Sad powszechny, II Ca 800/17

(1)z udziałem E. C.

(1), Z. C. , Z. R. , T. R. , A. R. , J. S.

(1), B. C. , H. K. , A. B. , E. C.

(2), M. L.

(2), I. S. , B. S. , D. D. , M. W. , D. S. , A. H. , A. D.

(1), A. C. o zniesienie współwłasności na skutek apelacji uczestników: J. S.

(1)i B. S. od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 27 lipca 2017 roku, sygn. akt I Ns 2099/15 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Piotrkowie Trybunalskim pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za instancję odwoławczą. SSA w SO Grzegorz Ślęzak SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Paweł Lasoń Sygn. akt II Ca 800/17 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 27 lipca 2017 r., w sprawie I Ns 2099/15 Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim: - dokonał zniesienia współwłasności zabudowanej nieruchomości położonej w P. przy ulicy (...) , składającej się z działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem (...) o powierzchni (...) ha, dla której to nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. założona jest księga wieczysta Kw nr (...) w ten sposób, że przyznał przedmiotową nieruchomość na wyłączną własność wnioskodawczyni M. L.

(1); - tytułem spłaty zasądził od wnioskodawczyni M. L.

(1)na rzecz uczestniczki postępowania A. C. kwotę 12 000 złotych, na rzecz uczestników postępowania B. S. i J. S.

(1)solidarnie kwotę 5.000 złotych, na rzecz uczestników postępowania E. C.

(1), Z. C. , Z. R. , T. R. , A. R. , B. C. , H. K. , A. B. , E. C.

(2), M. L.

(2), I. S. , D. D. , M. W. , D. S. , A. H. , A. D.

(2)solidarnie kwotę 70.000 złotych; - nakazał uczestnikom postępowania B. S. i J. S.

(1)wydanie wnioskodawczyni M. L.

(1)zajmowane przez nich pomieszczenie o powierzchni około 70 m 2 , usytuowane po prawej stronie na parterze budynku mieszkalnego, opróżnienie przedmiotowego pomieszczenia z rzeczy stanowiących ich własność oraz nakazał wydanie wszystkich kluczy do pomieszczeń związanych z przedmiotową nieruchomością; - ustalił, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego. Nieruchomość położona w P. przy ulicy (...) , składająca się z działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem (...) ma powierzchnię (...) ha. Dla nieruchomości tej założona jest w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. księga wieczysta Kw nr (...) . Aktualnie jako jej współwłaściciele wpisani są w ewidencji gruntów M. L.

(3)3 150/4320 częściach, J. L. w 360/4320 częściach, W. C.

(1)w 324/4320 częściach, R. C. w 126/4320 częściach oraz J. i B. małżonkowie S. w 120/4320 częściach na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej. W. C.

(2), R. C. , S. C. oraz J. L. już nie żyją. Uczestnicy postępowania są ich spadkobiercami lub też weszli w posiadanie udziałów w nieruchomości na mocy stosownych umów. Aktualna wartość przedmiotowej nieruchomości wynosi 176.000 złotych. Nieruchomość zabudowana jest dwukondygnacyjną kamienicą, podpiwniczoną, wybudowaną w 1918 r. Powierzchnia użytkowa budynku wynosi 163 m2 2 . Budynek podzielony jest funkcjonalnie na dwa lokale mieszkalne oraz poddasze, również wykorzystywane na cele mieszkaniowe. Budynek nie jest zamieszkały. Jedno z pomieszczeń na parterze budynku o powierzchni około 70 m 2 nadaje się do zamieszkania (jest w dobrym stanie technicznym), reszta pomieszczeń wymaga generalnego remontu. Działka jest ogrodzona. Uczestnicy postępowania J. S.

