Sad powszechny, VII U 832/22

sygn. akt VII U 832/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 31 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie: Przewodniczący SSO Małgorzata Kosicka po rozpoznaniu 31 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Warszawie odwołania L. Ż. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w W. z 8 czerwca 2022 r., znak (...) o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje L. Ż. prawo do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji na okres od 1 marca 2022 r. do 28 lutego 2025 r. Sygn. akt VII U 832/22 UZASADNIENIE L. Ż. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 8 czerwca 2022 r., znak: (...) odmawiającej prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia uzupełniającego. Nadto, odwołujący wniósł o zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Wskazał, że wskutek udaru w 2018 r. cała lewa strona jego organizmu uległa niedowładowi. Od czasu opuszczenia szpitala po udarze w 2018 r. przebywa pod opieką swojej mamy (85 lat) oraz dalszej rodziny. Opieka sprowadza się m.in. do przygotowywania posiłków i sprzątania po nich (nie jest w stanie kroić chleba, szykować posiłków, zmywać), pomocy w codziennej toalecie, pomocy przy ubieraniu i praniu. Ubezpieczony dodał, że po mieszkaniu jest w stanie powoli poruszać się samodzielnie jednak musi być w pobliżu ściany, aby się podeprzeć. Na dłuższy dystans jest w stanie powoli iść przy pomocy innych osób lub przy pomocy chodzika lub wózka inwalidzkiego, jednak bardzo się męczy. Większość dnia spędza leżąc w łóżku lub wstając na chwilę na posiłek lub do toalety. Nie jest w stanie sam załatwić spraw urzędowych (udzielił pełnomocnictw). Odwołujący się podniósł, że bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie w pełni samodzielnie egzystować. Mieszka z matką, która pomaga mu w codziennych czynnościach. W momencie jej pobytu w szpitalu i rekonwalescencji przebywał 4 miesiące w domu opieki (odwołanie z 13 lipca 2022 r. – k. 3 a.s.). W odpowiedzi na odwołanie z 5 sierpnia 2022r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o jego oddalenie na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , a uzasadniając stanowisko wskazał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, gdyż w orzeczeniu z 26 maja 2022 r. komisja lekarska ZUS uznała, że ubezpieczony nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji (odpowiedź na odwołanie z 5 sierpnia 2022 r. - k. 4 a.s.). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: L. Ż. , ur. (...) , był leczony neurologicznie po przebytym udarze niedokrwiennym i krwotocznym lewej półkuli mózgu w 2018 r., z następstwem porażenia połowiczego lewostronnego spastycznego oraz niedowidzenia obuocznego. W 2018 r. był diagnozowany i leczony w Klinice (...) Wojskowego Instytutu Medycznego (...) Szpitala (...) . Następnie, do 12 maja 2019 r. korzystał z rehabilitacji poudarowej. Pomimo intensywnego leczenia i rehabilitacji doszło do utrwalonych deficytów neurologicznych w postaci utrzymującego się niedowładu lewych kończyn. Porusza się z trudnością z chodzikiem – podpórką 2-kołową, w pomieszczeniu na bardzo krótkim dystansie (dokumentacja lekarska – a.r.). Odwołujący się od 1 czerwca 2019 r. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy (wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy z 27 czerwca 2019 r. – 1-3 a.r., decyzja ZUS z 9 sierpnia 2019 r. – k. 16 a.r., decyzja ZUS z 12 marca 2021 r. – k. 34 a.r., decyzja ZUS z 7 czerwca 2022 r. – k. 45 a.r.). Ubezpieczony od 1 października 2019 r. miał orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2022 r. (decyzja ZUS z 22 października 2019 r. – 3-4 a.r., decyzja ZUS z 24 czerwca 2022 r. – k. 14-15 a.r.). 