Sad powszechny, II C 550/20

(1)przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym I. oddala powództwo, II. zasądza od powodów K. L. i R. Z.

(1)na rzecz pozwanego (...) Banku (...) SA z siedzibą w W. kwoty po 5417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. UZASADNIENIE Pozwem z dnia 13 maja 2020 r. K. L. i R. Z.

(1)wnieśli o uzgodnienie stanu księgi wieczystej numer (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie z działu IV księgi wieczystej hipoteki umownej kaucyjnej na kwotę 225 000 zł na zabezpieczenie spłaty kredytu udzielonego umową z dnia 19 września 2006 r. nr (...) 06- (...) na rzecz (...) Bank (...) S.A. w G. , oddział w S. , którego następcą prawnym jest pozwana (...) Bank (...) S.A. w W. . Nadto, o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazano, że powodowie są właścicielami lokalu mieszkalnego, dla którego tutejszy Sąd prowadzi księgę wieczystą numer (...) , w której w dziale IV wpisana jest hipoteka na rzecz poprzednika prawnego pozwanego banku. Bank wystąpił przeciwko powodom o zapłatę, jako podstawę wskazując ich odpowiedzialność rzeczową z tytułu hipoteki. Żądanie pozwanego zostało jednak oddalone w całości. Powodowie powołując się na art. 365 k.p.c. podnieśli, że prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z tych względów z uwagi na fakt, że Sąd Okręgowy uznał roszczenie za bezzasadne, a powództwo zostało prawomocnie oddalone, uznać należy, że definitywnie została rozstrzygnięta kwestia odpowiedzialności powodów z hipoteki. Rozstrzygnięcie oddalające powództwo objęte jest powagą rzeczy osądzonej. W konsekwencji powyższego hipoteka winna zostać wykreślona. W odpowiedzi na pozew, pozwany bank wniósł o oddalenie powództwa w całości i podniósł, że tezy, na których oparte zostało żądanie pozwu są błędne. Jednocześnie pozwany zaprzeczył, aby: powód wykazał zasadność objętego pozwem roszczenia, zasada wyrażona w art. 365 k.p.c. dawała podstawę do wykreślenia hipoteki, hipoteka wygasła, zaistniały podstawy do wykreślenia hipoteki, a także by skutki prawne wyroków Sądu Okręgowego w Szczecinie i Sądu Apelacyjnego w Szczecinie dawały podstawę do wykreślenia hipoteki. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany podkreślił, że przywołane przez powoda wyroki w żaden sposób nie odnoszą się do kwestii materialnoprawnych związanych z istnieniem, czy też ewentualnym wygaśnięciem wierzytelności. Fakt istnienia wierzytelności nie był w przedmiotowych sprawach kwestionowany. Powodowie kwestionowali jedynie wysokość roszczenia. Z uwagi na powyższe, fakt, iż powództwo o zapłatę określonej wierzytelności pieniężnej zostało oddalone, nie jest jednoznaczny ze stwierdzeniem wygaśnięcia (nieistnienia) tej wierzytelności. Bank podniósł ponadto, że art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece ustanawia domniemanie ustanowienia hipoteki, a tym samym ogólne domniemanie istnienia zabezpieczonej nią wierzytelności. Powodowie nie podjęli żadnych kroków zmierzających do obalenia tego domniemania. Z ostrożności procesowej pozwany, podtrzymując stanowisko o braku związania wyrokami przywołanymi w pozwie ze względu na brak tożsamości spraw, wskazał, iż nawet gdyby rozważać słuszność twierdzenia o związaniu, to powództwo i tak zasługuje na oddalenie. Powództwo wniesione przez bank opiewało bowiem na niższą kwotę niż ustanowiona na nieruchomości hipoteka. Kwota ponad dochodzone żądanie nie była przedmiotem sporu i nie może być objęta dyspozycją art. 365 k.p.c. w zw. z art. 366 k.p.c. Ponadto, zgodnie z dyspozycją art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece , wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki, co oznacza, że nawet wygaśnięcie części wierzytelności takiego skutku nie wywołuje. W replice na pismo strony pozwanej, powodowie podtrzymali swoje stanowisko w sprawie, w tym argumentację faktyczną i prawną zawartą w treści pozwu. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 19 września 2006 r. M. i R. Z.

(2)zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. umowę kredytu nr (...) 06- (...) na kwotę 51 563,14 CHF, anektowaną następnie do kwoty 61 188,40 CHF. Na zabezpieczenie spłaty kredytu w dziale IV księgi wieczystej numer (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie wpisana została hipoteka umowna kaucyjna. K. L. i R. Z.

(1)są właścicielami lokalu, dla którego tutejszy Sąd prowadzi księgę wieczystą wieczystej numer (...) . (...) Bankiem (...) S.A. w W. a K. L. i R. Z.

(1)toczyło się przed Sądem Okręgowym w Szczecinie postępowanie w sprawie o sygnaturze IC 96/

1. Przedmiotem postępowania było żądanie banku dotyczące zapłaty od powodów, jako dłużników rzeczowych, kwoty 202 426,23 zł. Podstawą żądania było niewykonanie przez kredytobiorców ich zobowiązania z tytułu umowy. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 lipca 2015 r. powództwo zostało oddalone z uwagi na niewykazanie przez bank sposobu wyliczenia żądanej kwoty. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie o sygnaturze I ACa 978/15 oddalił apelację oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego. Powodowie pismem z dnia 24 sierpnia 2016 r. wezwali pozwanego do złożenia oświadczenia o zgodzie na wykreślenie hipoteki. Wezwanie pozostało bezskuteczne. Dowód: - odpis z KRS pozwanego, k. 12-21 - odpis KW nr KW(...) , k. 22-25 - pozew z dnia 28.10.2014 r. , k. 105-107 - wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10.07.2015r.I C 96/15 wraz z uzasadnieniem, k. 26-37 - wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23 marca 2016 r. wraz z uzasadnieniem, k.38-68 - wezwanie do złożenia oswiadczenia z dnia 24.08.2016 r. wraz z potwierdzeniem nadania, k. 70-71 Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powodowie w ramach niniejszego postępowania domagali się uzgodnienia treści księgi wieczystej nr KW(...) z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie hipoteki umownej kaucyjnej z działu IV ww. księgi wieczystej. Uzasadniając swoje żądanie, powodowie wskazali, iż podstawą wykreślenia hipoteki stanowią orzeczenie Sądu Okręgowego w Szczecinie w sprawie I C 96/15 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie w sprawie I ACa 987/
2. Powołali się przy tym na treść dyspozycji art. 365§1 k.p.c. , wskazując, iż zawiera on zakaz prowadzenia sporu co do okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia zakończonego postępowania sądowego. Pozwany zanegował powyższe stanowisko strony powodowej i wnosił o jego oddalenie. Podkreślił, że brak jest związania przywołanymi przez powodów orzeczeniami ze względu na brak tożsamości spraw. Wyroki wskazane w pozwie dotyczą oddalenia powództwa o zapłatę i to ze względów procesowych (niewykazanie wysokości wierzytelności). Strona powodowa nie wykazała natomiast wygaśnięcia wierzytelności, które ma walor materialnoprawny. Ustalając stan faktyczny w przedmiotowej sprawie, Sąd oparł się na wymienionych w uzasadnieniu dowodach z dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony. Nie wzbudziły również wątpliwości Sądu. Stan faktyczny sprawy był w zasadzie bezsporny, zaś spór pomiędzy stronami dotyczył skutków prawnych przedstawionego stanu faktycznego. Powództwo znajduje swoją podstawę w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ( Dz.U. z 2019 r. poz. 2204) , który stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to jest konsekwencją zasady jawności formalnej ksiąg wieczystych. Jest ono domniemaniem wzruszalnym i może być obalone poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu jako przesłanka rozstrzygnięcia. Obalenie domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 ww. ustawy w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może być dokonane jedynie na wniosek strony zainteresowanej. Niedopuszczalne jest wzięcie przez sąd pod rozwagę z urzędu zarzutu niezgodności wpisu w księdze wieczystej zmierzającego do obalenia tegoż domniemania. Powodowie w niniejszej sprawie podnieśli, iż ujawniony w księdze wieczystej wpis dotyczący