(1)oraz B. S. zajmują bez jakiejkolwiek umowy i bez ustaleń poczynionych z pozostałymi współwłaścicielami nieruchomości lokal mieszkalny oznaczony numerem (...) w związku z zakupem udziału w nieruchomości od R. G. . Obecnie uczestnicy postępowania w tym lokalu nie zamieszkują. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przy czym ustalając wartość nieruchomości będącej przedmiotem postępowania Sąd oparł się na opiniach wydanych w sprawie przez biegłą sądową E. B. . Podstawę prawną złożonego wniosku stanowi art. 210 k.c. W przedmiotowej sprawie jedynym problemu było ustalenie sposobu zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w P. , przy ulicy (...) , składającej się z zabudowanej działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem (...) o powierzchni (...) ha oraz ustalenie wartości nieruchomości.. W ocenie Sądu mając na uwadze wielkość udziałów w nieruchomości przypadających wnioskodawcy i uczestnikom postępowania, zasadnym było uwzględnienie stanowiska wnioskodawczyni M. L.

(1)i przyznanie jej nieruchomości w całości z zasądzeniem stosownej spłaty pieniężnej na rzecz uczestników postępowania. M. L.

(1)jest współwłaścicielem nieruchomości w 3150/44320 częściach (co stanowi prawie 73 % w niej udziału). Uczestnicy postępowania akceptujący spłatę pieniężną posiadają łącznie udziały wynoszące 24%, zaś udział małżonków S. wynosi jedynie około 3 %. W tej sytuacji oczywistym i zasadnym jest przyznanie całej nieruchomości na rzecz wnioskodawczyni ze stosowną spłatą pieniężną na rzecz uczestników postępowania. Wydzielenie dla uczestników postępowania samodzielnego lokalu mieszkalnego spowodowałoby, iż otrzymaliby oni udział w nieruchomości znacznie przekraczający ich udział (w powierzchni budynku ponad 40 %). W tej sytuacji Sąd nie uwzględnił stanowiska uczestników postępowania w tym zakresie, tym bardziej jeśli zauważy się ze uczestnicy w tym lokalu nie zamieszkują. Sąd w tym zakresie w pełni akceptuje i podziela stanowisko pełnomocników wnioskodawczyni, zawarte w piśmie z dnia 29 kwietnia 2017 r, czego pełnomocnicy reprezentujący uczestników postępowania małżonków S. nie zakwestionowali, nie zgłosili w tym zakresie żadnych konkretnych wniosków dowodowych. W przedmiotowej sprawie ustalając wartość nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, Sąd oprał się na opinii wydanej przez biegłą sądową E. B. . Biegła w wydanej opinii podstawowej oraz opinii uzupełniającej wskazała w oparciu o jakie przesłanki i kryteria ustaliła wartość nieruchomości Jak wynika z opinii biegłego wartość całej nieruchomości oraz znajdujących się na niej naniesień wynosi 176 000 złotych. Ponieważ wnioskodawczyni zaproponowała spłaty w kwocie wyżej niż to wynika z opinii biegłej sądowej, Sąd uwzględniło to stanowisko przy zasądzaniu stosownej kwoty pieniężnej. W tej sytuacji mając na wadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 210 k.c. w zw. z art. 211 k.c. orzekł jak w punkcie pierwszym i drugim postanowienia, nakazując równocześnie uczestnikom postępowania B. S. i J. S.

(1)wydanie zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz kluczy do pomieszczeń związanych z przedmiotową nieruchomością. O kosztach postępowania w przedmiotowej sprawie , Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Od powyższego postanowienia apelację złożyli uczestnicy postępowania B. i J. S.

(2), zaskarżając postanowienie w części tj. w punkcie 1 w całości, punkcie 2 lit. b, w zakresie w jakim Sąd zobowiązał wnioskodawczynię do spłaty na rzecz B. i J. S.

(1)solidarnie kwotę 5.000 zł zamiast kwoty 60.000 zł, w punkcie 3 w całości. W apelacji zarzucili: 1 naruszenie przepisów postępowania tj.: - art. 214 § 1 k.p.c. poprzez nieodroczenie rozprawy z dnia 20 lipca 2017 roku pomimo doręczenia pełnomocnikowi skarżących zawiadomienia o terminie posiedzenia Sądu już po dniu, w którym rzeczone posiedzenie miało się odbyć, przez przeprowadzenie rozprawy/ przesyłka była awizowana powtórnie w dniu 27.07.2017r., czyli już po terminie rozprawy wyznaczonym na dzień 20 lipca 2017 roku) i przeprowadzenie jej bez obecności uczestników postępowania i ich pełnomocników oraz zamknięcie rozprawy w tym dniu i wydanie zaskarżonego postanowienia, co stanowi przyczynę nieważności określoną w art. 379 pkt 5 k.p.c. ; - art. 623 k.p.c. przez zniesienie współwłasności przedmiotowej nieruchomości w sposób, w którym Sąd meriti przyznał ją na wyłączną własność M. L.

