UZASADNIENIE Orzeczeniem z dnia 27 kwietnia 2023 roku (...) w Ł. na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niep

§ 1k.p.c.

poprzez zaniechanie uprzedzenia strony o możliwości zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym i możliwości zabrania głosu w piśmie procesowym, a w dalszej kolejności pozbawienie wnioskodawcy możliwości uczestniczenia w istotnym etapie postępowania, odniesienia się do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowiącego podstawę wydania rozstrzygnięcia przez sąd I instancji, wskazania uchybień dowodowych, w tym trybie art. 162 k.p.c. i w konsekwencji pozbawienie wnioskodawcy możliwości obrony swoich praw, stanowiącą tym samym okoliczność uzasadniającą zarzut nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. ;

1. naruszenie art. 235 2 § 2 k.p.c. polegające na niewskazaniu podstawy prawnej postanowienia z dnia 26 maja 2025 roku o oddaleniu wniosków dowodowych w przedmiocie dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego lekarza neurologa oraz innego biegłego lekarza psychiatry, podczas gdy Sąd był zobowiązany do wydania postanowienia o pominięciu dowodu przy jednoczesnym wskazaniu podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający wnioskodawcy weryfikację prawidłowości decyzji Sądu, co stanowi uchybienie proceduralne, które nie może być konsolidowane dopiero w uzasadnieniu wyroku;
2. naruszenie art. 235 2 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 286 k.p.c. i art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii innego biegłego lekarza neurologa oraz innego biegłego lekarza psychiatry, podczas gdy doprowadziło to do zaniechania ustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, a przede wszystkim stanu zdrowia wnioskodawcy w dacie orzekania przez (...) w Ł. . Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania o dnia 26 maja 2025 roku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Łodzi - Śródmieścia Ł. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, a na wypadek niepodzielenia powyższego zarzutu - zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie wyższego stopnia niepełnosprawności i zaliczenie R. z S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz o nieobciążenie w trybie art. 102 k.p.c. wnioskodawcy kosztami postepowania w związku z faktem niemożności ich poniesienia z uwagi na sytuację majątkową i zarobkową skarżącego, który utrzymuje się wyłącznie z zasiłku okresowego. Alternatywnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w tych kosztach zastępstwa procesowego według o przepisanych. Jednocześnie - na podstawie art. 380 k.p.c. związku z art. 382 k.p.c. - apelant wniósł o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia Ł. wydanego na posiedzeniu niejawnym w dniu wydania wyroku, tj. z dnia 26 maja 2025 roku oddalającego wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego neurologa i biegłego psychiatry oraz o przeprowadzenie tych dowodów przez Sąd Okręgowy jako mających znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym, oświadczając, że koszty te nie zostały poniesione ani w całości ani w części. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi ze zniesieniem postępowania dotkniętego nieważnością. W myśl art.379 pkt 5 k.p.c. nieważność postepowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej praw, w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy strona, wbrew swojej woli, zostaje faktycznie pozbawiona możności działania i na skutek tego nie brała udziału w postępowaniu sądowym lub jego istotnej części. (por. wyrok SN z dnia 13 czerwca 2002 r., V CKN 1057/00, opubl. L. , postanowienie SN z dnia 27 listopada 2024 r., I CSK 3683/23, opubl. L. ). Brak możności obrony swoich praw jako przesłanka nieważności postępowania musi być interpretowana ściśle. Hipoteza art. 379 pkt 5 k.p.c. zostaje wypełniona, gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona nie mogła brać i faktycznie nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, zaś skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych posiedzeniach przed wydaniem wyroku w danej instancji. ( por. postanowienie SN z dnia 19 marca 2025 r., I CSK 2831/24) Przytoczona podstawa nieważności postępowania jest spełniona, jeżeli z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego , których nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła – wbrew swej woli – brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części. Pozbawienie to musi w sposób bezwzględny wyłączać możność obrony, chociaż nie można go utożsamiać z całkowitym wyłączeniem strony od udziału w postępowaniu. Regułą jest, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wbrew przepisom prawa, prowadzi do nieważności postępowania. (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 10 czerwca 1974 r., II CR 155/74, LEX nr 4895; z 10 lipca 1974 r., II CR 331/74, OSNC 1975/5/84; z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 94/98, LEX nr 36068; z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000/12/220; z dnia 10 lipca 2002 r., II CKN 822/01, LEX nr 1674487; z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 399/01, LEX nr 196607; z dnia 22 maja 2014 r., IV CSK 545/13, LEX nr 1483413). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że skarżący ma rację twierdząc, że zaniechanie uprzedzenia strony o możliwości zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym i możliwości zabrania głosu w piśmie procesowym, a w dalszej kolejności pozbawienie go możliwości uczestniczenia w istotnym etapie postępowania, odniesienia się do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowiącego podstawę wydania rozstrzygnięcia przez sąd I instancji, wskazania uchybień dowodowych, w tym trybie art. 162 k.p.c. i w konsekwencji pozbawienie wnioskodawcy możliwości obrony swoich praw, stanowi okoliczność uzasadniającą zarzut nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. Wstępnie wskazać należy, że - co do zasady - sąd jest uprawniony do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne w trybie art.

k.p.c. , gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, a ponadto jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym nie złożyła wniosku o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo. Możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.

