Sad powszechny, III U 89/24

Sygn. akt III U 89/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 czerwca 2024r. Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Danuta Poniatowska Protokolant: Marta Majewska-Wronowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2024r. w Suwałkach sprawy J. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o ustalenie wysokości kapitału początkowego i o wysokość świadczenia w związku z odwołaniami J. K. od dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 6 lutego 2024r. znak (...) i z dnia 7 lutego 2024 r. znak (...) zmienia zaskarżone decyzje i do ustalenia wysokości kapitału początkowego i wysokości świadczenia J. K. uwzględnia okres zatrudnienia w (...) w A. od 16 kwietnia 1985r. do 30 września 1988r. UZASADNIENIE Decyzją z 7.02.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. , powołując się na przepisy ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 poz. 1251 ze zm.), przyznał J. K. zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od 23.12.2023 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Decyzję tę poprzedziła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z 6.02.2024 r., ustalająca J. K. kapitał początkowy. Do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto 4 lata 9 miesięcy i 28 dni okresów składkowych. Kapitał początkowy ustalony na 1.01.1999 r. wyniósł (...) zł, przy wskaźniku wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego – 13,32%. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił wnioskowanego okresu zatrudnienia od 16.04.1985 r. do 1.10.1988 r., gdyż nie został wystarczająco udowodniony. W odwołaniu od tych decyzji J. K. domagał się ich zmiany i uwzględnienia do ustalenia wartości kapitału początkowego i wysokości emerytury pominiętego okresu zatrudnienia. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał podstawy skarżonych decyzji. Sąd ustalił, co następuje: J. K. ( urodz. (...) ) wniosek o prawo do emerytury na podstawie art. 24 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 poz. 1251 ze zm.), złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku 12.12.2023 r. Decyzją z 7.02.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. , przyznał J. K. prawo do emerytury w kwocie zaliczkowej od 23.12.2023 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Decyzję tę poprzedziła decyzja z 6.02.2024 r., ustalająca J. K. kapitał początkowy. Do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto 4 lata 9 miesięcy i 28 dni okresów składkowych. Kapitał początkowy ustalony na 1.01.1999 r. wyniósł (...) zł, przy wskaźniku wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego – 13,32%. Składając wniosek o emeryturę J. K. wskazał jako okresy składkowe i nieskładkowe: okres zasadniczej służby wojskowej od 15.02.1979 r. do 15.12.1980 r. (potwierdzony książeczką wojskową), zatrudnienie w Zakładzie Usług (...) w O. od 17.09.1982 r. do 1.10.1988 r. (oświadczenie o braku dokumentów i wniosek o potwierdzenie tego okresu zeznaniami świadków pracujących razem z wnioskodawcą) i zatrudnienie w Przedsiębiorstwie (...) w A. od 1.08.1998 r. do 31.12.1998 r. i nadal (potwierdzone świadectwem pracy). Ponadto wnioskodawca przedstawił zaświadczenie sporządzone 24.11.2023 r. przez Archiwum Sp. z o.o. w B. stwierdzające, że w posiadanej w archiwum dokumentacji (...) w A. brak świadectwa pracy J. K. , odnaleziono jedynie podanie o przyjęcie do pracy w (...) A. i umowę o pracę, których odpisy zostały złożone do akt rentowych. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresu zatrudnienia od 16.04.1985 r. do 1.10.1988 r. w (...) w A. Zakładzie Usług (...) w O. . Uwzględnił natomiast wcześniejszy okres od 17.09.1982 r. do 15.04.1985 r., przyjmując za wiarygodne zeznania świadka J. B. , zatrudnionego w tym samym zakładzie do 15.04.1985 r. Sąd pozyskał akta osobowe wnioskodawcy z kolejnego okresu zatrudnienia - Przedsiębiorstwa (...) w A. . Podejmując pracę w tym zakładzie, J. K. wypełnił kwestionariusz osobowy, w którym wskazał m.in., że posiada uprawnienia operatora spycharki oraz dołączył zaświadczenie o ukończeniu z wynikiem pozytywnym kursu operatora ciągnika (...) w okresie od 2.07.1984 r. do 1.09.1984 r. i uzyskał uprawnienia operatora (...) . Zaświadczenie wydał (...) w O. . Z zeznań J. K. wynika, że kurs ten był organizowany przez pracodawcę - (...) A. i odbywał się w S. . Do akt tego pracodawcy nie dołączono świadectw pracy z poprzednich okresów zatrudnienia. Na fakt zatrudnienia wnioskodawcy, okresu tego zatrudnienia, wymiaru czasu pracy i inne, Sąd przesłuchał świadków: J. B. , I. K. i K. Z. oraz w charakterze strony J. K. . Przesłuchani świadkowie uzyskali z (...) A. świadectwa pracy. Wnioskodawca brak dokumentów uzasadniał wielokrotnymi przeprowadzkami i zagubieniem dokumentów dotyczących zatrudnienia. Data początkowa zatrudnienia wynika z umowy o pracę zawartej na czas określony od 17.09.1982 r. do 17.12.1982 r. w (...) w A. (...) O. w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca ciągnika. Po okresie próbnym zawarta została kolejna umowa - na czas nieokreślony - na tym samym stanowisku. Wnioskodawca pracował na ciągniku i na (...) . Wykonywał prace polowe, jak opryski, oranie i inne usługi dla rolników indywidualnych. Wykonywał też roboty na drogach i w (...) Przedsiębiorstwie (...) , gdzie (...) był podwykonawcą. Woził żwir na budowy dróg, wapno z S. spod G. . (...) zatrudniał wielu ludzi, było bardzo dużo ciągników, 3 kombajny. Praca była wykonywana od godziny 7 do późna, często ponad normy godzinowe. Świadek J. B. zatrudniony był w (...) A. (...) w O. w pełnym wymiarze godzin od 3.11.1981 r. do 15.04.1985 r. w charakterze kierowcy ciągnika. Jego stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem między zakładami pracy. Kiedy J. B. odszedł z pracy, J. K. został jeszcze w (...) w O. . Natomiast świadek I. K. pracował z odwołującym i w O. , i po reorganizacji w A. , gdzie pracownicy byli przenoszeni z punktów usługowych w terenie. Świadek skończył pracę w czerwcu 1986 r., a kiedy odchodził z pracy, J. K. został w pracy w (...) w A. . Świadek K. Z. , którego wnioskodawca zgłosił w postępowaniu przed Sądem, zatrudniony był od początku swojej pracy w (...) w A. , pamięta reorganizację kółek rolniczych i przeniesienie pracowników z punków w terenie do A. . W tym czasie przeniesiony został też J. K. . Spotykali się na robotach w terenie. (...) szukał pracy w (...) i spotykali się przy pracach na drogach, przy wożeniu wapna spod G. , z S. . Zimą robili drogi we wsiach: wozili piasek, żwir, plantowali. Świadek zapamiętał, że J. K. pracował na ciągniku i na (...) . K. Z. pracował do 1989 r., wnioskodawca skończył pracę trochę wcześniej, ale w okresie jak już firma upadała i była likwidacja (...) . Świadek otrzymał świadectwo pracy i ten okres pracy w (...) A. zaliczony został przez ZUS do jego emerytury. J. K. zeznał, że po rozwiązaniu stosunku pracy z (...) , pracował „na czarno” przez trzy lata przy malowaniu domków wczasowych. Później podejmował się różnego zatrudnienia dorywczo, były trudności ze znalezieniem stałej pracy, aż do zatrudnienia w 1998 r. w (...) w A. , gdzie pracuje nadal. Na podstawie okoliczności i skojarzeń twierdzi, że w (...) pracował do października 1988 r., a umowa o pracę została rozwiązana w normalnym trybie, nie przez porzucenie pracy czy zwolnienie dyscyplinarne. Sąd zważył, co następuje: Jak stanowi art. 173 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 poz.1251 ze zm.), kapitał początkowy jest obliczany dla każdego ubezpieczonego urodzonego po 31.12.1948 r. a przed 1.01.1999 r., opłacającego składkę na ubezpieczenia społeczne lub za którego składkę tę opłacał płatnik składek. Stanowi on rodzaj rozliczenia z systemem ubezpieczeń społecznych obowiązującym przed 1999 r. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1.01.1999 r. Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy emerytalnej, podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176. Do podstawy wymiaru świadczenia przyjmuje się zatem składniki wynagrodzenia (przychód, dochód), które w rozumieniu przepisów o podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne, obowiązujących we wskazanym przez wnioskodawcę okresie, podlegały składce na ubezpieczenia społeczne. Nie uwzględnia się natomiast składników wynagrodzenia wyłączonych z tego obowiązku. Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1 ppkt a ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2022 poz. 504 ze zm.), za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia na obszarze Państwa Polskiego - w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że J. K. zatrudniony był od 17.09.1982 r. do 30.09.1988 r. w (...) w A. Zakład Usług (...) w O. , a po reorganizacji w (...) w A. , w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca ciągnika. O spornym okresie zatrudnienia przekonują zeznania świadków K. Z. i I. K. , a także szczegółowe zeznania wnioskodawcy. Zeznania te są wiarygodne, nie zawierają sprzeczności, a świadkowie zatrudnieni byli w tym samym zakładzie, w zbliżonym okresie i na taki takim samym stanowisku. Istotny w sprawie jest również fakt skierowania J. K. przez pracodawcę na kurs operatorów (...) w 1984 r. Świadczy to o tym, że był cenionym pracownikiem, a jego umiejętności były później przydatne i wykorzystywane przez pracodawcę. Wiarygodność twierdzeń J. K. potwierdza też, w ocenie Sądu, okoliczność, że po ustaniu stosunku pracy z (...) , wnioskodawca imał się różnych zajęć, a jego pracodawcy nie zgłaszali faktu zatrudnienia i nie odprowadzali należnych składek. Tak więc mógł on wskazać jako datę ustania stosunku pracy ostateczną likwidację (...) , wskazał jednak datę wcześniejszą, nie szukając świadków na potwierdzenie zatrudnienia ponad rzeczywiście wykonywane. Ponadto po okresie pracy dorywczej, od 1.08.1998 r. podjął pracę w Przedsiębiorstwie (...) w A. , gdzie pracuje dotychczas. Przekonuje to Sąd o jego rzetelności w wykonywaniu pracy i cenieniu przez obecnego pracodawcę, co było również cechą pożądaną przez (...) , jako pracodawcę w spornym okresie i nie skłaniało do rozwiązania stosunku pracy. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184 . Natomiast zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , z zastrzeżeniem ust. la i lb oraz art. 185 . W odniesieniu do okoliczności spornych w niniejszej sprawie, nie ma podstaw do uznania, aby przepisy regulujące postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym miały zastosowanie w postępowaniu sądowym, które regulowane jest przepisami kodeksu postępowania cywilnego . Ewentualne ograniczenia dowodowe mogą wynikać jedynie z tych przepisów. Przepisy regulujące postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ( art. 477 i nast. k.p.c. ) nie zawierają zaś dodatkowych ograniczeń w stosunku do przepisów ogólnych regulujących postępowanie dowodowe ( art. 235-309 k.p.c. ). Przeciwnie, stosownie do treści art. 473 k.p.c. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron. W postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być zatem udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego . Ograniczenia dowodowe zawarte w § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. Nr 237, poz. 1412) dotyczą wyłącznie postępowania przed tymi organami (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 02 lutego 1996 r., II URN 3/95, OSNP 1996/16/239). Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 9.01.1998 r., II UKN 440/97 (OSNP 1998/22/667) zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów niebudzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych. Postępowanie dowodowe pozwoliło na uwzględnienie do obliczenia wartości kapitału początkowego spornego okresu, jak ustalono powyżej. W związku z powyższym, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. orzeczono, jak w sentencji wyroku.