hipoteki umownej kaucyjnej jest niezgodny z istniejącym stanem prawnym, ponieważ w sprawie toczącej się przed sądem okręgowym, a następnie przed sądem apelacyjnym pomiędzy tymi samymi stronami zostało prawomocnie oddalone żądanie pozwanego dotyczące zapłaty, gdzie jako podstawę odpowiedzialności powodów wskazano ich odpowiedzialność rzeczową z tytułu hipoteki. Z uwagi na fakt, że powództwo zostało prawomocnie oddalone, definitywnie została rozstrzygnięta kwestia odpowiedzialności powodów z hipoteki. Tym samym hipoteka winna zostać wykreślona. W pierwszej kolejności podnieść należy, że to pozwany ma rację, twierdząc, że w sprawie nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej wynikająca z wyroku w sprawie I C 96/15, następnie I ACa 987/15 i nie rozciąga się na roszczenie podniesione w postaci powództwa w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. , orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z mocy art. 366 kpc „wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami”. Prawomocność orzeczenia może być ujęta w sensie formalnym, jak i materialnym. Prawomocność formalna oznacza wynikającą z niezaskarżalności orzeczenia w drodze zwyczajnych i szczególnych środków zaskarżenia niemożność jego uchylenia lub zmiany. Prawomocność materialna ma dwa aspekty: negatywny i pozytywny i jest ściśle powiązana z powagą rzeczy osądzonej. Skutki prawomocności materialnej wyroków w sensie negatywnym sprowadzają się do wykluczenia możliwości ponownego rozpoznania sprawy między tymi samymi stronami. Jest to negatywna przesłanka procesowa, określana jako powaga rzeczy osądzonej, czyli res iudicata. Skutki prawomocności materialnej w sensie pozytywnym przejawiają się w tym, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Prawomocność materialna wyraża zatem nakaz przyjmowania, że w danej sytuacji stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z zawartego w orzeczeniu rozstrzygnięcia. Przepis art. 365 § 1 k.p.c. adresuje ten nakaz nie tylko do stron, ale i sądu, który wydał orzeczenie, oraz innych sądów, organów państwowych i organów administracji publicznej, a w sytuacjach w ustawie przewidzianych także do innych osób. Moc wiążąca orzeczenia merytorycznego, określona w art. 365 § 1 k.p.c. , może być brana pod uwagę tylko w innym postępowaniu niż to, w którym je wydano. Orzeczenie takie uzyskuje moc wiążącą z chwilą uprawomocnienia się, a zatem z chwilą definitywnego zakończenia postępowania. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie podlega ona już ponownemu badaniu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2015 r. III UK 198/14, Lex nr 1790947). Związanie orzeczeniem oznacza niedopuszczalność przeprowadzenia postępowania dowodowego w tej kwestii, nie tylko zaś dokonywania sprzecznych ustaleń. Przedmiotowy zasięg prawomocności materialnej odnosi się co do zasady do samego rozstrzygnięcia, nie zaś do jego motywów i zawartych w nim ustaleń faktycznych. Jednocześnie jednak podkreśla się, że stanowisko takie w żadnym razie nie wyklucza sięgania do okoliczności objętych uzasadnieniem orzeczenia, jeżeli jest to potrzebne dla określenia granic prawomocności materialnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., II PK 344/09, Lex nr 1036600, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, OSNC-ZD 2008/1/20, M.Prawn. 2015/2/86). Ponadto, zgodnie z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2018 r. w sprawie sygn. akt I CSK 645/17, Legalis Nr 1765466, o powadze rzeczy osądzonej decyduje, poza identycznością stron i identycznością przedmiotu rozstrzygnięcia, także tożsamość podstawy sporu. Tożsamość podmiotowa zachodzi zaś wtedy, gdy w obu sprawach występują te same osoby lub ich następcy prawni, chociażby w odwrotnych rolach procesowych (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2010 r. w sprawie IV CSK 552/09, Legalis Nr 392588). Tożsamość roszczenia zachodzi natomiast, gdy występuje jednakowa podstawa faktyczna i prawna, gdy zgłaszane jest roszczenie w takim zakresie, w jakim