Sad powszechny, VI U 675/23

Sygn. akt VI U 675/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 grudnia 2023r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: Sędzia Karolina Chudzinska Protokolant – starszy sekretarz sądowy Małgorzata Myślińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023r. w Bydgoszczy odwołania: J. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. z dnia 13 stycznia 2023r., znak: (...) w sprawie: J. S. przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. o rekompensatę Zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje ubezpieczonemu prawo do rekompensaty. Sędzia Karolina Chudzinska Sygn. akt VI U 675/23 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 13 stycznia 2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. , po rozpoznaniu wniosku J. S. z dnia 21 listopada 2022 roku, odmówił mu przyznania prawa do rekompensaty, ponieważ ubezpieczony nie udowodnił wymaganego 15 – letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organ rentowy wskazał, że uwzględnił staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 8 lat, 3 miesięcy i 2 dni, zaliczając okres zatrudnienia ubezpieczonego w Przedsiębiorstwie Usługowo – Produkcyjnym (...) S.A. w T. (23.01.1989 r. – 19.02.1997 r. z wyłączeniem urlopów bezpłatnych i okresów niezdolności do pracy) oraz w (...) S.A. w P. (27.01.1999 r. – 30.09.2000 r.). Nie uwzględnił natomiast okresu zatrudnienia ubezpieczonego w Przedsiębiorstwie (...) w B. (12.09.1979 r. – 23.01.1989 r.), albowiem stanowisko pracy podane w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, tj. „maszynista żurawia”, nie jest zgodne ze stanowiskiem wskazanym w przepisach resortowych. Ponadto w pozostałych dokumentach (w świadectwie pracy i w zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu) pracodawca wskazał, że ubezpieczony pozostawał zatrudniony na stanowisku operatora żurawia. Organ rentowy wskazał, że ponownie rozpozna prawo do rekompensaty po przedłożeniu przez ubezpieczonego prawidłowego świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z wyjaśnieniem rozbieżności w określeniu stanowiska pracy. Odwołanie od ww. decyzji złożył J. S. , domagając się zaliczenia do okresu pracy w szczególnych warunkach okresu pracy w Przedsiębiorstwie (...) w B. (12.09.1979 r. – 23.01.1989 r.). Wskazał, że posiada uprawnienia do obsługi żurawi samojezdnych kołowych i samochodowych, które nabył w dniu 23 lutego 1980 roku i w spornym okresie pozostawał zatrudniony zgodnie z posiadanymi uprawnieniami na stanowisku maszynisty żurawi samojezdnych kołowych i samochodowych, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Prace te zostały zaliczone do prac w szczególnych warunkach w załączniku do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 roku (Wykaz A, dział V, poz. 3 pkt 4). Odwołujący wskazał, że wyrażenie zapisane w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 4 grudnia 2000 roku, tj. „maszynisty żurawia” nie zostało przez pracodawcę doprecyzowane o słowa „samojezdnego kołowego i gąsienicowego”, gdyż jako dalszy ciąg zdania powołano podstawę prawną, czyli wykaz A, Dział V, poz. 3 pkt 4 ww. zarządzenia, traktując ten zapis jako pełną nazwę zajmowanego stanowiska „maszynista żurawi samojezdnych kołowych i samochodowych”. Odwołujący dodał, że Przedsiębiorstwo (...) w B. nie istnieje aktualnie i wobec tego nie ma możliwości pozyskania dodatkowych dokumentów. Wobec powyższego odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu prawa do rekompensaty. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i o zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w treści zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 roku strony podtrzymały swe dotychczasowe stanowiska w sprawie. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Ubezpieczony J. S. urodził się w dniu (...) . W 1975 roku ukończył (...) Szkołę (...) w T. , uzyskując zawód ślusarza narzędziowego. /okoliczność bezsporna/ W okresie od dnia 12 września 1979 roku do dnia 23 stycznia 1989 roku ubezpieczony pracował w Przedsiębiorstwie (...) w B. na stanowisku maszynisty żurawia w pełnym wymiarze czasu pracy. W dniu 23 lutego 1980 roku ubezpieczony uzyskał uprawnienia klasy II operatora żurawi samojezdnych kołowych: 1) samojezdnych i 2) samochodowych (numer: (...) ) do 25 ton. Wcześniej od dnia 1 października 1977 roku posiadał uprawnienia kierowcy operatora dźwigowego klasy III o specjalności żurawie samojezdne kołowe wielkość maszyn do 10 ton. Ubezpieczony pracował w całym okresie jako maszynista ciężkich maszyn budowlanych, tj. jako maszynista żurawi samochodowych i samojezdnych. Żurawie samojezdne były to żurawie kołowe. Natomiast żurawie samochodowe były zamontowane na podwoziu samochodu marki J. , K. bądź K. . Był to swoisty pojazd specjalistyczny. Obsługa żurawia samochodowego polegała na tym, że ubezpieczony zarówno prowadził pojazd samochodowy, jak i obsługiwał zamontowanego na nim żurawia. Firma, w której ubezpieczony pracował, zajmowała się najmem sprzętu żurawi do celów budowalnych (przykładowo budowy budynków C. w K. ). Ubezpieczony przy pomocy żurawia samochodowego rozładowywał z samochodu bądź ładował na samochód materiały budowalne oraz montował hale z prefabrykatów (za pomocą żurawia podawał ciężkie elementy budowlane). Ubezpieczony pracował od poniedziałku do piątku od 7:00 do 15:00 (nie raz do 18:00), a soboty po 6 godzin, a czasem dłużej. Ubezpieczony nie otrzymywał od pracodawcy dodatku pieniężnego za wykonywanie pracy w warunkach szkodliwych. Nie otrzymywał też dodatków w naturze (posiłków regeneracyjnych bądź napojów). Ubezpieczony w ww. okresie nie korzystał z urlopu bezpłatnego ani z dłuższych zwolnień chorobowych. Zasadniczą służbę wojskową odbył w latach 1977 – 1979 (do kwietnia 1979 r.). Pracodawca w dniu 4 grudnia 2000 roku wystawił ubezpieczonemu świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, wskazując w nim, że w okresie od dnia 12 września 1979 roku do dnia 23 stycznia 1989 roku ubezpieczony wykonywał prace maszynisty ciężkich maszyn budowlanych na stanowisku maszynisty żurawia wymienionym w Wykazie A, dziale V, poz. 3 pkt 4 stanowiącym załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 9 Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 sierpnia 1983 roku w sprawie wykazu stanowisk pracy w budownictwie, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę. Przedsiębiorstwo (...) w B. uległo prywatyzacji bezpośredniej. Następcą prawnym był (...) – (...) Sp. z o.o. z siedzibą w B. . W spornym okresie ubezpieczony wykonywał takie same prace i pracował na takim samym sprzęcie jak w późniejszym okresie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Usługowo – Produkcyjnym (...) S.A. w T. (23.01.1989 r. – 19.02.1997 r.) oraz w (...) S.A. w P. (27.01.1999 r. – 30.09.2000 r.). /dowód: świadectwo pracy, k. 45 – 45 v. akt ZUS, k. 6 – 6 v. akt; świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, k. 46 akt, k. 7 akt; zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, k. 10 – 10 v. akt kapitałowych ZUS; uprawnienia, k. 8 akt; akta osobowe, załącznik do akt/ W dniu 21 listopada 2022 roku ubezpieczony wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie mu prawa do emerytury wraz z rekompensatą z tytułu pracy w szczególnych warunkach. /dowód: wniosek o emeryturę wraz z rekompensatą, k. 1 – 3 v. akt ZUS/ Organ rentowy uwzględnił staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 8 lat, 3 miesięcy i 2 dni, zaliczając okres zatrudnienia ubezpieczonego w Przedsiębiorstwie Usługowo – Produkcyjnym (...) S.A. w T. (23.01.1989 r. – 19.02.1997 r. z wyłączeniem urlopów bezpłatnych i okresów niezdolności do pracy) oraz w (...) S.A. w P. (27.01.1999 r. – 30.09.2000 r.). /okoliczności bezsporne/ Na dzień 31 grudnia 1998 roku ubezpieczony nie spełniał warunków stażowych niezbędnych do przyznania mu prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , ani nie spełniał warunków do przyznania mu prawa do emerytury pomostowej. /okoliczność bezsporna/ Podstawę ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie stanowiły okoliczności bezsporne oraz dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym w także w