Sad powszechny, I Ns 345/18

(1), H. B. , M. Z.

(2), F. Z. , A. Z.

(1), N. B. , N. B. , A. Z. , E. Z. , K. W. , A. Z.

(2), A. B. , H. Z. o stwierdzenie nabycia spadku po A. Z.

(1)stwierdza, że spadek po A. Z.

(1)zmarłym 20 września 2017 roku w N. , ostatnio stale zamieszkałym w N. na podstawie ustawy nabył wnuk K. W. w całości. Sygn. akt I Ns 345/18 UZASADNIENIE Wnioskodawca W. C. w dniu 4 czerwca 2018 r. wniósł o stwierdzenie, że spadek po zmarłym w dniu 20 września 2017 r. w N. A. Z.

(1), ostatnio zamieszkałym w N. na podstawie ustawy nabyły w całości A. Z.

(3)i E. Z. , ewentualnie na podstawie art. 670 k.p.c. o ustalenie przez Sąd spadku z urzędu spadkobiercy po zmarłym A. Z.

(1). Dodatkowo wnioskodawca wniósł o zasądzenie od uczestników postępowania na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w tym kosztów opłaty skarbowej w kwocie 33 zł z tytułu uzyskania skróconego odpisu aktu zgonu spadkodawcy oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że w dniu 20 września 2017 r. zmarł A. Z.

(1)ostatnio zamieszkały w N. . Spadkodawca w chwili śmierci pozostawił córki A. Z.

(3)i E. Z. . Wnioskodawca nie posiada wiedzy, czy spadkodawca pozostawił testament oraz czy są jeszcze inne osoby uprawnione do dziedziczenia po zmarłym. Wnioskodawca wskazał, że jego legitymacja do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku wynika z faktu, iż spadkodawca w chwili śmierci był dłużnikiem wnioskodawcy. W odpowiedzi na wniosek z dnia 16 lipca 2017 r. uczestniczka A. Z.

(3)oświadczyła, że odrzuciła spadek po zmarłym A. Z.

(1). Wskazała, że do grona spadkobierców ustawowych należą oprócz niej także córki spadkodawcy: E. Z. i A. Z.

(2), a także K. W. – syn A. Z.

(2). Wskazano, że A. Z.

(3)i E. Z. nie mają zstępnych. Podano przy tym, że ww. spadkobiercy ustawowi odrzucili spadek. Wskazano także, że w chwili śmierci spadkodawca posiadał brata, M. Z.

(1). Postanowieniem z dnia 26 lipca 2018 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestnika M. Z.

(1). Na rozprawie w dniu 4 września 2018 r. uczestnik postępowania M. Z.

(1)złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym A. Z.

(1). Wskazał, że o śmierci spadkodawcy, będącego jego bratem, dowiedział się nazajutrz po jego śmierci, a o toczącej się sprawie spadkowej dowiedział się 3 września 2018 r. Podał, że nie wiedział, że będzie się odbywać postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. Wskazał dodatkowo, że o złożeniu oświadczeń o odrzuceniu spadku przez pozostałych spadkobierców dowiedział się w dniu 3 września 2018 r. Uczestnik M. Z.

(1)podkreślił, że ma pięcioro dzieci: A. zd. Z. , która ma małoletniego syna L. ; H. B. , która jest matką dwojga małoletnich dzieci: N. i N. ; M. Z.

(2), który jest ojcem jednego małoletniego dziecka o imieniu H. ; A. Z.

(1), który nie ma dzieci; F. Z. , który nie ma dzieci. Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 4 września 2018 r. wezwano do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania: A. zd. Z. , H. zd. Z. , M. Z.

(2), A. Z.

(1)i F. Z. . Uczestnicy H. zd. Z. ( (...) ), M. Z.

(2), A. Z.

(1), F. Z. złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku. Uczestnicy M. Z.

(2), A. Z.

(1)i F. Z. podali, że o powołaniu do spadku dowiedzieli się w dniu odrzucenia spadku przez ojca, tj. 4 września 2018 r. Uczestniczka H. B. dowiedziała się o tytule powołania do spadku w dniu 12 października 2018 r. Na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r. wnioskodawca wniósł o stwierdzenie, że spadek po zmarłym w dniu 20 września 2017 r. w N. A. Z.

(1)z mocy ustawy nabył K. W. , z uwagi na bezskuteczność złożonego przez niego oświadczenia o odrzuceniu spadku przed rozpoczęciem biegu terminu przewidzianego na złożenie tegoż oświadczenia. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: A. Z.

(1), syn W. i H. zmarł 20 września 2017 r. w N. . Ostatnim stałym miejscem zamieszkania spadkodawcy był N. . W chwili śmierci spadkodawca był rozwiedziony. Był żonaty jednokrotnie. Miał trójkę dzieci: A. Z.

(2), E. Z. oraz A. Z.

(3). Nie miał dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych. A. Z.

(2)posiada jednego syna K. ’a M. W. . E. Z. oraz A. Z.

(3)nie mają dzieci. Rodzice spadkodawcy H. Z. i W. Z. zmarli przed spadkodawcą. W chwili śmierci spadkodawca miał jednego brata – M. Z.

(1). M. Z.

(1)ma pięcioro dzieci: A. B. (zd. Z. ), H. B. (zd. Z. ), M. Z.

(2), A. Z.

(1)oraz F. Z. . A. B. ma małoletniego syna L. B. . H. B. ma dwoje małoletnich dzieci: N. P. i (...) . M. Z.

(2)ma małoletnią córkę H. . Spadkodawca nie sporządził testamentu. dowód: - odpis skróconego aktu zgonu spadkodawcy k. 20, - zapewnienia spadkowe i zeznania uczestnika M. Z.

(1)k. 67-68; A. Z.

(2)złożyła w dniu 18.01.2018 r. oświadczenie o odrzuceniu spadku po spadkodawcy A. Z.

(1), przed Notariuszem A. S. N. , adres kancelarii notarialnej: (...) M. A. L. , S. , CA (...) (zatwierdzone w formie A. przez Sekretarza S. , S. Kalifornia w dniu 25.01.2018r. za numerem (...) ), K. W. złożył w dniu 17.01.2018 r. oświadczenie o odrzuceniu spadku po spadkodawcy A. Z.

(1)przed Notariuszem A. S. N. , adres kancelarii notarialnej: (...) M. A. L. , S. , CA (...) (zatwierdzone w formie A. przez Sekretarza S. , S. Kalifornia w dniu 25.01.2018r. za numerem (...) ), A. Z.

(3)złożyła w dniu 16.01.2018 r. oświadczenie o odrzuceniu spadku po spadkodawcy A. Z.

(1)przed Notariuszem E. C. , adres kancelarii notarialnej: 770 M. S. , R. , (...) (zatwierdzone w formie A. przez Sekretarza S. , S. Kalifornia w dniu 23.01.2018r. za numerem (...) ), E. Z. złożyła w dniu 20.10.2017 r. oświadczenie o odrzuceniu spadku po spadkodawcy A. Z.

(1)przed Notariuszem K. A. , adres kancelarii notarialnej: ul. (...) , (...)-(...) N. (REPERTORIUM A nr 1588/2017). dowód: - oświadczenia spadkowe k. 30-31, 32-49, - oświadczenie złożone na rozprawie w dniu 4 września 2018 przez uczestnika M. Z.

(1)k. 68, - dokumenty zawarte w aktach spraw tut. Sądu w sprawach o sygn. akt IX N 461/17, IX N 73/18; Na rozprawie w dniu 4 września 2018 r. uczestnik postępowania M. Z.

(1)złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym A. Z.

