby prowadzenia postępowania sądowego. Po rozpoznaniu apelacji W. P. , Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I ACa 365/18, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że nie obciążył W. P. kosztami sądowymi, w pozostałej części oddalając apelację ( wyrok SO w Kielcach z 8 listopada 2017 r. wraz z uzasadnieniem – k. 81-94, wyrok SA w Krakowie z 9 kwietnia 2019 r. wraz z uzasadnieniem – k. 95-112 ). Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie ww. dokumentów, które nie były przez strony kwestionowane i nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły również zeznania świadka K. J. (k. 341v-342) i P. W. (k. 342-343) oraz zeznania powódki (k. 343-345) i pozwanego (k. 345-347), w zakresie, w jakim pokrywały się z dowodami zebranymi w sprawie. Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. postanowił pominąć dowód z opinii biegłego, o którego przeprowadzenie wnioskował powódka, z uwag na nieprzydatność ww. dowodu dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (w brzmieniu obowiązującym już w dacie zawarcia aktu notarialnego z dnia 17 listopada 2006 r.) notariusz ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu czynności notarialnych na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym , z uwzględnieniem szczególnej staranności, do jakiej jest obowiązany przy wykonywaniu tych czynności. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy – Prawo o notariacie w wypadkach określonych w ustawie czynności notarialnych może dokonywać również asesor notarialny zatrudniony w kancelarii notarialnej, co oznacza, że na podstawie art. 430 k.c. notariusz zatrudniający asesora notarialnego ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za działania lub zaniechania podległego mu asesora. Odpowiedzialność deliktowa zachodzi w razie kumulatywnego zaistnienia trzech przesłanek: