Sad powszechny, III APa 61/15

Sygn. akt III APa 61/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Ewelina Kocurek - Grabowska Sędziowie SSA Tadeusz Szweda (spr.) SSO del. Maria Pierzycka - Pająk Protokolant Beata Kłosek po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2016r. w Katowicach sprawy dyscyplinarnej S. S. ( S. S. ) w przedmiocie zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie 3 lat od ukarania na skutek odwołania obwinionego S. S. od orzeczenia dyscyplinarnego Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej z dnia 4 grudnia 2015 r. sygn. akt OKDN.121.80.2014.2 oddala odwołanie. /-/SSO del. M.Pierzycka-Pająk /-/SSA E.Kocurek-Grabowska /-/SSA T.Szweda Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III APa 61/15 UZASADNIENIE Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia 4 grudnia 2015r. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej utrzymała w mocy orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie (...) z dnia 2 września 2014r., wymierzające obwinionemu nauczycielowi S. S. karę dyscyplinarną zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania do pracy w okresie 3 lat od ukarania za uchybienie godności nauczyciela w okresie od grudnia 2011r. do marca 2012r. oraz od marca lub kwietnia 2012r. do października 2012r. Uzasadniając zaskarżone orzeczenie, Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej przypomniała, iż w/w orzeczeniem Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie (...) S. S. został uznany winnym tego, że w okresie od grudnia 2011r. do marca 2012r., wykorzystując swoją pozycję nauczyciela, nadużył zaufania uczennicy klasy drugiej Liceum Ogólnokształcącego w Zespole Szkół (...) nr (...) w C. - J. J. - wówczas siedemnastoletniej, nawiązał z nią romans i wykorzystał seksualnie, doprowadzając kilkakrotnie do obcowania płciowego. Stosunki seksualne z uczennicą odbywał m.in. na terenie Zespołu (...) w C. ; w okresie od marca lub kwietnia 2012r. do października 2012r., wykorzystując swoją pozycję nauczyciela, uwodził uczennicę klasy drugiej Liceum Ogólnokształcącego w Zespole Szkół (...) w C. P. S. . Podczas wycieczki do B. w październiku 2012r., na której był opiekunem, nakłonił ją do spotkania sam na sam i próbował pocałować, czym uchybił godności zawodu i obowiązkom nauczyciela, określonym w art. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. Karta Nauczyciela (tekst jedn. Dz. U. z 2014r. poz. 191 z późn. zm.), za co, w myśl art. 75 ust. 1 cyt. ustawy, podlegał odpowiedzialności dyscyplinarnej i na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 3a powołanej ustawy została mu wymierzona kara zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie 3 lat od ukarania. Jednocześnie przypominając, iż obrońca obwinionego podnosił, że w sprawie nastąpiło przedawnienie orzekania co do popełnionego czynu, jednakże stanowisko to nie mogło zostać podzielone, z uwagi na brzmienie adekwatnych unormowań Karty Nauczyciela. Zgodnie bowiem z art. 81 tej ustawy, postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia uzyskania przez właściwy organ, przy którym powołana została komisja dyscyplinarna - wiadomości o popełnieniu czynu uzasadniającego nałożenie kary i po upływie 3 lat od popełnienia tego czynu. Jeżeli jednak czyn stanowi przestępstwo, okres ten nie może być krótszy od okresu przedawnienia ścigania tego przestępstwa. Komisja zarazem przypomniała, iż zarzucane czyny miały miejsce w okresie od grudnia 2011r. do marca 2012r. oraz w okresie od marca lub kwietnia 2012r. do października 2012r., zaś (...) Kurator Oświaty uzyskał informację o czynie w dniu 25 lutego 2014r., a Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie (...) postanowieniem z dnia 20 maja 2014r. wszczęła postępowanie dyscyplinarne, nie został więc przekroczony okres trzech miesięcy. Nie został również przekroczony okres trzech lat od popełnienia czynu. Dnia 2 września 2014r. zostało wydane orzeczenie dyscyplinarne. Zarazem, zdaniem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej, zachowaniem swoim obwiniony uchybił obowiązkom rzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym dbaniu o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich, określonych w art. 6 Karty Nauczyciela. We wniesionym odwołaniu obwiniony podniósł - jako zasadniczy - zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 81 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982r. Karta Nauczyciela w zw. z art. 101 § 1-4 k.k. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP , poprzez utrzymanie w mocy orzeczenia komisji dyscyplinarnej I stopnia, wymierzającej obwinionemu karę dyscyplinarną, mimo przedawnienia karalności czynów dyscyplinarnych zarzuconych obwinionemu z uwagi na upływ trzech lat od dat wskazanych w zarzutach do momentu wydania przez komisję dyscyplinarną II stopnia orzeczenia dyscyplinarnego. Ponadto, skarżący podniósł także zarzuty: - naruszenia przepisów postępowania, a to § 16 ust. 3 w zw. z § 25 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 stycznia 1998r. w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego, poprzez utrzymanie w mocy orzeczenia komisji dyscyplinarnej I stopnia, w sytuacji oddalenia przez komisję dyscyplinarną I stopnia wniosków dowodowych obrońcy obwinionego o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków, zgłoszonych na okoliczność czynów zarzuconych obwinionemu oraz postawy obwinionego po dacie wskazanej w zarzutach, mimo, iż powołane przepisy gwarantują obwinionemu prawo do obrony, w tym do zgłaszania wniosków dowodowych i dają komisji dyscyplinarnej prawo do oddalenia wniosków dowodowych tylko w sytuacji, gdy okoliczności, którym mają służyć powołane dowody, nie mają znaczenia dla rozpoznawanej sprawy; - naruszenia przepisów postępowania, a to § 25 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 stycznia 1998r. w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego, poprzez utrzymanie w mocy orzeczenia komisji dyscyplinarnej I stopnia, w sytuacji oddalenia wniosku obrońcy obwinionego o wezwanie na rozprawę świadka K. B. , co do którego rzecznik dyscyplinarny wniósł o odczytanie jego zeznań, zamiast wzywania na rozprawę, mimo, iż powołany przepis nakazuje komisji dyscyplinarnej uwzględniać wnioski obwinionego lub jego obrońcy w w/w przedmiocie i nie dopuszcza żadnego wyjątku od wskazanej zasady, a tym samym - naruszenie prawa obwinionego do obrony; - rażącej niewspółmierności kary wymierzonej obwinionemu, nieuwzględnienia okoliczności, iż obwiniony nigdy wcześniej nie był karany dyscyplinarnie, był wielokrotnie nagradzany za osiągnięcia w pracy nauczyciela, od czasu popełnienia czynu upłynął znaczny okres, podczas którego nastąpiła po stronie obwinionego nie tylko autorefleksja, ale także zmiana postawy, podjęcie terapii, co wskazuje, iż kara nagany z ostrzeżeniem byłaby wystarczająca dla osiągnięcia celów postępowania dyscyplinarnego. Wskazując na powołane zarzuty, odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej w całości, uchylenie poprzedzającego je orzeczenia dyscyplinarnego Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie (...) z dnia 2 września 2014r. w całości oraz umorzenie postępowania, ewentualnie wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej oraz poprzedzającego je orzeczenia dyscyplinarnego Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie (...) z dnia 2 września 2014r., znak: KDN 23/2014 w całości i przekazanie sprawy Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie (...) do ponownego rozpoznania. Uzasadniając swoje stanowisko, skarżący podniósł, iż Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej utrzymała w mocy orzeczenie dyscyplinarne komisji dyscyplinarnej I stopnia, wymierzające obwinionemu w/w karę dyscyplinarną, zupełnie lekceważąc wykładnię art. 81 ust. 1 Karty Nauczyciela, dokonaną przez Sądy Apelacyjne w Poznaniu i Szczecinie, zgodnie z którą odpowiedzialność dyscyplinarna ulega przedawnieniu po upływie trzech lat od popełnienia czynu. Uzasadniając zarzuty odnoszące się do uchybień, jakie miały zostać popełnione w związku z przeprowadzonym w ramach postępowania dyscyplinarnego postępowaniem dowodowym, skarżący podał, że nie przesłuchując świadków zawnioskowanych przez obrońcę obwinionego, uniemożliwiając obronie zadania pytań świadkowi K. B. oraz nie przeprowadzając dowodu z opinii biegłego z zakresu seksuologii i psychologii , komisja dyscyplinarna I instancji nie wyjaśniła szeregu okoliczności mających podstawowe