(1), w sytuacji, gdy zachodzą w niniejszej sprawie warunki do dokonania jej podziału w naturze; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - art. 211 k.c. poprzez zniesienie współwłasności przedmiotowej nieruchomości przez przyznanie jej na wyłączną własność M. L.

(1), w sytuacji, gdy uzasadnionym było zniesienie współwłasności przez fizyczny podział w drodze ustanowienia na rzecz skarżących odrębnej własności zajmowanego przez nich lokalu mieszkalnego, w szczególności, że podział ten nie jest sprzeczny z przepisami powszechnie obowiązującego prawa lub ze społeczno- gospodarczym przeznaczeniem rzeczy, ani nie pociągałby za sobą istotnej zmiany rzeczy lub znacznie zmniejszał jej wartości; - art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokalu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1892), poprzez jego niezastosowanie i pominięcie faktu, że lokal znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości stanowi samodzielny lokal mieszkalny. Występując z powyższymi zarzutami skazując wnosili o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części, zniesienie postępowania przed Sądem I Instancji w zakresie dotkniętym nieważnością, poczynając od rozprawy w dniu 20 lipca 2017 roku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, w przypadku nieuwzględnienia zarzutu nieważności postępowania wnosili o zmianę postanowienia w zaskarżonej części poprzez zniesienie współwłasności przedmiotowej nieruchomości przez fizyczny jej podział w drodze ustanowienia na rzecz skarżących odrębnej własności zajmowanego przez nich lokalu mieszkalnego z dopłatami na rzecz pozostałych uczestników postępowania stosownie do posiadanych przez nich udziałów, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku o zobowiązanie wnioskodawczyni do solidarnej spłaty na rzecz skarżących kwoty w wysokości 60.000,- zł. Wnosili również o zasądzenie od wnioskodawczyni, na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni wnosiła o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od uczestników kosztów procesu za II Instancję. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Wprawdzie skarżący w apelacji wskazali, że co do punktu 2 postanowienia skarżą rozstrzygnięcie w zakresie jakim sąd zobowiązał wnioskodawczynię do spłaty na rzecz B. i J. S.

(1)solidarnie kwoty 5.000 złotych zamiast 60.000 złotych, to jednak z racji, że zaskarżyli również rozstrzygnięcia w zakresie punktu 1 i 3 postanowienia należy uznać, że zakresem zaskarżenia objęte jest całe postanowienia sądu w przedmiocie zniesienia współwłasności. W judykaturze wyjaśniono, że sprawy działowe stanowią jedną całość w tym sensie, że wydane w nich rozstrzygnięcia są w zasadzie wzajemnie zależne i uwarunkowane (tzw. integralność orzeczeń działowych). Taki nierozerwalny związek zachodzi zwłaszcza pomiędzy rozstrzygnięciami o sposobie podziału oraz o spłatach lub dopłatach, a wadliwość jednego z nich skutkuje koniecznością uchylenia orzeczenia działowego w całości. Jedynie wyjątkowo, gdy zaskarżona część postanowienia działowego nie ma wpływu na rozstrzygnięcie o samym dziale, a więc nie jest nierozerwalnie związana z pozostałymi, możliwe jest rozpoznanie sprawy w tym zakresie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1964 r., III CR 294/64, OSNCP 1965, nr 7-8, poz. 130, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1999 r., III CKN 63/98, niepublikowane, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008 r., III CZP 26/08, OSNC 2009, nr 6, poz. 90). Wniesiona apelacja wywołuje skutek w postaci uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Nie sposób bowiem odmówić trafności zarzutowi wydania orzeczenia warunkach nieważności postępowania, określonej w przepisie art. 379 pkt 5 k.p.c. Sąd pierwszej instancji wydał orzeczenie znoszące współwłasność po rozprawie odbytej w dniu 20 lipca 2017 roku, o której to rozprawie nie zostali powiadomieni pełnomocnicy uczestników S. . Zawiadomienie o terminie rozprawy wraz z odpisem opinii uzupełniającej dla radcy prawnego C. P. zostało wysłane w dniu 14 lipca 2017 roku (k. 276). Jak wynika z elektronicznego potwierdzenia odbioru (k- 32) pierwsze awizowanie przesyłki dla pełnomocnika miało miejsce w dniu 19 lipca a drugie w dniu 28 lipca. Zawiadomienie zostało odebrane przez pełnomocnika w dniu 28 lipca 2017 roku, a więc 1 dzień już po ogłoszeniu przez sąd postanowienia znoszącego współwłasność. Przeprowadzenie rozprawy i wydanie postanowienia kończącego postępowanie przed sądem pierwszej instancji mimo, że strona postępowania o tej rozprawie nie była zawiadomione oznacza, iż strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, a tym samym skutkuje nieważnością postępowania. Już sama ta okoliczność powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. W niniejszej sprawie istnieje także druga okoliczność powodująca uchylenie zaskarżonego postanowienia związana z przemilczeniem przez wnioskodawczynię, że przed Sądem Rejonowym od dnia 31 marca 2016 roku toczy się postępowanie w sprawie I C 890/16 z powództwa E. S. przeciwko M. L.

