, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne zwane abuzywnymi). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienia OWU niewątpliwie nie zostały ustalone indywidualnie z K. P. , nie podlegały negocjacji, a na ich treść ww. osoba w istocie nie miała wpływu. W OWU pozwanego obowiązek ustalenia przez ubezpieczyciela wysokości należnego odszkodowania przerzucony został na osobę poszkodowanego i stanowił przejaw rażąco nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy, choć to pozwany ubezpieczyciel, jako jeden z największych zakładów ubezpieczeń na rynku krajowym i profesjonalista dysponujący obszerną bazą danych pojazdów, jest ekonomicznie i organizacyjnie silniejszą stroną umowy. Nierównowaga ta ma w sprawie o tyle istotne znaczenie, że stanowi rażące naruszenie interesów konsumenta, który dobrowolnie zawierając umowę ubezpieczenia pojazdu i uiszczając z tego tytułu podwyższoną składkę ubezpieczeniową, obciążony został dodatkowym obowiązkiem przedłożenia dokumentów naprawy pojazdu. Uzależnianie ustalenia wysokości szkody od przedstawienia rachunków bądź faktur kształtuje prawa ubezpieczonego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interes. Poszkodowany nie musi wykorzystywać swoich środków celem naprawy auta, ale ma prawo czekać na wypłatę odszkodowania i naprawić auto po tym zdarzeniu, albo też go w ogóle nie naprawiać. Zgodnie z art.
, jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 k.c. nie wiąże konsumenta (klauzula abuzywna), strony są związane umową w pozostałym zakresie. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, iż OWU pozwanego nie wiążą poszkodowanego w zakresie obowiązku przedstawienia faktur VAT i rachunków z naprawy pojazdu celem otrzymania od ubezpieczyciela pełnego odszkodowania, jako że stanowią klauzule niedozwolone. Ubezpieczyciel powinien wypłacić poszkodowanemu pełne odszkodowanie (wg cen części oryginalnych i bez potrącania amortyzacji) także w przypadku wstrzymania się przez poszkodowanego z naprawą pojazdu albo nieprzedstawienia ubezpieczycielowi stosownych dokumentów finansowych. Przyjęcie przez ubezpieczonego, że skoro płaci wyższą składkę, to należne mu odszkodowanie będzie liczone według odpowiedniego wariantu, a nadto bez potrącenia cen części oraz cen materiałów lakierniczych było rzeczą całkowicie zrozumiałą. Stanowisko pozwanej w zakresie, w jakim pomimo wykupionej przez poszkodowanego opcji amortyzacja 0%, ubezpieczyciel uznaje, że przy sporządzeniu kosztorysu należy dokonać potrącenia cen części i materiałów w wysokości 35% stanowi naruszenie interesów poszkodowanego, będącego konsumentem. Rażące naruszenie interesów ubezpieczonego, które miało miejsce w przedmiotowej sprawie, było także sprzeczne z zasadą uczciwości obrotu. Wypłacanie poszkodowanemu świadczenia nieadekwatnego do zapłaconej składki oznaczało brak ekwiwalentności świadczeń z korzyścią dla pozwanej, która jest profesjonalistą, w przeciwieństwie do poszkodowanego - konsumenta. W ocenie Sądu pozwany powinien jasno i wprost wskazać poszkodowanemu, że jeśli zamierza skorzystać z wariantu Warsztat i jednocześnie z opcji amortyzacji 0% to musi wpierw naprawić pojazd, a następnie przedstawić ubezpieczycielowi faktury lub rachunki z naprawy. Sformułowanie OWU w połączeniu z treścią polisy w zakresie, w jakim oba dokumenty dotyczą kwestii sposobu ustalenia kosztów naprawy, nie tylko nie są sformułowane w sposób jednoznaczny dla przeciętnego konsumenta, lecz są sformułowane w sposób wręcz ze sobą sprzeczny, mylący, tj. niejednoznaczny i nieczytelny, a zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny każdy przedsiębiorca, który w relacjach z konsumentami posługuje się gotowymi wzorcami umownymi ponosi potencjalne, ujemne skutki ich niejasnej, niekorzystnej dla konsumenta treści /zasada in dubio contra proferentem/ , chyba że wykaże, że konkretne postanowienia zostały indywidualnie wynegocjowane. Zakwestionowaniu podlegało także zastosowane w kalkulacji pozwanej 35-procentowe urealnienie na materiały lakiernicze. Materiały te pozostają poza zakresem desygnatów definicji legalnej części oryginalnych, to jest materiałów i części zamiennych z logo producenta pojazdu oraz zalecanych przez producenta i oficjalnych importerów do stosowania przez ich sieci serwisowe (por. pkt 119 ppkt 6 OWU), albowiem jak wskazał biegły w obrocie nie występują materiały lakiernicze sygnowane takim logo, zaś żaden z producentów pojazdów nie zajmuje się ich produkcją. Wobec tego materiały lakiernicze mogą zostać uznane za stanowiące części alternatywne w rozumieniu pkt 119 ppkt 5 OWU, a te nie podlegają urealnieniu w ogóle. Powyższe rozważania doprowadziły do uznania, że postanowienia OWU pkt 84 i 85, ocenione przez pryzmat art.