4 marca 2022 r. ubezpieczony złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W związku z tym został skierowany na badanie do lekarza orzecznika ZUS, który w orzeczeniu z 8 kwietnia 2022 r. stwierdził, że ubezpieczony nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Sprawa została następnie przekazana do rozpatrzenia przez komisję lekarską ZUS, która w orzeczeniu z 26 maja 2022 r. potwierdziła stanowisko lekarza orzecznika ZUS, stwierdzając naruszenie sprawności organizmu w stopniu nie przemawiającym za potrzebą stałej lub długotrwałej opieki (wniosek z 4 marca 2022 r. – k. 5-6 a.r., orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 8 kwietnia 2022 r. – k. 8 a.r. i orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z 26 maja 2022 r. – k. 9 a.r.). W oparciu o powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wydał 4 marca 2022 r. decyzję znak: (...) , w której odmówił L. Ż. prawa do świadczenie uzupełniającego (decyzja odmowna z 4 marca 2022 r. – 10 a.r.). Ubezpieczony odwołał się od wskazanej decyzji, a sąd postanowieniem z 18 sierpnia 2022 r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu neurologii na okoliczność ustalenia, czy niezdolność ta ma charakter trwały czy okresowy i czy istniała 1 marca 2022 r., a jeśli nie istniała w tym dniu, to kiedy powstała (postanowienie z 18 sierpnia 2022 r. – k. 6 a.s.). W opinii wydanej 10 maja 2023 r., sporządzonej na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy i po przeprowadzeniu badania ubezpieczonego, biegła sądowa neurolog B. A. rozpoznała u ubezpieczonego stan po przebytym udarze niedokrwiennym prawego płata skroniowego i potylicznego w 2018 r., stan po przebytym udarze krwotocznym lewej półkuli mózgu w 2018 r., padaczkę objawową (ogniskowa, częściowa), niedowład połowiczy spastyczny lewostronny, niedowidzenie obuoczne, chorobę niedokrwienną serca, pozawałowe uszkodzenie m. sercowego, stan po angioplastyce GO (2019 r.) z implantacją stentu DES, stan po angioplastyce (...) (2020 r.) z implatancją DES, nadciśnienie tętnicze, dna moczanowa. Zdaniem biegłej neurolog całość obrazu klinicznego, stan neurologiczny i dodatkowe schorzenia stwierdzane u opiniowanego, powodują istotne naruszenie sprawności jego organizmu i sprowadzają konieczność stałej bądź długotrwałej pomocy i wsparcia osób drugich w podstawowych czynnościach życia codziennego i pełnieniu ról społecznych tj. nadal trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, od daty złożenia wniosku. Przemawia za tym fakt, że u ubezpieczonego doszło do utrwalonych nieodwracalnych deficytów neurologicznych w postaci utrzymującego się niedowładu lewych kończyn i niedowidzenia obuocznego. Zdaniem biegłej, niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała 1 marca 2022 roku i okresowo trwa nadal na okres 3 lat, do daty następnego badania, tj. lutego 2025 roku (opinia biegłego sądowego w zakresie neurologii z 25 maja 2023 r. – k. 44-46 a.s.). Sąd ustalił wskazany stan faktyczny na podstawie powołanych dokumentów, jak również w oparciu o opinie biegłej sądowej neurolog B. A. . Wśród dokumentów zebranych w sprawie, które zostały uwzględnione przez sąd, znalazły się przede wszystkim dokumenty z akt organu rentowego, dotyczące przebiegu postępowania przed ZUS oraz dokumentacja medyczna ubezpieczonego, która pozwoliła biegłej sądowej na ustalenie stanu jego zdrowia oraz występujących u niego schorzeń, momentu ich powstania oraz charakteru, a także wpływu tych schorzeń na zdolność do samodzielnej egzystencji. Opinia biegłej sądowej B. A. została oceniona jako rzetelna i wiarygodna, gdyż została wydana w oparciu o dokumentację medyczną ubezpieczonego. Ponadto treść opinii jest jasna i logiczna, a także wyczerpująco i przekonująco uzasadniona. Organ rentowy nie zgłosił zastrzeżeń do opinii biegłego. W ocenie sądu wskazana opinia jest rzetelna i dlatego została uwzględniona podczas wyrokowania. Biegły dokładnie scharakteryzował schorzenia ubezpieczonego oraz ich wpływ na jego życie oraz uzasadnił, z jakich przyczyn powodują niezdolność do samodzielnej egzystencji. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie było uzasadnione. Rozpoznanie sprawy w analizowanym przypadku nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość daje art. 148 1 § 1 k.p.c. (Dz. U. z 2021r., poz. 11), który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie okoliczności istotne w sprawie zostały wyjaśnione i ostatecznie ustalone poprzez dowody przeprowadzone na posiedzeniu niejawnym. Nie było więc potrzeby wyznaczania rozprawy, tym bardziej że strony o to nie wnosiły. W tych okolicznościach sąd na podstawie powołanego przepisu ocenił, że wyznaczenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym. Regulacje dotyczące świadczenia, o które ubiega się L. Ż. , zostały zamieszczone w ustawie z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji ( Dz. U. z 2021 r., poz. 353 ), zwanej dalej ustawą o świadczeniu uzupełniającym. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 tej ustawy, celem świadczenia uzupełniającego jest dodatkowe wsparcie dochodowe osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Na podstawie art. 2 ust. 1, takie świadczenie przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji. W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu uzupełniającym, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie, dotyczących postępowania w sprawie świadczenia uzupełniającego, wypłaty tego świadczenia oraz wydawania orzeczeń, o których mowa w art. 2 ust. 1 , stosuje się odpowiednio m.in. przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , z wyjątkiem art. 136 tej ustawy. Przesłanką przyznania świadczenia uzupełniającego jest stwierdzenie niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021r., poz. 291) , zwanej dalej ustawą emerytalną, wynika że niezdolność do samodzielnej egzystencji to spowodowana naruszeniem sprawności organizmu konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy drugiej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem pojęcie to ma szeroki zakres przedmiotowy, obejmuje bowiem opiekę oznaczającą pielęgnację, a więc zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej, a także pomoc w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat czy składanie wizyt u lekarza. Niezdolność do samodzielnej egzystencji ma więc wymiar podwójny, dotyczący zarówno podstawowych czynności własnej osoby, jak i czynności życia codziennego. Orzeczenie niezdolności do samodzielnej egzystencji wymaga niemożności samodzielnego wykonywania tych czynności łącznie na obu wskazanych płaszczyznach. W ramach zakresu pojęcia „niezdolności do samodzielnej egzystencji” należy odróżnić opiekę oznaczającą pielęgnację od pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat czy składanie wizyt u lekarza ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 6 marca 2013r., III AUa 1235/12 ). Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji obejmuje z jednej strony opiekę, oznaczającą pielęgnację, czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokojenia potrzeb fizjologicznych, czy utrzymania higieny osobistej, a z drugiej strony dotyczy też pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak: robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza, czy załatwianie spraw urzędowych. Dopiero te dwa aspekty ujmowane łącznie wyczerpują zakres znaczeniowy ustawowego pojęcia „niezdolności do samodzielnej egzystencji”. Pojęcie to w zaprezentowanym rozumieniu jest w orzecznictwie utrwalone (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 27 kwietnia 2000r., III AUa 190/00, Prawo Pracy 2001/3/45; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 21 lutego 2002r., III AUa 1331/01, OSA 2003/7/28; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 6 marca 2003r., I AUa 651/02, Prawo Pracy 2004/7-8/65; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 20 czerwca 1995r., AUr 531/95, OSA 1995/7-8/56). Istotne jest przy tym, że sam fakt, że osoba doznaje pewnych utrudnień w realizacji potrzeb życia codziennego nie może przesądzać o uznaniu jej za niezdolną do samodzielnej egzystencji (por. w yrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 3 września 2015r., III AUa 910/14 ). W rozpatrywanej sprawie sporne było to czy L. Ż. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Dokonanie ustaleń w tym zakresie nie było możliwe bez odwołania się do wiadomości specjalnych i powołania biegłych w trybie art. 278 § 1 k.p.c. Opinia biegłego ma na celu ułatwienie sądowi należytej oceny zebranego materiału dowodowego wtedy, gdy potrzebne są do tego wiadomości specjalne. W tym znaczeniu biegły jest pomocnikiem sądu, jednakże prezentuje własne stanowisko w kwestii, którą sąd rozstrzyga. Dowód z opinii biegłego podlega ocenie według art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie z wyjaśnieniem udzielonym przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 maja 1974r. (I CR 100/74), opinia biegłego tak, jak każdy inny dowód, podlega ocenie sądu orzekającego tak co do jej zupełności i zgodności z wymaganiami formalnymi, jak i co do jej mocy przekonywującej. Wskazać należy, iż kryteria mające zastosowanie do oceny materiału dowodowego sformułował Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 7 listopada 2000r. (I CKN 1170/98, OSNC 2001/4/64) wyjaśniając, że opinia biegłego podlega ocenie na podstawie właściwych dla jej przymiotu kryteriów zgodności z zasadami logiki, wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków. Podstawy do dokonania ustaleń faktycznych nie może stanowić opinia dowolna, sprzeczna z materiałem dowodowym, niezupełna, pozbawiona argumentacji umożliwiającej sądowi dokonanie wszechstronnej oceny złożonej przez biegłego opinii (wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 1974r., II CR 817/73, LEX nr 7404). Dla oceny, czy w przedmiotowej sprawie ww. elementy wystąpiły i czy ubezpieczony jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu neurologii. Biegła sądowa B. A. , którą sąd powołał do oceny stanu zdrowia ubezpieczonego, oceniając powyższy aspekt, wskazała, że L. Ż. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Biegła wyjaśniła, że całość obrazu klinicznego, stan neurologiczny i dodatkowe schorzenia stwierdzane u opiniowanego, powodują istotne naruszenie sprawności jego organizmu i sprowadzają konieczność stałej bądź długotrwałej pomocy i wsparcia osób drugich w podstawowych czynnościach życia codziennego i pełnieniu ról społecznych, tj. nadal trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, od daty złożenia wniosku. Przemawia za tym fakt, że u ubezpieczonego doszło do utrwalonych nieodwracalnych deficytów neurologicznych w postaci utrzymującego się niedowładu lewych kończyn i niedowidzenia obuocznego. Zdaniem biegłej, niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała 1 marca 2022 r. i okresowo trwa nadal na okres 3 lat, do daty następnego badania, tj. lutego 2025 r. Sąd oparł się na wskazanej opinii, albowiem biegła uwzględniła w niej całą dostępną dokumentację medyczną ubezpieczonego, zgromadzoną w aktach organu rentowego i przeprowadziła badanie ubezpieczonego. Przy tym szeroko opisała przebieg schorzeń występujących u L. Ż. i wypowiedziała się na temat stanu jego zdrowia w aspekcie możliwości samodzielnego funkcjonowania. Wobec tego sąd nie miał zastrzeżeń do opinii. Została ona sporządzona w sposób fachowy oraz zawiera logicznie umotywowane i jednoznaczne wnioski co do istnienia u ubezpieczonego niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz jej długotrwałego charakteru. W przedmiotowej sprawie za przyznaniem L. Ż. świadczenia uzupełniającego przemawia również to, że organy orzecznicze ZUS, zajmując stanowisko wobec ww. opinii biegłego, nie kwestionowały ich w zakresie stwierdzenia niezdolności do samodzielnej egzystencji i orzeczonego przez biegłego czasu jej trwania. Podsumowując, sąd przyjął, że ubezpieczony jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z uwagi na stan zdrowia wymaga opieki i pomocy ze strony drugiej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, dlatego zasadne było przyznanie mu prawa do świadczenia uzupełniającego, zgodnie ze złożonym wnioskiem. Sąd zmienił zatem zaskarżoną decyzję, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , w ten sposób, że przyznał L. Ż. prawo do ww. świadczenia od 1 marca 2022 r. (pierwszy dzień miesiąca, w którym złożył wniosek przyznanie świadczenia) do 28 lutego 2025 r.