Sad powszechny, II Ca 322/17

(1)zasady numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych ,

(2)konstytucyjnej zasady ochrony prawa własności oraz

(3)art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności . - naruszenie art. 3 k.c. przez wsteczne zastosowanie normy prawnej wykreowanej mocą wykładni Sądu Najwyższego w roku 2003 do oceny wydarzeń mających miejsce w latach 60-tych i 70-tych, - naruszenie art. 172 § 1 w zw. z art. 292 k.c. przez stwierdzenie, iż biegł okres zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, pomimo że poprzednik uczestnika korzystający z nieruchomości wnioskodawcy nie miał woli (animus) posiadania służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Mając powyższe na uwadze wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez ustanowienie na rzecz uczestnika służebności przesyłu opisanej we wniosku z 16 listopada 2012 r., jednakże za wynagrodzeniem w kwocie 5.057 zł wyliczonym przez biegłego rzeczoznawcę, oraz zasądzenie na rzecz wnioskodawcy od uczestnika zwrotu kosztów postępowania za I instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, a ponadto o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania w II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Ewentualnie apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji z pozostawieniem mu kwestii rozliczenia kosztów postępowania apelacyjnego. W odpowiedzi na apelację uczestniczka postępowania wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazuje, że ustały podstawy do zawieszenia postępowania w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny sprawy P10/16, mimo braku takiego rozstrzygnięcia. Sprawa P10/16 zawisła przed Trybunałem Konstytucyjnym w 2016 r. i, poza uzyskaniem na etapie wstępnym stanowisk przez uczestników postępowania, nie zostały w sprawie tej podjęte żadne czynności zmierzające do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy zwracał się do Trybunału Konstytucyjnego o informację, czy i kiedy przewidywany jest termin rozstrzygnięcia wskazanej sprawy, jednak nie uzyskał takiej informacji (pismo Kierownika Sekretariatu Biura Służby Prawnej TK z dnia 15 kwietnia 2021 r. – k. 356 akt II Ca 778/19). W tej sytuacji Sąd Okręgowy uznał, że dalsze oczekiwanie na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego pozbawiałoby uczestników postępowania prawa do uzyskania rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie. Niezależnie od tego, Sąd Okręgowy miał na uwadze poważne wątpliwości zgłaszane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka co do nieprawidłowości w wyborze sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r. (por. orzecznictwo powołane w uchwale składu 7 Sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Apelacja wnioskodawcy nie zasługiwała na uwzględnienie co do istoty sprawy. Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny, który Sąd Okręgowy uznaje za własny na podstawie art. 382 kpc . Na wstępie, nawiązując do wspomnianego zagadnienia poddanego pod osąd Trybunałowi Konstytucyjnemu w sprawie P 10/16, Sąd Okręgowy podziela ugruntowane stanowisko Sądu Najwyższego w kwestii dopuszczalności nabycia przez zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu – por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2019 r., II CSK 626/18 i powołane tam orzecznictwo. W świetle ustalonego przez Sąd Rejonowy stanu faktycznego zachodziły podstawy do uznania, że uczestnik nabył służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu w drodze zasiedzenia. Sąd Okręgowy podziela pogląd Sądu Najwyższego powołany przez Sąd I instancji, że przedsiębiorca posiada nieruchomość w zakresie służebności przesyłu od chwili wejścia na grunt w celu wybudowania urządzenia służącego do przesyłania energii elektrycznej (V CSK 287/12), także przy uwzględnieniu, że początek posiadania służebności [przypada w niniejszym wypadku na okres obowiązywania art. 184 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe . W świetle stanowiska uczestnika przedmiotowe urządzenia przesyłowe zostały posadowione na nieruchomości w latach 50-tych XX w., a modernizowane w latach 80-tych. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wykazie środków trwałych (k. 131), w którym przedmiotowe urządzenia zostały ujęte w 1961 r. Posadowienie linii w tym okresie potwierdził również świadek J. F. (k. 102). Nie budziło nadto wątpliwości, że linia była modernizowana w 1988 r., co oznacza, że wówczas już funkcjonowała. W ocenie Sądu wnioskodawca nieskutecznie zakwestionował wiarygodność kserokopii dokumentów złożonych przez uczestnika – w szczególności wnioskodawca nie kwestionował, że istnieją oryginały wykazu środków trwałych o treści widniejącej w kserokopii. Całokształt tych okoliczności pozwala przyjąć, że urządzenia funkcjonują na przedmiotowej nieruchomości od 31 lipca 1961 r. Stosownie do treści art. XLI § 2 ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks Cywilny bieg terminu zasiedzenia rozpoczął