Sad powszechny, I C 407/23

Sygn. akt I C 407/23 Uzasadnienie wyroku z 27 listopada 2024 roku w zakresie art. 505 8 § 4 k.p.c. W pozwie z 25 sierpnia 2023 roku (data nadania w UP: 31 sierpnia 2023 roku) powódka (...) (...) z siedzibą w W. wniosła o zasądzenie od pozwanego J. P. kwoty 1747,32 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od daty wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a nadto o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, że dochodzona wierzytelność wynika z zawartej z pozwanym umowy ubezpieczenia OC nr (...) dla pojazdu mechanicznego marki P. o nr rejestracyjnym (...) . 22 września 2023 roku referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Żorach wydał nakaz zapłaty, orzekając zgodnie z żądaniem pozwu (sygn. akt I Nc 980/23). W sprzeciwie od nakazu zapłaty z 11 listopada 2023 roku pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu zajętego przez siebie stanowiska wskazał m.in., że umowa ubezpieczenia nie została skutecznie zawarta pomiędzy stronami; w szczególności zauważył, że z przesłanych mu wraz z pozwem dokumentów wynika, że ubezpieczony został pojazd marki P. o nr rejestracyjnym (...) , podczas gdy należący do niego pojazd marki P. posiada nr rejestracyjny (...) . W dalszych pismach procesowych strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie. Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 805 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Z kolei stosownie do art. 822 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Równocześnie w myśl art. 23 ust. 1 z 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez niego pojazdu. Powyższe normy prawne oraz natura umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych prowadzi do konstatacji, że do essentialia negotii przedmiotowego typu umowy – rozumianych jako cechy konstruktywne danego typu czynności prawnej, które stanowią minimalną treść danej czynności – należy jednoznaczne określenie przedmiotu objętego ochroną ubezpieczeniową. Równocześnie uwypuklić należy, że w polskim systemie prawnym rzeczonemu ubezpieczeniu podlega konkretny, zindywidualizowany pojazd (tj. pojazd marki X, o nr VIN Y i nr rejestracyjnym Z). Tym samym do essentialia negotii analizowanej umowy OC należy precyzyjne i jednoznaczne określenie jakiego pojazdu dotyczy. W literaturze słusznie wskazuje się przy tym, że „ brak minimum treści czynności (essentialia negotii), np. nieustalenie ceny i kryteriów jej określenia w umowie, która miała być umową sprzedaży, nie powoduje nieważności czynności, ale to, że czynność taka nie została dokonana (jest to zatem czynność nieistniejąca) ” (por. K. Osajda (red.), Kodeks cywilny. Komentarz , LEGALIS 2024, komentarz do art. 58 k.c.). Stosownie do treści art. 58 § 1 i 2 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek; nieważna jest również czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W doktrynie trafnie wskazuje się przy tym, że przez pojęcie zasad współżycia społecznego należy rozumieć „ klauzulę generalną odwołującą się do powszechnie uznawanych i akceptowanych w danym społeczeństwie wartości, wyznaczających zasady przyzwoitego, uczciwego zachowania, obejmujące zarówno normy moralne, jak i obyczajowe ” (por. M. Fras, M. Habdas (red.), K odeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna (art. 1-125) LEX 2018, komentarz do art. 58 k.c.). Ponadto zgodnie z normą art. 387 § 1 k.c. nieważna jest umowa o świadczenie niemożliwe. Przenosząc powyższe na kanwę rozpoznawanej sprawy, zauważyć należy, że leżąca u podstaw sprawy umowa ubezpieczenia OC przewiduje świadczenie ochrony ubezpieczeniowej pojazdu nieistniejącego. W rezultacie jest niemożliwa do wykonania – nie można bowiem świadczyć ochrony ubezpieczeniowej pojazdowi, który nie istnieje. Zgodnie z dokumentacją przedłożoną przez powódkę polisę wystawiono na pojazd marki P. o nr (...) (k. 14), podczas gdy:

1. a)na terenie Rzeczypospolitej Polskiej w ogóle nie ma pojazdu o numerze rejestracyjnym „ (...) ” (k. 69);
2. b)pojazd o numerze rejestracyjnym „ (...) ” (...) nie jest pojazdem marki P. , lecz pojazdem marki D. (k. 66-67). W tym stanie rzeczy rozpatrywana umowa ubezpieczenia OC (i wystawiona w jej następstwie polisa) zawiera w swojej treści na tyle sprzeczne informacje, że nie jest możliwe niebudzące wątpliwości stwierdzenie, jakiego pojazdu w istocie dotyczy, tj. czy pojazdu marki D. (na co wskazuje nr rejestracyjny podany w umowie/polisie), czy też pojazdu marki P. (na co wskazuje m.in. marka pojazdu podana w umowie/polisie); równocześnie zamieszczony w polisie nr VIN nie jest zgodny ze wskazanym tamże nr rejestracyjnym (tj. nr VIN przynależy do pojazdu marki P. , podczas gdy nr rejestracyjny przynależy do pojazdu marki D. ). Leżąca u podstaw sprawy umowa ubezpieczenia OC zawierana była podczas rozmowy telefonicznej. Powódka dwukrotnie przedłożyła płytę CD/DVD z nagraniem ww. rozmowy (obie płyty zawierają tożsame nagrania). Przedmiotowe nagranie nie przedstawia przy tym momentu, w którym pozwany podaje numer rejestracyjny ubezpieczanego pojazdu; nagranie rozpoczyna się od przekazania pracownikowi powódki przez pracownika firmy pośredniczącej oczekującego na linii klienta – tj. pozwanego – po bliżej nieustalonej wcześniejszej rozmowie tegoż pracownika firmy pośredniczącej z pozwanym. Poniżej przytoczono jedyny fragment omawianego nagrania, w którym rozmówcy poruszają temat numeru rejestracyjnego ubezpieczanego pojazdu:
3. a)Pracownik (...) , czas nagrania (początek) – 3 minuta 12 sekunda: „ A masz może tablice rejestracyjne tego auta? ”.
4. b)Pracownik (...) , czas nagrania (początek) – 3 minuta 15 sekunda: „ Y. wiesz co mam. Nie wiem, czy są dobre. (...) .
5. a)Pracownik (...) , czas nagrania (początek) – 3 minuta 30 sekunda: „ (...) ”.
6. b)Pracownik (...) , czas nagrania (początek) – 3 minuta 34 sekunda: „ Dokładnie. Nie wiem mmm...Takie mam wpisane, nie wiem… ”. Równocześnie w trakcie ww. rozmowy pracownik (...) informował pracownika (...) , że „ no bo oni są tacy trochę niekumaci ci ludzie [tj. pozwany J. P. oraz jego żona – przypis Sądu]” (czas nagrania: 2 minuta 25 sekunda). W ocenie Sądu do powódki (jej konsultanta) – jako profesjonalisty z branży ubezpieczeniowej – należało staranne ustalenie oraz zweryfikowanie danych identyfikacyjnych pojazdu, którego dotyczyła zawierana umowa. Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 80c ust 3a w zw. z art. 80b ust 1 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowym zakłady ubezpieczeń posiadają dostęp do zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów danych, które pozwalają na jednoznaczna weryfikację, czy dany nr rejestracyjny w istocie należy do danego pojazdu. Znamienna jest również okoliczność, że powódka na swojej publicznej stronie internetowej wskazuje, iż: „ (...) ” ( (...) , dostęp: 5 grudnia 2024 roku). Mając na uwadze powyższe uprawnienia powódki, a także jednoznacznie zakomunikowaną przez pracownika (...) niepewność co do prawidłowości posiadanego nr rejestracyjnego, od pracownika powódki należało wymagać należytej staranności w zweryfikowaniu przedmiotowego numeru ( vide art. 355 § 2 k.c. ) i jego zgodności z pozostałymi danymi ubezpieczanego pojazdu; tak się jednak nie stało, czego rezultatem było sporządzenie umowy ubezpieczenia OC w istocie nieistniejącego pojazdu. Przedstawione powyżej okoliczności stanowią, w ocenie Sądu, wystarczającą podstawę do oddaleniem powództwa. Rozróżnienie, czy leżąca u podstaw sprawy umowa jest umową nieważną, czy też umową nieistniejącą – pozostaje irrelewantne dla wyniku sprawy, albowiem oba człony ww. alternatywy prowadzą do oddalenia powództwa, zaś szczegółowe rozważania w tymże zakresie stoją w sprzeczności z ratio legis art. 505 8 § 4 k.p.c. i charakterem postępowania prowadzonego w trybie uproszczonym. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku. (...) 1) (...) 2) (...) 3) (...) (...)