(1), E. L. i H. S. o uzgodnienie treści księgi wieczystej (...) z rzeczywistym stanem prawnym. W postępowaniu tym w dniu 24 kwietnia 2017 roku doszło do wydania orzeczenia nakazującego wpisanie w księdze wieczystej w miejsce współwłaścicielki M. L.

(1)w 3150/4320 współwłaścicieli M. L.

(1)w 945/1728 części oraz E. S. w 315/1729 częściach. Orzeczenie powyższe nie jest jeszcze prawomocne, bowiem strony tego postępowania wniosły apelacje. Z powyższego wynika, że między wnioskodawczynią a osobami trzecimi istnieje spór co do prawa własności nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem o zniesienie współwłasności. Rozstrzygnięcie tego sporu ma znaczenie dla postępowania o zniesienie współwłasności, bowiem w tym ostatnim musza brać udział wszyscy współwłaściciele i musi być ustalona wielkość udziałów przysługująca każdemu z nich. Jest to niezbędne dla wydania prawidłowego orzeczenia nie tylko o sposobie zniesieni współwłasności ale również o wysokości ewentualnych spłat. Nie jest przy tym dopuszczalne, jak uczynił sąd, zasądzenie na rzecz 16 współwłaścicieli solidarnie jednej spłaty. Przecież każdy z nich ma swój indywidualnie określony (co do wysokości) udział we współwłasności. Wielkości udziałów tych współwłaścicieli nie zostały wymienione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a to one przede wszystkim decydują o rozmiarach spłaty należnej każdemu ze współwłaścicieli . Natomiast rozstrzygając ponownie kwestię sposobu zniesienia współwłasności, która w przedmiotowej sprawie między wnioskodawczynią a skarżącymi jest sporną sąd powinien mieć na uwadze, że przepisy art. 211 kc i art. 623 kpc , w związku z art. 11 ust. 1 ustawy o własności lokali , wymagają, żeby zniesienie współwłasności przez ustanowienie odrębnej własności lokali uwzględniało nie tylko wielkość udziałów współwłaścicieli i nominalną wartość odrębnej własności nowoutworzonych lokali, ale żeby takie zniesienie współwłasności zapewniało w miarę możliwości jednakowe - zróżnicowane jedynie ze względu na wielkość udziałów we współwłasności - zaspokojenie interesów współwłaścicieli, bez rażącego pokrzywdzenia jednych, kosztem innych. ( Por postanowienie Sądu najwyższego z dnia 4 czerwca 2003 roku I CKN 447/01 Legalis). Do takiej oceny niezbędne jest wyjaśnienie sytuacji życiowej i materialnej osób konkurujących do nieruchomości oraz zamierzeń i planów jakie mają w stosunku do niej. Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 386§2 kpc uchylił zaskarżone postanowienie w całości i sprawę przekazał sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, pozbawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za instancję odwoławczą. SSA w SO Grzegorz Ślęzak SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Paweł Lasoń