się w dniu wejścia w życie Kodeksu Cywilnego , czyli 1 stycznia 1965 r., przy czym okres wymagany do nabycia służebności wynosił odpowiednio 10 lat – jeżeli posiadanie uzyskano w dobrej wierze i 20 lat – jeżeli posiadanie uzyskano w złej wierze. Zła wiara uczestnika nie budziła natomiast wątpliwości Sądu Okręgowego, ponieważ uczestnik nie dysponował żadnymi dokumentami, które usprawiedliwiałyby przekonanie o posiadanie tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości (brak dokumentów, na podstawie których poprzednik prawny uczestnika mógłby być przekonany, że skutecznie ustanowiono na jego rzecz służebność – oświadczeniem właściciela w formie aktu notarialnego albo decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ). Domniemanie z art. 7 k.c. nie może zaprzeczać stanowi faktycznemu, który wprost je podważa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 344/16). Wymogi przyjęcia dobrej wiary po stronie przedsiębiorstwa przesyłowego będącego posiadaczem służebności w oparciu o okoliczności niniejszej sprawy i posiadaną przez uczestnika dokumentację pozwalają na obalenie domniemania dobrej wiary. Bieg terminu zasiedzenia należałoby liczyć od dnia 1 stycznia 1965 r. Przy przyjętym i uzasadnionym wyżej założeniu istnienia złej wiary termin zasiedzenia wynosił 20 lat jak dla posiadacza zależnego w złej wierze, co oznacza, że termin ten upłynął 1 stycznia 1985 r. Do dnia 31 stycznia 1989 r. obowiązywała – zgodnie z ówczesnym art. 128 kc – zasada jednolitego funduszu własności państwowej, która stanowiła, że własność państwowa przysługuje niepodzielnie państwu, natomiast państwowe osoby prawne, w granicach swojej zdolności prawnej, wykonują w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Bezspornym także było, że użytkownikiem (dzierżycielem) urządzeń było przedsiębiorstwo państwowe, które sprawowało władztwo faktyczne nad siecią urządzeń przesyłowych. Nawet w okresie obowiązywania jednolitej własności państwowej przedsiębiorstwo takie w stosunkach zewnętrznych mogło posiadać we własnym imieniu (a jedynie skutek – gdyby nastąpił w tym okresie – nabycia przez zasiedzenia następował na rzecz Skarbu Państwa), natomiast w stosunkach wewnętrznych wobec Skarbu Państwa było dzierżycielem (por. przykł. postanowienie SN z 13 stycznia 2016 r., V CSK 224/1 r., niepubl., wyrok SN z 25 kwietnia 2014 r., II CSK 433/13, niepubl. i postanowienie SN z 12 stycznia 2012 r., IV CSK 183/11, niepubl.). Uchylenie art. 128 k.c. w pierwotnym brzmieniu nastąpiło w dniu 1 lutego 1989 r. Jednocześnie brak jest dowodu przerwy biegu terminu zasiedzenia. W tym stanie rzecz należało uznać, że poprzednik uczestnika Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie służebność gruntową o treści odpowiadającej, co czyni wniosek o jej ustanowienie bezzasadnym. Na podstawie art. 385 kpc . w zw. z art.. 13 § 2 kpc . należało oddalić apelację co do istoty sprawy. Sąd Okręgowy uznał przy tym, że mimo sprzeczności interesów, brak jest podstaw do skorzystania z kompetencji orzeczenia o kosztach niniejszego postępowania na podstawie art. 520 § 2 lub 3 kpc . Uregulowanie sposobu korzystania przez uczestnika z nieruchomości wnioskodawców leżało w interesie obu stron, ponieważ brak było jakiegokolwiek tytułu prawnego, którym uczestnik legitymowałby się w związku z tym korzystaniem. Jednocześnie uczestnik sam nie wykazywał aktywności w celu uregulowania stanu prawnego korzystania z gruntu, w szczególności nie przedsięwziął żadnych czynności w celu uzyskania w przewidzianym do tego trybie orzeczenia stwierdzającego nabycie służebności przez zasiedzenie. Złożenie przez wnioskodawców przedmiotowego wniosku stanowiło jedyną możliwość uregulowania stanu prawnego nieruchomości w tym zakresie. Wnioskodawcy zwracali się do uczestnika o uregulowanie tej kwestii, uczestnik jednak w żaden sposób nie reagował na próbę wnioskodawców uregulowania kwestii korzystania przez uczestnika z ich gruntu, w szczególności nie sygnalizował zarzutu nabycia służebności przez zasiedzenie. Dokonując wyboru podstawy prawnej rozstrzygnięcia o kosztach niniejszego postępowania Sąd Okręgowy miał na uwadze opisaną bierną i nielojalną wobec właścicieli nieruchomości postawę przesądową uczestnika. W tej sytuacji Sąd Okręgowy o kosztach postępowania pierwszo- i drugoinstancyjnego pozasądowych orzekł na podstawie art. 520 § 1 kpc . Nieuiszczone w I instancji koszty Skarbu Państwa w postaci wydatków na opinię biegłego obciążały wnioskodawcę i uczestnika po połowie na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, natomiast koszty poniesione przez wnioskodawcę (opłata od wniosku, opłata od apelacji, koszty zastępstwa za obie instancje, zaliczka na poczet opinii biegłego) i uczestnika (koszty zastępstwa za obie instancje) obciążały ich w zakresie poniesionym. Apelacja wnioskodawcy podlegała zatem częściowemu uwzględnieniu na podstawie art. 386 § 1 kpc . w zw. z art. 13 § 2 kpc . w zakresie kosztów postępowania. Ryszard Małecki.