Sad powszechny, I C 54/23

Sygn. akt: I C 54/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Rafał Kubicki po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2025 r. w (...) na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa J. A. i F. A. przeciwko Bankowi (...) S.A. w W. o ustalenie i zapłatę z żądaniami ewentualnymi ustalenia i zapłaty I. postanawia zamknąć rozprawę, II. ustala nieważność umowy o kredyt hipoteczny nr KH / (...) , sporządzonej 14 grudnia 2006 r, zawartej pomiędzy stronami 27 grudnia 2006 r., III. zasądza od pozwanego Banku (...) S.A. w W. na rzecz powodów: J. A. i F. A. kwotę 321 977,73 zł (trzysta dwadzieścia jeden tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt siedem złotych siedemdziesiąt trzy grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 2 lutego 2023 r. do dnia zapłaty, IV. zasądza od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwotę 17 347 zł (siedemnaście tysięcy trzysta czterdzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty, V. nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w O. ) kwotę 1975,79 zł (tysiąc dziewięćset siedemdziesiąt pięć złotych siedemdziesiąt dziewięć groszy) tytułem poniesionych tymczasowo wydatków sądowych związanych z wynagrodzeniami biegłego. sędzia R­afał K. Sygn. akt: I C 54/23 UZASADNIENIE Powodowie J. A. i F. A. pozwem z 4.01.2023 r. wnieśli o:

1. ustalenie, że umowa o kredyt hipoteczny nr KH / (...) zawarta pomiędzy powodami a pozwanym w dniu 27.12.2006 r. jest nieważna;
2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwoty 321 977,73 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty w związku z nieważnością umowy; ewentualnie wnieśli o:
3. zasądzenie od pozwanego na ich rzecz solidarnie kwoty 108 721 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty oraz ustalenie, że postanowienia § 2 ust. 2, § 7 ust. 1 in fine umowy oraz postanowienia § 2 pkt 19, § 3 ust. 2, § 5 ust. 16, § 7 ust. 5, § 7 ust. 6-9, § 8 ust. 3, § 9 ust. 4, § 10 ust. 4 i 5, § 12 ust. 3 regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. obowiązującego w dniu zawarcia umowy kredytu stanowią niedozwolone postanowienia umowne i nie wiążą powodów (są bezskuteczne wobec powodów) od chwili zawarcia umowy. Zdaniem powodów, umowa jest sprzeczna z przepisami prawa bankowego ( art. 69 ) i prawa cywilnego ( art. 385 1 k.c. ) w stopniu skutkującym jej nieważnością ( art. 58 § 1 i 2 k.c. ), a przynajmniej bezskutecznością postanowień kształtujących mechanizm indeksacji. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, kwestionując roszczenia powodów co do zasady, jak i co do wysokości, oraz wykazanie interesu prawnego. Pozwany zakwestionował, by sporna umowa pozostawała w sprzeczności z treścią art. 69 ust. 1 ustawy Prawo Bankowe ; pozostawała w sprzeczności z zasadami uczciwego obrotu gospodarczego i zmierzała do obejścia ustawy o obrocie instrumentami finansowymi ; pozostawała czynnością naruszająca granice swobody umów i jako taka była sprzeczna z istotą stosunku zobowiązaniowego; postanowienia Umowy Kredytu nie stanowiły wyniku indywidualnych negocjacji; Umowa Kredytu zawierała niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu art. 385 1 k.c. i w jakimkolwiek zakresie nie wiązała Powoda; postanowienia Umowy Kredytu nie spełniały wymogu jasności i jednoznaczności; postanowienia Umowy Kredytu kształtowały interes Powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy; pozwany Bank był w jakimkolwiek zakresie bezpodstawnie wzbogacony względem Powoda; powodowi przysługiwało względem pozwanego jakiekolwiek roszczenie o zapłatę lub ustalenie; Bank ustalał kursy walut publikowane w Tabeli Kursów Walut Obcych w sposób dowolny; Bank nie przedstawił klientowi oferty kredytu w polskich złotych oraz regulaminu oraz by po stronie powodowej występowała solidarność czynna, nie wynika ona ani z ustawy, ani z czynności prawnej. Ponadto podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powodów, zarzut nadużycia prawa oraz zakwestionował status konsumenta. Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia Strona powodowa i pozwany podpisali umowę kredytu hipotecznego nr KH / (...) z 27.12.2006 r. (umowa k. 63-68). Powodowie podpisali umowę jako konsumenci. Potwierdzili otrzymanie regulaminu obowiązującego w dniu zawarcia umowy i zapoznali się z nim akceptując postanowienia w nim zawarte (§ 1 ust. 1 umowy). Umowa została podpisana na podstawie wniosku kredytowego, w którym kwotę wnioskowanego kredytu strona powodowa oznaczyła w walucie polskiej (201 242,50 zł), zaś jako walutę kredytu wskazała walutę szwajcarską ( (...) ) z okresem spłaty 349 miesięcy (wniosek kredytowy k. 136137). Zgodnie z § 2 bank udzielił powodowi kredytu w kwocie 201 242,50 zł z przeznaczeniem na budowę domu metodą gospodarczą oraz koszty wliczone w kredyt. W § 2 ust. 2 umowy wskazano, że kredyt jest indeksowany do (...) , po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu. Oprocentowanie kredytu ustalono jako zmienne i stanowiące sumę stałej marży oraz stopy referencyjnej LIBOR 3M ( (...) ) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy, zaś zmiana oprocentowania miała następować w cyklu kwartalnym i przyjmować wartość z ostatniego dnia roboczego ostatniego miesiąca poprzedzającego kolejny kwartał kalendarzowy (§ 6). Spłata kredytu miała następować w PLN z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku (§ 7 ust. 1). Spłata kredytu miała następować przez bezpośrednie potrącenie przez Bank należnych mu kwot z rachunku bankowego kredytobiorcy w 348 ratach miesięcznych w tym 6 ratach obejmujących odsetki w okresie karencji spłaty oraz 342 równych ratach zawierających malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej (§ 7 ust. 2 i 3). Zgodnie z Regulaminem Kredytowania Osób Fizycznych w Ramach Usług (...) w Banku (...) S.A. (regulamin k. 74-91): § 2 pkt 19 – kredyt w walucie obcej to kredyt udzielony w PLN, indeksowany kursem waluty obcej wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku; § 3 ust. 2 – kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w Banku (...) ; § 5 ust. 16 - W przypadku kredytu w walucie obcej: 1) wnioskodawca we wniosku o udzielenie kredytu określa kwotę kredytu w PLN z zaznaczeniem waluty wnioskowanego kredytu, 2) kredyt jest kredytem indeksowanym do walut wymienialnych i jest udzielany w złotych polskich. W umowie kredytowej kwota kredytu jest określona w PLN, 3) uruchomienie środków z kredytu następuje w sposób określony w dyspozycji uruchomienia kredytu, po jej akceptacji przez Bank; § 8 ust. 3 - W przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia spłaty; § 9 ust. 4 – W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej Bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności kredytu dokonuje przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku (...) . Od wymagalnego kapitału wyrażonego w PLN Bank nalicza dalsze odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych. § 10 ust. 4 - W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kwota wcześniejszej spłaty jest obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia realizacji, wskazanego przez Kredytobiorcę w dyspozycji o dokonanie wcześniejszej spłaty. § 10 ust. 5 - W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej prowizja za wcześniejszą spłatę ustalana jest od kwoty wcześniejszej spłaty, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia realizacji wcześniejszej spłaty. W umowie ani regulaminie nie zdefiniowano Tabeli Kursów, jak też nie wskazano sposobu ustalania kursów służących do określania zobowiązań stron umowy. Na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami ustanowiono m.in. hipotekę (§ 9 umowy). Umowa była dwukrotnie aneksowana (k. 69-73) aneksem (...) nr (...) kwota kredytu została powieszona o 150 000 zł, aneksem nr (...) wprowadzono nowy harmonogram spłat wg pozostającej do spłaty na dzień jego zawarcia wymagalnej i niewymagalnej kwoty kapitału. Jest bezsporne, że wypłata kredytu nastąpiła w złotówkach, po spełnieniu przewidzianych w umowie warunków, w dacie późniejszej niż data zawarcia umowy. Kredyt został wypłacony transzami w łącznej kwocie 351 242,49 zł ( zaświadczenie k. 52 ). Spłata kredytu odbywała się przez obciążenie rachunku powodów w banku w PLN. W okresie do dnia 5.02.2007 r. do dnia 5.07.2021 r. w wykonaniu umowy powodowie uiścił na rzecz pozwanego łącznie 321 977,73 zł (dowód: zaświadczenie k. 53-62, opinia biegłej k. 308). Z wiarygodnych zeznań powodów (protokół rozprawy k. 268-269) wynika, że:  celem umowy był remont i rozbudowa domu na cele mieszkaniowe powodów,  powodowie nadal zamieszkują w tym domu,  nieruchomość nie była związana z żadną działalnością gospodarczą,  umowa kredytu nie była negocjowana,  kredyt wypłacono w PLN i spłacany był wyłącznie w PLN. Rozważania prawne Fakty ustalono na podstawie spójnego, wiarygodnego materiału dowodowego: dokumentów złożonych przez obie strony (wzajemnie niekwestionowanych) i zeznań powodów. Pozostałe dokumenty złożone przez pozwanego (dołączone do odpowiedzi na pozew), mimo że zostały potraktowane jako dowody, nie wniosły do sprawy istotnej treści i nie stały się podstawą ustaleń faktycznych, ponieważ nie dotyczą tej konkretnej umowy kredytu i mogą być traktowane jedynie w kategoriach uzupełnienia stanowiska pozwanego. Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął dowód z zeznań świadka S. L. , uznając, że nie będą one przydatne do rozstrzygnięcia. Świadek nie uczestniczyła w procesie udzielania kredytu powodom, a jej wiedza dotyczyła wyłącznie obowiązujących w banku procedur. Pozwany w piśmie z dnia 13.04.2023 roku wskazał, że w/w osoba nie brała bezpośredniego udziału w procesie udzielania kredytu powodom. Jedynymi dowodami istotnymi dla oceny ważności i skuteczności umowy mogły być dokumenty zawarte w procedurze składania wniosku kredytowego i zawarcia umowy, zeznania ewentualnych świadków pozwanego biorących udział w procesie zawierania umowy, a także zeznania strony powodowej. Zarzuty pozwanego mogłyby być oparte tylko na zeznaniach takich świadków (pośredników kredytowych lub pracowników banku), którzy rozmawiali z powodami i mogliby przez to wnieść do sprawy coś, co w okolicznościach stosunku prawnego nie zostało objęte dokumentami. Sąd pominął też dowód z opinii biegłego powołany na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew, ponieważ wysokość roszczeń powodów wynika wprost z zaświadczenia banku oraz potwierdzeń przelewów załączonych do pozwu, a rozpoznanie sprawy sprowadziło się do uwzględnienia żądań głównych, opartych na zarzucie nieważności umowy, a z tym tezy pozwanego nie miały nic wspólnego w świetle poniższych wywodów. Ustalenia na podstawie sporządzonej opinii biegłej zostały dokonane jedynie dla porządku – dotyczyły bowiem (głównie) wysokości żądania ewentualnego, a Sąd poprzestał na pełnym uwzględnieniu żądania głównego. Strony różniły się mniej co do faktów, a więcej co do oceny skutków podpisanej między nimi umowy. Powództwo o zapłatę zasługiwało na uwzględnienie w całości. Żądania strony powodowej opierały się na ustaleniu, że nie istnieje między stroną powodową a pozwanym stosunek prawny wynikający ze spornej umowy kredytu. Żądania strona powodowa opierała przede wszystkim na twierdzeniu, że umowa zawiera klauzule abuzywne w przedmiocie indeksacji zawarte w § 2 ust. 2, § 7 ust. 1 in fine umowy oraz postanowienia § 2 pkt 19, § 3 ust. 2, § 5 ust. 16, § 7 ust. 5, § 7 ust. 6-9, § 8 ust. 3, § 9 ust. 4, § 10 ust. 4 i 5, § 12 ust. 3 regulaminu, które skutkują nieważnością całej umowy, bowiem nie ma możliwości zastąpienia powyższych zapisów innym postanowieniem. Niezależnie od tego umowa narusza art. 353 1 k.c. i art. 69 prawa bankowego . Podstawą