(1). Podał, że o złożeniu oświadczeń o odrzuceniu spadku przez pozostałych spadkobierców dowiedział się w dniu 3 września 2018 r. dowód: - oświadczenie złożone na rozprawie w dniu 4 września 2018 r. k. 68; H. B. w dniu 12 grudnia 2018 r. złożyła przed notariuszem dr G. -Jurgen R. oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym spadkodawcy A. Z.

(1). H. B. zamieszkuje w Niemczech. Dnia 12 października 2018 r. dowiedziała się z pisma sądowego o swoim tytule powołania do spadku. dowód: - oświadczenie spadkowe, akta sprawy; Na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r. uczestnicy postępowania A. Z.

(1)(syn brata spadkodawcy), F. Z. , M. Z.

(2)złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym spadkodawcy A. Z.

(1). O swoim powołaniu do spadku dowiedzieli się w dniu odrzucenia spadku przez ich ojca – M. Z.

(1), tj. w dniu 4 września 2019 r. dowód: bezsporne, a nadto - oświadczenia złożone na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r.; Spadkodawca w chwili śmierci był dłużnikiem wnioskodawcy. dowód: - kopia orzeczeń w postępowaniu egzekucyjnym k. 10-11. Sąd zważył, co następuje: Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym spadkodawcy A. Z.

(1)zasługiwał na uwzględnienie. Legitymacja wnioskodawcy nie była kwestionowana, a wynikała ona z posiadanego przez wnioskodawcę interesu prawnego ( art. 1025 § 1 k.c. ), którym był fakt pozostawania wierzycielem zmarłego. Powyższy stan faktyczny pozostawał między stronami bezsporny i znajdował pełne potwierdzenie w treści wymienionych wyżej dokumentów oraz zapewnieniach spadkowych i zeznaniach uczestnika postępowania M. Z.

(1). Zarówno treść, jak i autentyczność dokumentów zgromadzonych w materiale dowodowym nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a i Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu tym bardziej, że w całości stanowiły one akty stanów cywilnych dotyczących spadkodawcy jak i spadkobierców. Zeznania M. Z.

(1)Sąd ocenił w całości jako wiarygodne, albowiem pozostawały zbieżne z treścią dokumentów znajdujących się w aktach. Bezsporne pozostawało, że w chwili śmierci spadkodawca pozostawał wdowcem, zaś jego córki – A. Z.

(3), E. Z. i A. Z.

(2)– złożyły skuteczne oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym, w ustawowym terminie przewidzianym w art. 1015 § 1 k.c. W sprawie należało odnieść się w pierwszej kolejności do oceny skuteczności złożonego przez wnuka A. K. ’a M. W. oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym spadkodawcy. Wnioskodawca kwestionował skuteczność złożonego przez tego uczestnika oświadczenia o odrzuceniu spadku w dniu 17 stycznia 2018 r., w sytuacji, gdy jego matka A. Z.

(2), wyprzedzająca go w kolejności do dziedziczenia po zmarłym, odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 18 stycznia 2018 r. Zgodnie z art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do odpowiednich przepisów kodeksu cywilnego dotyczących spadków. Tytułem wejścia w prawa i obowiązki spadkodawcy jest testament bądź ustawa ( art. 926 k.c. ). Przepisy kodeksu cywilnego pozostawiają spadkobiercom możliwość podjęcia decyzji w zakresie, czy spadek chcą przyjąć, czy odrzucić. Kwestię tę reguluje art. 1015 § 1 k.c. , według którego oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Początkiem biegu terminu zawitego, o jakim mowa w przywołanym przepisie jest dzień, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule powołania do spadku i dopiero w tym momencie może dojść do złożenia opisywanego oświadczenia. Zatem odrzucenie spadku z ustawy może nastąpić, gdy spadkodawca dziedziczy spadek na podstawie tego tytułu dziedziczenia. Złożenie oświadczenia o odrzuceniu powoduje skutki przewidziane w art. 1020 k.c. , tj. spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Z kolei niezłożenie oświadczenia w terminie jest jednoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza ( art. 1015 § 2 k.c. ). Podstawowy tytuł dziedziczenia stanowi testament. W razie jego braku miejsce ma dziedziczenie ustawowe, którego kolejność określa Kodeks cywilny . Według treści art. 931 § 1 i 2 k.c. , w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, którzy dziedziczą w częściach równych. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. W rozpoznawanej sprawie, wobec braku testamentu, który pozostawiłby A. Z.