aktach emerytalnych ZUS oraz w dokumentacji pracowniczej odwołującego J. S. z okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w B. w latach 1979 – 1989. Wiarygodność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu, a i żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, jak i prawdziwości zawartych w nich informacji. Stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd ustalił również w oparciu o zeznania odwołującego J. S. złożone na okoliczność warunków, rodzaju i zakresu wykonywanej pracy w Przedsiębiorstwie (...) w B. . Zeznania te korespondują z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, dlatego też Sąd nie miał żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności. Sąd Okręgowy – na zasadzie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. – pominął dowód z zeznań świadków E. K. i B. M. wnioskowanych w piśmie procesowym odwołującego z dnia 7 lipca 2023 roku na okoliczność pracy ubezpieczonego w Przedsiębiorstwie (...) w B. w latach 1979 – 1989, albowiem fakt ten został wykazany zgodnie z twierdzeniami odwołującego za pomocą innych dowodów. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 164) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat (ust. 1). Rekompensata nie przysługuje jednak osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS (ust. 2). W myśl art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, a rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Istotę rekompensaty ustawodawca określił w art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach stosuje się analogiczne zasady, jak dla wcześniejszej emerytury określone w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS , który w ust. 2 stanowi, że dla celów ustalenia uprawnień do wcześniejszej emerytury za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Z kolei art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.). W myśl § 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia okresy pracy w szczególnych warunkach, na podstawie posiadanej dokumentacji, stwierdza zakład pracy w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy. W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie obowiązują jednak ograniczenia dowodowe występujące w postępowaniu przed organem rentowym. Sąd Okręgowy – w toku postępowania zainicjowanego odwołaniem – nie może ograniczyć możliwości udowodnienia, że dana praca wykonywana była w szczególnych warunkach, jedynie do świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionych według ustalonego w przepisach wzorca, lecz powinien wszelkimi dostępnymi dowodami wskazanymi przez strony postępowania dokonać oceny faktycznie wykonywanych czynności pracowniczych w spornym okresie oraz warunków wykonywanej pracy. Zgodnie z treścią art. 473 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodów ze świadków i z przesłuchania stron. W przedmiotowej sprawie spór pomiędzy stronami dotyczył tego, czy na dzień 31 grudnia 2008 roku ubezpieczony J. S. legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, czego pochodną stało się ustalenie prawa do rekompensaty. Organ rentowy uwzględnił do stażu pracy w szczególnych warunkach okres zatrudnienia ubezpieczonego w Przedsiębiorstwie Usługowo – Produkcyjnym (...) S.A. w T. (23.01.1989 r. – 19.02.1997 r. z wyłączeniem urlopów bezpłatnych i okresów niezdolności do pracy) oraz w (...) S.A. w P. (27.01.1999 r. – 30.09.2000 r.), tj. łącznie 8 lat, 3 miesiące i 2 dni. Odwołujący J. S. domagał się zaś uzupełnienia tak ustalonego stażu pracy w szczególnych warunkach o okres zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w B. (12.09.1979 r. – 23.01.1989 r.) na stanowisku maszynisty żurawia kołowego samojezdnego i samochodowego. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym zeznań odwołującego oraz dokumentacji zawartej w aktach pracowniczych odwołującego z okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w B. prowadzi do wniosku, że wykazał on niezbędny okres pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Ubezpieczony w całym okresie pracy w Przedsiębiorstwie (...) w B. (12.09.1979 r. – 23.01.1989 r.) pracował na stanowisku maszynisty żurawi kołowych samojezdnych i samochodowych. Posiadał niezbędne uprawnienia do obsługi żurawi (od 1977 roku – uprawnienia klasy III o specjalności żurawie samojezdne kołowe wielkość maszyn do 10 ton, a od 1980 roku – uprawnienia klasy II o specjalności żurawie samojezdne kołowe wielkość maszyn do 25 ton). Żurawie samochodowe były zamontowane na podwoziu samochodu marki J. , K. bądź K. . Obsługa żurawia samochodowego polegała na tym, że ubezpieczony zarówno prowadził pojazd samochodowy, jak i obsługiwał zamontowanego na nim żurawia. Ubezpieczony przy pomocy żurawia samochodowego rozładowywał z samochodu bądź ładował na samochód materiały budowalne oraz montował hale z prefabrykatów (za pomocą żurawia podawał elementy budowlane). Firma, w której ubezpieczony pracował, zajmowała się najmem sprzętu żurawi do celów budowalnych. Ubezpieczony pracował od poniedziałku do piątku, co najmniej przez 8 godzin dziennie, a w soboty – przez 6 godzin dziennie. Nie miał przerw w zatrudnieniu. W ocenie Sądu prace wykonywane przez ubezpieczonego w spornym okresie należy kwalifikować jako prace w szczególnych warunkach wskazane w Wykazie A, Dziale V, pod poz. 3 załącznika do Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze jako prace w budownictwie i przemyśle materiałów budowalnych – prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych. Do takich ciężkich maszyn budowalnych należy zaliczyć niewątpliwie żurawie obsługiwane przez odwołującego. Zgodnie bowiem z Wykazem A, działem V, poz. 3 stanowiącym załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 9 Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 sierpnia 1983 roku w sprawie wykazu stanowisk pracy w budownictwie, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę (Dz.Urz.MB.1983.3.6) do maszynistów ciężkich maszyn budowalnych zalicza się maszynistów żurawi samojezdnych kołowych i gąsienicowych (pkt 4). W ocenie Sądu ubezpieczony w spornym okresie niewątpliwie był maszynistą żurawi samojezdnych kołowych, do których zalicza się również te żurawie, które są na stałe zamontowane na podwoziu pojazdu samochodowego, albowiem konstrukcja ta stanowi jedną całość i należy ją traktować jako jedną maszynę budowalną. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika organu rentowego żuraw zamontowany na podwoziu pojazdu samochodowego jest żurawiem samojezdnym kołowym (co wynika również z zakresu uprawnień posiadanych przez odwołującego, w których wskazuje się operatora żurawi samojezdnych kołowych: 1) samojezdnych i 2) samochodowych). Nawet gdyby uznać, że odwołujący oprócz operowania żurawiem kierował również pojazdem samochodowym w transporcie nie stoi na przeszkodzie uznaniu tych prac za prace w szczególnych warunkach, za które uznaje się prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony – Dział VIII, poz. 2 załącznika. Bez znaczenia przy tym pozostaje nazwa stanowiska pracy wskazana w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, skoro postępowanie dowodowe w sposób niebudzący wątpliwości wykazało, że w spornych okresach ubezpieczony faktycznie wykonywał prace w szczególnych warunkach. Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale, codziennie i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (por. wyr. SN z dnia 9 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652). Reasumując, stwierdzić należy, że odwołujący J. S. wykazał, że na dzień 31 grudnia 2008 roku legitymuje się okresem pracy w szczególnych warunkach w wymiarze ponad 15 lat. Wobec powyższego, spełnia on wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania mu prawa do rekompensaty i zarazem nie zachodzi względem niego którakolwiek z przesłanek negatywnych (nie nabył prawa do emerytury wcześniejszej ani prawa do emerytury pomostowej). Dlatego też zaskarżona decyzja ZUS okazała się być wadliwa i – jako taka – podlegała weryfikacji poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do rekompensaty. Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , orzekł jak w sentencji wyroku. Sędzia Karolina Chudzinska