było ono już przedmiotem nie tylko żądania zawartego w pozwie, ale również rozstrzygnięcia dokonanego przez Sąd (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1971, II CZ 59/17, OSNCP, nr 12, poz. 226). Przesłanki te w ocenie Sądu nie zostały spełnione: odmienne były żądania powództw w obu sprawach zarówno w zakresie podstawy faktycznej, jak i prawnej, pomimo tożsamości podmiotowej. Jak wskazano powyżej, sprawa I C 96/15 (I ACa 978/15) dotyczyła roszczenia banku o zapłatę, a podstawą sporu była kwestia niewykonania umowy przez kredytobiorców, zaś przedmiotem rozstrzygnięcia było roszczenie o zapłatę określonej kwoty pieniężnej. Bez wątpienia była to typowa sprawa z powództwa o zasądzenie świadczenia w wysokości określonej sumy pieniężnej. Tymczasem przedmiotem niniejszego postępowania jest twierdzenie o wygaśnięciu wierzytelności, a przedmiotem rozstrzygnięcia ma być wykreślenie w księdze wieczystej wpisu ograniczonego prawa rzeczowego . Niniejsza sprawa ma zatem zupełnie inny przedmiot i charakter. Ponadto, skoro powództwo w sprawie I C 96/15 (I ACa 978/15) zostało oddalone tylko z powodu braku wykazania wysokości wierzytelności przysługującej pozwanemu to tylko ta przesłanka stanowiła przedmiot rozstrzygnięcia, wobec czego tylko w tym zakresie rozstrzygnięcie to może mieć powagę rzeczy osądzonej. Tymczasem w niniejszej sprawie przesłanka wysokości wierzytelności pozwanego w ogóle nie zaważyła na rozstrzygnięciu. Co istotne, powodowie w sprawie I C 96/15 nie podnosili zarzutu, że wierzytelność pozwanemu nie przysługuje, czy też nie istnieje. Wręcz przeciwnie przyznali, że pozostają dłużnikami rzeczowymi banku. Okoliczność ta nie była więc w ogóle w przedmiocie zainteresowania sądu okręgowego. Dodatkowo, na co słusznie zwróciła uwagę strona pozwana, powództwo wniesione przez bank opiewało na kwotę 202 426,23 zł, a hipoteka umowna kaucyjna została ustanowiona na kwotę 225 000 zł. Zatem kwota ponad 202 426,23 zł nie była objęta przedmiotem sporu i nie mogła by być w dyspozycji art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. Reasumując, podnoszone przez powodów twierdzenie uzasadniające żądanie pozwu, jakoby powództwo o zapłatę określonej wierzytelności pieniężnej prawomocnie oddalone było samoistną podstawą do wykreślenia hipoteki, jest błędne. Powodowie winni bowiem w niniejszym postępowaniu wykazać, iż doszło do wygaśnięcia wierzytelności. Wygaśnięcie wierzytelności oznacza zaś, że przestała istnieć i to niezależnie od tego, czy nastąpiło zaspokojenie wierzytelności, czy też nie. Pojęcie to ma bez wątpienia charakter materialnoprawny. Jak podkreślono powyżej, przywołane przez stronę powodową wyroki w żadnej mierze nie odnoszą się do kwestii materialnoprawnych związanych z istnieniem wierzytelności czy też jej ewentualnym wygaśnięciem. Żadne zdarzenia faktyczne czy okoliczności powoływane przez powodów w przywołanym postępowaniu nie dają podstaw do przyjęcia, że doszło do wygaśnięcia wierzytelności. W myśl art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece , istnieje domniemanie ustanowienia hipoteki, a tym samym domniemanie istnienia zabezpieczonej hipoteką wierzytelności. Strona powodowa w przedmiotowym postępowaniu nie zdołała obalić tego domniemania. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił powództwo. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k..p.c. Przyjmując, iż pozwany wygrał proces w całości, kosztami postępowania została obciążona strona powodowa. Na koszty te składała się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 34 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 10 800 zł zgodnie z §2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015r. tj. łącznie 10 834 zł. Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należało orzec również zgodnie z wnioskiem pozwanego odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty ( art. 98 §1 1 k.p.c. ). Od każdego z powodów należało więc zasądzić połowę ww. kosztów wraz z odsetkami, o czym orzeczono w punkcie II wyroku.