§ 1k.p.c.

nie jest też wyłączona w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Możliwe jest bowiem rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym sprawy, w której rozstrzygnięcie zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy, ale tylko wtedy gdy zarówno wybór specjalności biegłych, jak i ich opinie nie są negowane przez strony albo jeśli organ rentowy zaaprobuje niekorzystne dlań stanowisko lub też ubezpieczony zgodzi się z negatywnym osądem medycznym co do stopnia upośledzenia jego organizmu. Uprawnienie jednak - a nie obowiązek - sądu rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym ( art.

§ 1k.p.c.

) nie powstaje natomiast, gdy strony pozostają wciąż w otwartym sporze, zgłaszają (ponawiają) wnioski dowodowe oraz nie miały możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów. (por. wyrok SN z dnia 14 grudnia 2021 r., (...) 152/21, opubl. L. ) W ocenie Sądu Okręgowego zakreślone w powołanym przepisie ramy odstępstwa od jawnego rozpoznania sprawy nie wystąpiły jednak na gruncie rozpatrywanego sporu. Analiza akt sprawy prowadzonej przez Sąd meriti wykazuje, że postanowieniem z dnia 26 maja 2025 roku Sąd Rejonowy oddalił dalsze wnioski dowodowe R. S. (nota bene - bez wskazania podstawy prawnej – przyczyny tej decyzji) i tego samego dnia – nie uprzedzając stron o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne – wydał wyrok. Wnioskodawca został zatem pozbawiony możliwości dalszego udziału w postępowaniu, wypowiedzenia się co do oddalenia wniosku o przeprowadzenie dowodu oraz zajęcia ostatecznego stanowiska w sprawie. Został zatem – w ocenie Sądu Okręgowego – pozbawiony możliwości obrony swych praw w procesie sądowym. Stan, o którym mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi bowiem wówczas, gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych posiedzeniach przed wydaniem wyroku w danej instancji. Chodzi zatem o sytuację, w której w następstwie naruszenia przepisów prawa doszło do pozbawienia możliwości aktywnego uczestnictwa w postępowaniu w stopniu uzasadniającym przyjęcie, że strona została pozbawiona prawa do wysłuchania. O pozbawieniu możliwości obrony swych praw przesądza zatem łączne wystąpienie trzech okoliczności: naruszenia przez sąd przepisów procesowych będących źródłem uprawnień strony, wpływu tego uchybienia na wyłączenie możliwości jej działania w postępowaniu oraz niemożliwość obrony praw do zakończenia postępowania. (por. postanowienie SN z dnia 31 stycznia 2025 r., I CSK 4436/23, opubl. L. , postanowienie z dnia 28 listopada 2024 r., I CSK 3539/23, opubl. L. ) Pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonego przez sąd dowodu oznacza takie naruszenie zasad postępowania, które musi być ocenione jako pozbawienie możliwości obrony jej praw prowadzące do nieważności postępowania ( art. 379 pkt 5 w związku z art. 391 § 1 KPC ) . (por. uzasadnienie do wyroku z dnia 5 maja 2010 r., sygn. akt I UK 336/09, wyrok z dnia 3 lipca 2007 r. I UK 40/07 i wyrok z dnia 16 lipca 2008 r. I UK 3/08). Analogiczne poglądy wyrażał też Europejski Trybunał Praw Człowieka, badający przestrzeganie prawa do sądu przez państwa - strony Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w R. dnia 4 listopada 1959 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) . Miedzy innymi w orzeczeniu z dnia 26 lipca 2011 r. (...) w sprawie J. przeciwko Chorwacji (opubl. L. ) uznał, że „zasada równości broni będąca jednym z elementów szerszego pojęcia rzetelnego procesu wymaga, by każda ze stron miała rozsądną możliwość przedstawienia swojej sprawy na warunkach, które nie stawiają jej w sytuacji wyraźnie niekorzystnej w stosunku do strony przeciwnej, a pojęcie sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy implikuje także prawo do postępowania kontradyktoryjnego; prawo to oznacza, że strony postępowania karnego lub cywilnego muszą z zasady mieć możliwość nie tylko przedstawienia wszelkich dowodów niezbędnych, by skutecznie dochodzić swoich roszczeń, lecz także możliwość zapoznania się z całością przedstawionych dowodów lub złożonych oświadczeń oraz wypowiedzenia się co do tych dowodów i oświadczeń w celu wywarcia wpływu na orzeczenie sądu”. Uznać zatem należy, że Sąd Rejonowy wydając na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.

§ 1k.p.c.

wyrok, bez przyznania stronie - pozostającej w otwartym sporze, która ponawiała wnioski dowodowe - możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów, przekroczył zakreślone w tym przepisie ramy odstępstwa od jawnego rozpoznania sprawy, które niewątpliwie nie wystąpiły na gruncie niniejszego sporu. Doszło zatem w postępowaniu przed Sądem I instancji do pozbawienia wnioskodawcy prawa do obrony, co skutkuje stwierdzeniem na postawie art.379 pkt 5 k.p.c. nieważności postępowania od dnia wydania wyroku (26 maja 2025 roku). Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, znosząc postępowanie od daty wydania tego wyroku. Uwzględnienie najdalej idącego zarzutu apelacyjnego - poprzez stwierdzenie nieważności postępowania w niniejszej sprawie - powoduje odstąpienie od rozważania pozostałych zarzutów podniesionych w złożonym środku odwoławczym. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, na podstawie art. 108 2 k.p.c. pozostawiono - Sądowi I instancji SSO Paulina Kuźma