(1), Sąd ustalił krąg spadkobierców na podstawie ustawy. W konsekwencji skutecznego odrzucenia spadku przez córki spadkodawcy, ich miejsce zajął syn jednej z nich, tj. K. W. , będący wnukiem zmarłego. Ocenie podlegała skuteczność złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez wskazanego wnuka spadkodawcy. W tym miejscu należy powołać uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2018 r., sygn. III CZP 36/18, w której choć podstawą rozważań była kwestia dziedziczenia testamentowego, to równolegle Sąd dokonał szerokiego omówienia dziedziczenia ustawowego oraz skuteczności złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez osobę, w stosunku do której nie rozpoczął jeszcze bieg terminu określony w art. 1015 § 1 k.c. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały wskazał, że termin do złożenia oświadczenia może rozpocząć bieg nie wcześniej niż wtedy, gdy dana osoba uzyska wiedzę o swoim powołaniu do spadku, co z kolei oznacza, że tytuł powołania do dziedziczenia, w związku z którym składa oświadczenie, w momencie jego złożenia musi już istnieć. Ponadto podkreślił, że komentowany termin zawity dla spadkobiercy ustawowego rozpoczyna swój bieg od dnia, w którym dowiedział się on o tym, że spadkobierca powołany do spadku z ustawy w wyższej kolejności niż on sam, nie chce lub nie może dziedziczyć. Jednoznacznie też Sąd Najwyższy podał, że oświadczenia o odrzuceniu spadku nie można skutecznie złożyć antycypująco, niejako na wypadek, że składająca je osoba stanie się spadkobiercą. Na podstawie tak poczynionych ustaleń, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, zgodnie z którą złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez osobę, w stosunku do której nie rozpoczął jeszcze biegu termin określony w art. 1015 § 1 k.c. , jest bezskuteczne. Oświadczenie o odrzuceniu spadku ma być złożone w terminie biegnącym od danego dnia, tj. od dnia w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, a tytuł ten stanowi okoliczność istniejącą obiektywnie. W niniejszej sprawie spadkobierca K. W. złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym dziadku, jeszcze zanim zaktualizowała się podstawa jego dziedziczenia ustawowego, tj. przed złożeniem tożsamego oświadczenia przez jego matkę A. Z.

(2). Powyższe czyni złożone przez niego oświadczenie o odrzuceniu spadku bezskutecznym. Za przywołaną wyżej uchwałą Sądu Najwyższego na marginesie wskazać należy, że skutki sytuacji, w której osoba składająca oświadczenie o odrzuceniu spadku pozostawała w błędnym przekonaniu co do tytułu, na podstawie którego została do niego powołana, jak i sytuacji, gdy nie złożyła oświadczenia pozostając w błędnym przekonaniu o skuteczności oświadczenia złożonego już wcześniej, mogą być sanowane z powołaniem się na art. 1019 k.c. Mając na uwadze treść cytowanych wyżej przepisów, przywołane stanowisko Sądu Najwyższego, jak i złożone przez córki spadkodawcy oświadczenia o odrzuceniu spadku oraz nieskutecznie złożone oświadczenie przez K. ’a M. W. , Sąd orzekł, że spadek w całości nabył wnuk spadkodawcy – K. W. . ZARZĄDZENIE 1. odnotować w Rep., 2. odpis postanowienia z uzasadnieniem doręczyć pełn. uczestników post. – adw. T. G. , 3. kal. 2 tygodnie