k.c. , nie wiązały konsumenta, gdyż rażąco naruszały jego interesy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, za zasadne koszty naprawy należało uznać zatem koszty wyliczone przez biegłego w kwocie 11.194,17 zł brutto, która nie uwzględnia amortyzacji na zastosowanych częściach, a ponadto nie uwzględnia urealnienia na zastosowane materiały lakiernicze. Skoro zatem pozwana w postępowaniu likwidacyjnym wypłaciła już na rzecz poszkodowanego kwotę 6.521,30 zł odejmując udział własny w kwocie 500 zł, to za należną kwotę odszkodowania Sąd uznał 4.172,87 zł (= 11.194,17 zł – 6.521,30 zł - 500,00 zł), zgodnie z żądaniem pozwu. Art. 509 k.c. stanowi, iż wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiało by się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu, bądź właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przychodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległy odsetki. W sprawie powód nabył od poszkodowanego K. P. wszelkie prawa do odszkodowania jakie przysługiwały mu od (...) Spółki Akcyjnej w W. w związku ze szkodą z dnia (...) r. w pojeździe marki F. nr rej. (...) . W ocenie Sądu powyższa cesja wierzytelności była ważna i skuteczna, a zatem uprawniała Sąd do przyznania na rzecz powoda - jako beneficjenta praw z umowy autocasco - odszkodowania w wysokości należnej poszkodowanemu. Żądanie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego znalazło oparcie w treści art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 817 § 1 k.c. - o wypadku ubezpieczeniowym pozwany otrzymał zawiadomienie w dniu (...) r., a zatem odsetki należą się od dnia następnego po upływie 30 dni od tej daty, czyli od dnia (...) Powód wyliczył te odsetki od kwoty 4.172,87 zł wskazanej w pozwie za okres od dnia 20.12.2019 r. do dnia 28.04.2020 r. na kwotę 104,21 zł i zgodnie z treścią art. 482 § 1 k.c. , zażądał skapitalizowanych odsetek i dodatkowo odsetek za opóźnienie od skapitalizowanych odsetek od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty. Sąd uwzględnił to roszczenie, ale w części do kwoty 101,72 zł, albowiem tyle wynosi suma skapitalizowanych odsetek umownych za opóźnienie za ww. okres liczonych od kwoty 4.172,87 zł. W pozostałym zakresie Sąd roszczenie to oddalił jako bezzasadne. O ustawowych odsetkach za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. oraz art. 482 k.c. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty należności głównej oraz skapitalizowanych odsetek (łącznie 4.274,59 zł) od dnia 29 kwietnia 2020 r. (dzień wniesienia pozwu – k. 29) do dnia zapłaty, zgodnie z żądaniem pozwu. Odnośnie roszczenia o zapłatę kwoty 300 zł tytułem zwrotu poniesionych przez powoda wydatków związanych z wykonaniem kalkulacji kosztów naprawy auta - roszczenie to należy uznać za zasadne w światle treści art. 361 k.c. (tak np. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2.09.1975 r. w sprawie I CR 505/75), jeżeli powód udowodni, że koszty te były konieczne i racjonalnie poniesione (niezbędne do efektywnego dochodzenia odszkodowania (tak też Sąd Najwyższy np. w uchwale z dnia 29.05.2019 r. w sprawie III CZP 68/18, czy w uchwale z dnia 2.09.2019 r. III CZP 99/18). W sprawie powód zlecił sporządzenie prywatnej ekspertyzy mającej na celu ustalenie stosownego odszkodowania po nabyciu roszczenia odszkodowawczego od