znaczenie w przedmiotowej sprawie, takich, jak: kwestia, czy obwiniony popełnił zarzucony mu czyn wobec pokrzywdzonej P. S. , jakie były okoliczności czynu przeciwko pokrzywdzonej J. J. , czy w przedmiotowej sprawie postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte w ciągu trzech miesięcy od uzyskania przez Kuratorium Oświaty w K. informacji o podejrzeniu popełnienia przez obwinionego zarzuconych mu czynów oraz kwestii, czy obwiniony obecnie, ponad dwa lata po zdarzeniu, stwarza zagrożenie w pracy nauczyciela. Tym samym, w ocenie skarżącego, doszło do naruszenia § 30 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 stycznia 1998r. w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego, zgodnie z którym skład orzekający jest obowiązany dążyć do wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a także przepisów § 16 ust. 3 i § 25 ust. 1 i 2 w/w aktu prawnego, poręczających obwinionemu prawo do obrony. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Odwołanie, jako bezzasadne, należało oddalić. Sąd Apelacyjny pragnie zauważyć, iż pomimo stosunkowego rozbudowania tak zarzutów, jak i ich uzasadnienia, odwołanie obwinionego zmierza w istocie do wykazania, że w sprawie niniejszej doszło do swoistego „przedawnienia orzekania” przez Komisję Dyscyplinarną. W przekonaniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach, o tego rodzaju przedawnieniu na gruncie Karty Nauczyciela nie da się w ogóle mówić. Zarazem - dostrzegając w tym względzie podobieństwo unormowań występujących na gruncie Karty Nauczyciela oraz Kodeksu karnego - wypada zauważyć, iż instytucja, o której mowa w art. 81 ust. 1 Karty Nauczyciela istotnie stanowi odpowiednik instytucji przedawnienia karalności, o której mowa w art. 101 k.k. , o tyle brak w unormowaniach tej ustawy odpowiednika art. 102 k.k. określanego częstokroć na gruncie doktryny prawa karnego mianem przedawnienia wyrokowania. Wynika z tego, iż o ile doszło do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w terminach przewidzianych przez art. 81 ust. 1 Karty Nauczyciela, to - na gruncie tego przepisu w jego obowiązującym brzmieniu - brak jest wszelkich podstaw do przyjęcia, że postępowanie takie jest w jakikolwiek sposób ograniczone czasowo, czyli, że brak wydania ostatecznego orzeczenia w określonym czasie, skutkuje koniecznością umorzenia postępowania. Taka konstatacja znajduje dodatkowe potwierdzenie w podjętych przez ustawodawcę pracach legislacyjnych zmierzających do zmiany regulacji dotyczących postępowania dyscyplinarnego nauczycieli regulowanych przez przepisy Karty Nauczyciela. Otóż, w dniu 18 marca 2016r. Sejm Rzeczypospolitej polskiej uchwalił ustawę o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw. Na mocy tej ustawy dojdzie do całościowego przemodelowania uregulowań związanych z odpowiedzialnością dyscyplinarną nauczycieli, z jednoczesnym wyraźnym uregulowaniem kwestii przedawnienia. I tak, według treści projektowanego nowego art. 85o Karty Nauczyciela, postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie trzech miesięcy od dnia powzięcia przez organ, przy którym działa komisja dyscyplinarna I instancji, wiadomości o popełnieniu czynu uchybiającego godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 oraz po upływie trzech lat od popełnienia tego czynu (ust. 1). W przypadku popełnienia czynu o charakterze seksualnym na szkodę małoletniego, przedawnienie odpowiedzialności dyscyplinarnej nie może nastąpić przed ukończeniem przez niego 24 roku życia (ust. 2). Jeżeli nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, z powodu nieobecności w pracy nie ma możliwości złożenia wyjaśnień, bieg trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w ust. 1 nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu do dnia jego stawienia się do pracy (ust. 3). Jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1, wszczęto postępowanie dyscyplinarne, karalność czynu uzasadniającego nałożenie kary dyscyplinarnej ustaje z upływem 5 lat od dnia popełnienia tego czynu (ust. 4). Bieg pięcioletniego terminu, o którym mowa w ust. 4 ulega zawieszeniu od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania dyscyplinarnego, o którym mowa w art. 85f ust. 1 do dnia powzięcia przez