Sad powszechny, II Ca 434/24

(8)§ 2 k.p.c. , kognicja sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym ma charakter silnie zawężony, sprowadzając się do badania treści księgi wieczystej i wniosku oraz treści i formy dołączonych do niego dokumentów. Powyższa regulacja determinuje również zakres rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy, który ogranicza się do rozstrzygnięcia, czy orzeczenie sądu pierwszej instancji było zgodne z prawem w świetle: treści wniosku, treści i formy dokumentów stanowiących podstawę wpisu oraz treści księgi wieczystej (por. A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do art. 626

(8), C.H. Beck 2016, teza 2. ). Badanie treści księgi wieczystej obejmuje wpisy zarówno istniejące w chwili złożenia wniosku, jak i wykreślone- wraz z ich podstawami ( por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 25 kwietnia 2012 r., II CSK 461/11, OSNC 2013/1/8 oraz z dnia 9 lipca 2015 r., I CSK 509/14, Legalis ). Badanie, o którym mowa w art. 626

(8)§ 2 k.p.c. ma na celu ustalenie, czy powstały na skutek czynności prawnych lub innych zdarzeń prawnych, stwierdzonych załączonymi do wniosku o wpis dokumentami, aktualny stan prawny nieruchomości uzasadnia dokonanie żądanego wpisu. Inaczej mówiąc, chodzi o ustalenie, czy orzeczenie sądu lub treść innego dokumentu jest wystarczającym dowodem istnienia określonego stanu prawnego nieruchomości. W ustaleniu tym, opartym na dokumentach dołączonych do wniosku oraz treści księgi wieczystej, wyczerpuje się zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lutego 2017 r., V CSK 297/16, Legalis ). Podkreślenia wymaga zarazem rola sądu w przeciwdziałaniu dokonywania wpisów sprzecznych z rzeczywistym stanem rzeczy. Księgi wieczyste są publicznym rejestrem praw dotyczących nieruchomości i dlatego ich funkcje muszą być rozpatrywane z punktu widzenia interesu publicznego, w którym mieści się zasada bezpieczeństwa obrotu prawnego. Istnienie możliwości usunięcia niezgodności stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w drodze powództwa przewidzianego w art. 10 u.k.w.h. nie powinno wyłączać po stronie sądu obowiązku zapobiegania dokonywaniu wpisów niezgodnych z rzeczywistym stanem prawnym, zwłaszcza gdy sąd ma stosowną wiedzę odnoście do przeszkód wykluczających wnioskowany wpis. Nie znajduje bowiem uzasadnienia ograniczenie roli sądu w postępowaniu o wpis w księdze wieczystej do organu rejestrowego ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2017 r., I CSK 514/16, Legalis i powołane tam orzecznictwo ). Na gruncie rozpatrywanej sprawy wnioskodawczyni domagała się zmiany oznaczenia imienia dotychczasowego współwłaściciela z (...) na (...) . Na tę okoliczność skarżąca przedłożyła odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie z dnia 19 grudnia 1990 r., sygn. akt I Ns 1387/90/S, (stwierdzającego nabycie spadku po H. Z. na rzecz jej wnuka L. Z.

(1)na mocy testamentu z 8 kwietnia 1962 r.), które jednakże- w okolicznościach analizowanego przypadku- nie kreowało dostatecznej podstawy do dokonania wpisu zgodnie z intencją wnioskodawczyni. Stosownie do art. 626 8 § 2 k.p.c. , badaniu w niniejszym postępowaniu podlegał nie tylko powyższy dokument, lecz także treść księgi wieczystej, tj. dokonane w niej wpisy wraz z ich podstawami. W dotychczasowej treści księgi wieczystej wśród współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości ujawniony jest m.in. L. Z.

(2), syn J. i S. , a podstawą wpisu prawa na jego rzecz było prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego dla m. K. z dnia 9 maja 1974 r., w którym stwierdzono, że spadek po H. Z. nabył, na mocy testamentu z dnia 9 kwietnia 1962 r., wnuk spadkodawczyni- L. Z.