poszkodowanego, a zatem roszczenie to stanowi roszczenie własne powoda i ma oparcie w nabytym roszczeniu od poszkodowanego i w jego dynamice (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniach ww. uchwał). Zwrot kosztów będzie uzasadniony, jeżeli opinia służy bezpośrednio dochodzeniu roszczenia o odszkodowanie wcześniej przez poszkodowanego (cedenta), a następnie przez cesjonariusza, nie jest zaś powiązana wyłącznie z umową cesji, np. w celu oceny ryzyka, jakie wiąże się z nabywaną wierzytelnością. Po otrzymaniu zawiadomienia o wypadku ubezpieczyciel - jako profesjonalista korzystający z wyspecjalizowanej kadry i w razie potrzeby z pomocy własnych rzeczoznawców - obowiązany jest do ustalenia przesłanek swojej odpowiedzialności, czyli samodzielnego i aktywnego wyjaśnienia okoliczności wypadku oraz wysokości należnego odszkodowania. Nie może wyczekiwać na odwołanie poszkodowanego lub prawomocne rozstrzygnięcie sądu. Bierne oczekiwanie ubezpieczyciela naraża go na ryzyko popadnięcia w opóźnienie lub zwłokę w spełnieniu podstawowego świadczenia odszkodowawczego i konieczność poniesienia dodatkowych kosztów związanych z efektywnym dochodzeniem odszkodowania, w tym kosztów prywatnych ekspertyz mających na celu wykazanie zaniżenia odszkodowania przez ubezpieczyciela, czy kosztów procesu. Prowadzenie przez cesjonariusza działalności gospodarczej obejmującej nabywanie i dochodzenie roszczeń odszkodowawczych nie wyłącza a limine możliwości dochodzenia przez niego od ubezpieczyciela równowartości kosztów zleconej ekspertyzy (tak Sąd Najwyższy w ww. uchwale dnia 29.05.
Postanowienia OWU nie kształtują praw ubezpieczonego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i nie doprowadzają do rażącego naruszenia jego interesów. Przypomnieć należy, że w realiach niniejszej sprawy poszkodowany miał wykupioną polisę w wariancie warsztat. Powyższe oznacza, że ma zastosowanie regulacja zawarta w punkcie 85 OWU AC, zgodnie z którą znajduje zastosowanie jedynie kosztorys sporządzony przez biegłego, z zastosowaniem zamienników lub części oryginalnych pomniejszonych o 35%. Analiza OWU prowadzi do wniosku, że dokonano w tym dokumencie rozróżnienia pomiędzy potrąceniem cen części oryginalnych i amortyzacją części. Amortyzacji dotyczy zupełnie inne postanowienie zawarte w punkcie 119 podpunkt 1 OWU i jest ona zdefiniowana jako procentowa wartość, o jaką są pomniejszane ceny części, które zastępują te kwalifikowane do wymiany (por. także punkt 74 OWU). Reasumując, czym innym więc jest amortyzacja procentowa a zupełnie czym innym pomniejszenie odszkodowania z tytułu potrącenia cen części oryginalnych. Ubezpieczony, który ma wykupiony wariant amortyzacji nie jest zwolniony od przestrzegania tych postanowień OWU (wymienionych wyżej), które regulują naprawę w opcji „warsztat” tj. wariant zastosowania oryginalnych części pomniejszonych o 35%. Błąd Sądu Rejonowego polegający na utożsamianiu w/w wyrażeń doprowadził do wadliwego ustalenia odszkodowania. Należna powodowi zatem kwota to 648,52 zł [7.169,82 zł (kwota odszkodowania) – 6.521,30 zł (suma wypłaconego świadczenia)]. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie art. 100 zd. II k.p.c. ponieważ pozwany uległ jedynie w nieznacznej części powodowi. Jarosław Gołębiowski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.