przewodniczącego komisji dyscyplinarnej wiadomości o ustaniu przeszkody albo o prawomocnym zakończeniu postępowania karnego albo postępowania w sprawach o wykroczenia (ust. 5). Jeżeli czyn stanowi przestępstwo, okresy, o których mowa w ust. 1 i 4, nie mogą być krótsze, niż okres przedawnienia karalności tego przestępstwa (ust. 6). Tym samym, w ocenie Sądu Apelacyjnego, na mocy nowego art. 85o Karty Nauczyciela dojdzie do istotnej zmiany stanu normatywnego dotyczącego kwestii przedawnienia odpowiedzialności dyscyplinarnej. Poprzez wyróżnienie w art. 85o ust. 4 terminu przedawnienia karalności, uprawniona będzie konstatacja, iż brak wydania orzeczenia dyscyplinarnego w określonym czasie od daty jego wszczęcia stanowił będzie przeszkodę do ukarania obwinionego. Fakt tego rodzaju zmiany normatywnej dowodzi, że ustawodawca zamierzał w istotny sposób dokonać zmiany w tym względzie w stosunku do obecnie jeszcze obowiązującego stanu prawnego, na tle którego brak tego rodzaju regulacji. Tym samym stanowisko skarżącego, iż z obecnie obowiązujących unormowań Karty Nauczyciela da się wysnuć tego samego rodzaju wnioski normatywne, uznać należało za bezpodstawny. Powyższe uwagi znajdują także odniesienie do treści innych ustaw dotyczących zawodowej odpowiedzialności dyscyplinarnej. I tak, art. 35 ustawy z dnia 7 maja 2009r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (jedn. tekst Dz. U. z 2015r., poz. 1011 z późn. zm.), stanowi, iż nie wszczyna się postępowania dyscyplinarnego, jeżeli od chwili popełnienia przewinienia dyscyplinarnego upłynęły trzy lata ( art. 35 ust. 2 ). Jeżeli czyn zawiera znamiona przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, przedawnienie przewinienia dyscyplinarnego nie następuje wcześniej, niż przedawnienie przewidziane w ustawie z dnia 6 czerwca 1997r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) albo w ustawie z dnia 10 września 1999r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2013r. poz. 186, z późn. zm.) dla tego przestępstwa ( art. 35 ust. 3 ). Karalność przewinienia dyscyplinarnego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło pięć lat ( art. 35 ust. 4 ). Z kolei, po myśli art. 113 ustawy z dnia 21 listopada 2008r. o służbie cywilnej (jedn. tekst Dz. U. z 2014r., poz. 1111 z późn. zm.), postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie trzech miesięcy od dnia powzięcia przez dyrektora generalnego urzędu wiadomości o naruszeniu obowiązków członka korpusu służby cywilnej, ani po upływie dwóch lat od popełnienia tego czynu ( art. 113 ust. 2 ). Jeżeli członek korpusu służby cywilnej z powodu nieobecności w pracy nie ma możliwości złożenia wyjaśnień, bieg trzymiesięcznego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu do dnia jego stawienia się do pracy ( art. 113 ust. 3 ). Jeżeli czyn członka korpusu służby cywilnej zawiera znamiona przestępstwa, przedawnienie następuje nie wcześniej, niż przedawnienie przewidziane w przepisach Kodeksu karnego ( art. 113 ust. 4 ). Karalność przewinienia dyscyplinarnego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęły 4 lata ( art. 113 ust. 5 ). Mając na względzie treść w/w regulacji, a także procedowaną ustawę nowelizacyjną Karta Nauczyciela, trudno jest uznawać, aby de lege lata , można było podzielić stanowisko skarżącego co do przedawnienia karalności przewinień, jakich dopuścił się obwiniony. Także i pozostałe zarzuty podniesione w odwołaniu, związane ze sposobem prowadzenia postępowania dowodowego oraz nieprzeprowadzeniem szczegółowo wskazanych dowodów, nie mogły zostać podzielone. W szczególności należy podnieść, iż z jednej strony dowody, których brak przeprowadzenia zarzucał skarżący, zmierzały do wykazania okoliczności, które mogłyby być uznane za istotne, z punktu widzenia przedawnienia karalności, a zarazem zarzuty w tym zakresie stanowiły polemikę, tak z poczynionymi ustaleniami faktycznymi, jak i ich oceną, odnosząc się zresztą w istocie do kwestii pobocznych, niemających znaczenia z punktu widzenia istoty sprawy. Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji, na mocy art. 385 k.p.c. w związku z art. 77 ust. 5a Karty Nauczyciela. /-/SSO del. M.Pierzycka-Pająk /-/SSA E.Kocurek-Grabowska /-/SSA T.Szweda Sędzia Przewodniczący Sędzia JR