faktyczną sformułowanych roszczeń jest suma świadczeń spełnionych przez stronę powodową w wykonaniu spornej umowy. Żądanie niepieniężne strony powodowej jest osadzone w art. 189 k.p.c. , który wymaga od strony żądającej ustalenia wykazania interesu prawnego. W ocenie Sądu, strona powodowa miała interes prawny w wytoczeniu powództwa, ponieważ merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie ostatecznie zniweluje jakiekolwiek wątpliwości co do treści umowy oraz pozwoli na usunięcia zabezpieczeń danych pozwanemu. Zakończy zatem niepewność, w której znalazła się strona powodowa i nałoży na strony obowiązek respektowania zapadłego rozstrzygnięcia. Skutku takiego nie zapewniłaby sentencja wyroku zasądzającego należności pieniężne, ponieważ nie ma wystarczająco konkretnej ustawowej regulacji mocy wiążącej sentencji i uzasadnienia wyroku zasądzającego świadczenia pieniężne ani jednolitości orzecznictwa w tym przedmiocie. Zgodnie z art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretny zapis był z nim negocjowany. Zdaniem Sądu Okręgowego, że umowa jest nieważna, a podstawą tej nieważności nie powinien być ani art. 69 prawa bankowego , ani art. 58 § 2 k.c. (sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego), ani art. 353 1 k.c. (sprzeczność umowy z naturą stosunku), lecz występowanie w umowie niedozwolonych klauzul waloryzacyjnych ( art. 385 1 k.c. ), których eliminacja oraz niemożność ich zastąpienia innym mechanizmem przeliczeniowym w oparciu o przepisy prawa o charakterze dyspozytywnym (w braku zgody konsumenta na takie rozwiązanie) sprawia, że umowa nie może być wykonywana, co musi skutkować jej upadkiem. Nieważność umowy wynika nie z samego faktu istnienia klauzul abuzywnych, lecz z niemożliwości jej kontynuowania po ich usunięciu. W pierwszej kolejności, na zasadzie lex specialis derogat legi generali , zastosowanie mają przepisy prawa konsumenckiego, które określają inne sankcje zawarcia w umowie postanowień /niedozwolonych. Przy tym klauzuli zasad współżycia społecznego określonej w art. 58 § 2 k.c. odpowiada klauzula dobrych obyczajów (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2012 r., III CZP 84/12). Klauzule waloryzacyjne zawarte w umowie stron spełniają przesłanki art. 385 1 , co skutkuje ich bezskutecznością. Konsumencki charakter umowy nie budzi wątpliwości – wprawdzie był przez pozwanego gołosłownie kwestionowany, jednak wynika on z wiarygodnych zeznań strony powodowej i pozostałego materiału zgromadzonego w sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17), że oceny abuzywności dokonuje się na datę dokonania czynności. Okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Bez znaczenie są więc wszelkie dowody (w tym opinia biegłego) idące w kierunku ustalenia czynników ekonomicznych i warunków, w jakich odbywało się wykonywanie umowy. Bez znaczenia jest też więc wejście w życie tzw. „ustawy antyspreadowej”. Obecnie w orzecznictwie nie budzi najmniejszych wątpliwości, że kredyty denominowane i indeksowane do kursu waluty obcej są kredytami w walucie polskiej (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., IV CSK 200/18). Z uwagi na ukształtowane już orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz (...) nie ma obecnie potrzeby szerszego ustosunkowywania się do kwestii samej abuzywności klauzul przeliczeniowych we „ (...) ” kredycie denominowanym czy indeksowanym. Nie ulega już żadnych wątpliwości, że tego typu klauzule stanowią główny przedmiot umowy kredytu, a sposób ich ukształtowania z odwołaniem do kursu kupna i sprzedaży z tabel kursowych banku jest wystarczającym argumentem za uznaniem ich za niejasne i niejednoznaczne. Mechanizm ten nie daje odpowiedzi na pytanie, w jaki konkretnie sposób bank ustala swoje kursy walut. Mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia mu swobodę (wręcz dowolność), jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385