(2)w całości. Do niniejszego wniosku o wpis nie dołączono zarazem żadnego dokumentu, który świadczyłby o tym, że figurujący w aktualnym wpisie jako współwłaściciel nieruchomości, wymieniony w postanowieniu z 9 maja 1974 r. L. Z.

(2)oraz ujęty w załączonym postanowieniu z 19 grudnia 1990 r. L. Z.

(1)to ta sama osoba. Kognicją sądu wieczystoksięgowego nie jest zaś objęte prowadzenie z urzędu postępowania dowodowego celem wyjaśnienia powyższej okoliczności ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2005 r., V CK 507/04, LEX nr 604063 ). Równocześnie nie sposób nie zauważyć, iż w świetle treści księgi wieczystej i załączonych do wniosku dokumentów aktualnie w obrocie prawnym występują dwa prawomocne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po H. Z. . Wyznacznikiem przedmiotowym powagi rzeczy osądzonej prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest osoba spadkodawcy, co oznacza, iż postanowienia stwierdzające nabycie spadku po tym samym spadkodawcy mają ten sam przedmiot rozstrzygnięcia. Rozstrzygając w niniejszym postępowaniu, sąd wieczystoksięgowy nie mógł zaś pominąć materialnego aspektu prawomocności wcześniejszego z przywołanych postanowień spadkowych po H. Z. (stanowiącego podstawę dotychczasowego wpisu w księdze wieczystej na rzecz L. Z.

(2)), który wyraża się w jego mocy wiążącej ( art. 365 k.p.c. ) oraz powadze rzeczy osądzonej ( art. 366 k.p.c. ). Ta głęboko niepożądana sytuacja, polegająca na istnieniu w obrocie prawnym dwóch postanowień spadkowych dotyczących tej samej spadkobierczyni, samoistnie sprzeciwiała się dokonaniu wpisu zgodnego z intencją wnioskodawczyni w oparciu o przedłożone postanowienie z 19 grudnia 1990 r. Wnioskodawczyni zaś nie tylko nie naprowadziła żadnych dokumentów potwierdzających, że L. Z.

(2)i L. Z.

(1)to ta sama osoba, lecz również nie przedstawiła żadnego dokumentu, który wskazywałby na wyeliminowanie z obrotu prawnego prawomocnego postanowienia spadkowego z 9 maja 1974 r. W tej sytuacji zachodziły przeszkody do dokonania wpisu zgodnie z żądaniem wnioskodawczyni. Stan prawny ujawniony w księdze wieczystej powinien być stanem pewnym, wynikającym ze zdarzeń lub czynności prawnych, które nie budzą wątpliwości ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2019 r., II CSK 807/18, LEX nr 2690852 ). Sąd wieczystoksięgowy nie prowadzi postępowania dowodowego jak ma to miejsce w procesie cywilnym, z wyjątkiem dowodu z dokumentów- i to wyłącznie takich, które stanowią podstawę wpisu ( por. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, LEX nr 531134 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 5 września 2008 r., I CSK 60/08, LEX nr 465956, z 21 lipca 2010 r., III CSK 122/10, LEX nr 1620545 oraz z 16 maja 2019 r., I CSK 647/18, LEX nr 2657467) . W orzecznictwie wieczystoksięgowym podkreśla się wręcz zakaz korzystania z „niedołączonych do wniosku dokumentów” czy prowadzenia postępowania „w celu poszukiwania podstawy wpisu” ( por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 grudnia 2014 r., III CSK 45/14, LEX nr 1648707 oraz z 11 marca 2015 r., II CSK 280/14, LEX nr 1660661 ). Z przedstawionych względów Sąd Okręgowy uznał zaskarżone rozstrzygnięcie za trafne i odpowiadające prawu, a apelację wnioskodawczyni jako bezzasadną oddalił na podstawie art. 385 k.p.c. SSO Beata Tabaka