Sad powszechny, IV U 199/23

Sygnatura akt IV U 199/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 16 października 2023 r. Sąd Rejonowy w Świdnicy , IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w osobie Sędzi Magdaleny Piątkowskiej Protokolant : Dawid Tomczyk po rozpoznaniu w dniu 16 października 2023 r. na rozprawie sprawy z odwołania M. F. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z dnia 18.04.2023 roku, znak : (...) o zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, że wypłacony powodowi M. F. zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego od 05.08.2020 r. do 18.08.2020 r. nie jest świadczeniem nienależnie pobranym i na powodzie nie ciąży obowiązek zwrotu świadczenia opisanego w zaskarżonej decyzji. UZASADNIENIE Powód M. F. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z dnia 18 kwietnia 2023r., którą organ rentowy uznał, że wypłacony powodowi zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego od 5.08.2020r. do 18.08.2020r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i w związku z tym zobowiązał powoda do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu chorobowego w kwocie 1.171,52 zł. Powód zarzucił brak podstaw do ustalenia, że jego dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało od dnia 1.07.2020r. i aby okres urlopu przypadał w okresie niepodlegania ubezpieczeniu chorobowemu. W uzasadnieniu powód wskazał, iż w lutym 2023r. została wszczęta kontrola organu rentowego, na skutek której ustalono, iż jeden ze zleceniobiorców powoda nie podlega ubezpieczeniu społecznemu u innego pracodawcy, pomimo złożenia u powoda oświadczeń potwierdzających podleganie ubezpieczeniu i woli nienaliczania składek społecznych od zlecenia. Powód podniósł, iż prowadzi działalność gospodarczą od 2014r., jest świadomym pracodawcą przestrzegającym przepisów ubezpieczeniowych odnośnie swoich pracowników i zleceniobiorców. Po przeprowadzonym postępowaniu organ rentowy poinformował, iż ów zleceniobiorca nie osiąga pełnego minimalnego wynagrodzenia, w związku z czym powód obowiązany był skorygować deklaracje ZUS za okres od (...) , naliczyć składki na ubezpieczenie społeczne, co niezwłocznie zostało uczynione wraz należnymi odsetkami. Powód wskazał, iż wykazał się na każdym etapie należytą starannością, a świadczenia pobrał w 2020r. w przekonaniu, iż są mu należne. W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu powołano podstawę prawną decyzji, a to przepisy art. 29a,66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa , art. 84 w zw. z art. 11 ust.2 i art. 14 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych . W dalszej części omyłkowo powołano się na art. 138 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach przytaczając jego treść. Powołano wyniki przeprowadzonej kontroli, na skutek której powód złożył korekty dokumentów rozliczeniowych, co spowodowało, zdaniem organu rentowego, że składki za miesiąc 07 i (...) zostały opłacone po ustawowym terminie płatności, wobec czego ubezpieczenie chorobowe powoda ustało z dniem 1.07.2020r., a okres urlopu ojcowskiego przypadł w okresie nie podlegania przez powoda ubezpieczeniu społecznemu. Zdaniem strony pozwanej w odwołaniu powód nie wskazał okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód M. F. prowadził działalność gospodarczą od 2014r. i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Z tytułu tych ubezpieczeń przez cały okres ubezpieczenia opłacał składki w należnej wysokości i w ustawowym terminie. W dniu 30.09.2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił powodowi podlegającemu ubezpieczeniom społecznym ( w tym ubezpieczeniu chorobowemu ) zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego za okres od 5 sierpnia 2020r. do 18 sierpnia 2020r. W ramach swojej działalności powód zatrudnia pracowników i zleceniobiorców. Jeden ze zleceniobiorców złożył oświadczenie o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę w Czerwonym Krzyżu i woli nie pobierania od niego składek. Po przeprowadzonym w lutym 2023r. postępowaniu organ rentowy poinformował powoda, iż ów zleceniobiorca nie osiąga pełnego minimalnego wynagrodzenia , w związku z czym powód obowiązany jest skorygować deklaracje ZUS za okres od (...) , naliczyć składki społeczne, co niezwłocznie zostało przez niego uczynione wraz należnymi odsetkami. Dowód: zeznania świadka A. F. e-protokół k.40 zeznania powoda e-protokół k.40 akta ZUS ( w załączeniu) Zaskarżoną decyzją z dnia 18 kwietnia 2023r. organ rentowy stwierdził, iż wypłacony powodowi zasiłek jest świadczeniem nienależnie pobranym i nakazał jego zwrot z odsetkami. Jako podstawę prawną decyzji podano art. 29a( bez uszczegółowienia), art. 66 ( bez uszczegółowienia) ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego o w razie choroby i macierzyństwa, art. 84( bez uszczegółowienia), 11 ust.2 i 14 ( bez uszczegółowienia) ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych . W uzasadnieniu lakonicznie wskazano, iż złożenie korekt rozliczeniowych spowodowało, iż składki za miesiąc 07 i (...) zostały opłacone po ustawowym terminie płatności, a zatem dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało z dniem 1.07.2020r. Dowód: decyzja ZUS ( akta ZUS w załączeniu) Przy tak ustalonym stanie faktycznym sąd zważył: Odwołanie podlegało uwzględnieniu. Zgodnie z art. 29a ust.1 . z asiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego. Z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać ubezpieczeni rodzice dziecka. W takim przypadku łączny okres zasiłku macierzyńskiego nie może przekraczać wymiaru urlopu rodzicielskiego określonego przepisami Kodeksu pracy ( ust.3 ) Zgodnie z powołanym przez organ rentowy art. 66 ustawy zasiłkowej, który zostanie powołany w całości albowiem trudno odnaleźć w którymkolwiek punkcie podstawę do zastosowania w niniejszym stanie faktycznym:

1. Wypłatę zasiłku wstrzymuje się , jeżeli: 1) powstaną okoliczności uzasadniające ustanie prawa do zasiłku; 2) okaże się, że prawo do zasiłku nie istniało; 3) zasiłek nie może być doręczony z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. 1a. W sprawie wstrzymania wypłaty zasiłku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję. 1b. W sprawie wstrzymania wypłaty zasiłku stosuje się odpowiednio art. 134 ust. 2 i art. 135 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, 1504 i 2461).
2. Jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7 , wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej .
3. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zwrotu bezpodstawnie pobranych zasiłków stanowi tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 11 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych powołanym przez organ rentowy dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4 -5a, 7b, 8 i
4. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 14 ustawy systemowej obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji , jak i w dacie ustalenia, iż składki ubezpieczeniowe za zleceniobiorcę należy uzupełnić, co powód niezwłocznie uczynił :
5. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a. 1a. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo 4b. 1b. W przypadku wznowienia działalności gospodarczej przez osobę, która nie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu przed dniem, od którego nastąpiło zawieszenie tej działalności, stosuje się przepisy ust. 1 i 1a.
6. (...) emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają: 1) od dnia wskazanego w zgłoszeniu wyrejestrowania, o którym mowa w art. 36 ust. 11 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie; 2) (uchylony); 3) od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom. 2a. W okresie od dnia objęcia dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym do dnia ich ustania płatnik składek jest obowiązany do rozliczania i opłacania składek za każdy miesiąc trwania tych ubezpieczeń.
7. Za okres opłacania składek uważa się także okres pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków. Analiza stanu faktycznego i powyższych przepisów nie daje odpowiedzi, dlaczego ubezpieczenie chorobowe powoda, który opłacał składki na swoje ubezpieczenia w należnej wysokości i w ustawowym terminie ustało. Organ rentowy ani w uzasadnieniu decyzji ani odwołania nie przeprowadził szczegółowej analizy faktycznej i prawnej w tym zakresie. Trudno uznać, by fakt dokonania korekt dokumentów zleceniobiorcy w roku 2023 mógł znaleźć odniesienie do sytuacji prawnej powoda w 2020r. i uznania, że składki przez niego wówczas opłacone, na skutek zdarzeń zaistniałych 3 lata później przyniosły skutek w postaci uznania niedopłaty składek na koncie powoda. Jednakże nawet gdyby hipotetycznie przyjąć taką koncepcję to skoro powód opłacał składki na ubezpieczenie chorobowe w prawidłowej wysokości i terminie nie można przyjąć, iż jego ubezpieczenie ustało w oparciu o art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ubezpieczenie społeczne ( w brzmieniu obowiązującym przed uchyleniem pkt.2 ), zgodnie z którym dobrowolne ubezpieczenie ustawało w razie nieopłacenia składki w ogóle. W orzecznictwie sądowym do pkt 2 przyjmowano, iż nieopłacenie składki w ogóle nie może być zrównane w skutkach prawnych z opłaceniem składki w prawidłowej wysokości zaliczonej częściowo na poczet innych zobowiązań. W wyroku z dnia 8 grudnia 2015 r., II UK 443/14 Sąd Najwyższy podkreślił, iż tylko zaniechanie zapłaty składki w terminie wyraża wolę zaprzestania podleganiu ubezpieczeniu, opłacenie zaś składki ( szczególnie w terminie i właściwej wysokości) wiąże się zawsze z wolą jego kontynuowania. Zgodnie z art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11 . Punkt 2 powołanego artykułu precyzuje pojęcie nienależnie pobranych świadczeń stanowiąc, iż za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. Przepis ten, ustanawiając obowiązek zwrotu świadczenia przez osobę, która pobrała nienależne świadczenie, wskazuje istotną cechę nienależnie pobranego świadczenia w ujęciu Ustawy, tj. świadomość (złą wiarę) osoby pobierającej świadczenie co do nieprzysługiwania tego świadczenia w całości lub w części od początku albo w następstwie później zaszłych zdarzeń. Obowiązek zwrotu świadczenia obciąża więc tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość jego nienależności. Dotyczy to zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach dotyczących braku prawa do pobierania świadczenia (art. 84 ust. 2 pkt 1 cytowanej Ustawy), jak i osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie (art. 84 ust. 2 pkt 2 Ustawy). Świadomość nienależności świadczenia może mieć źródło w pouczeniu udzielonym przez organ rentowy co do okoliczności powodujących konieczność zwrotu świadczenia bądź też może wynikać z zawinionego działania osoby, która spowodowała wypłatę świadczeń. W niniejszej sprawie niewątpliwie wypłata świadczenia miała miejsce w rzeczywistości prawnej podlegania przez powoda ubezpieczeniom, w tym chorobowemu i powód nie mógł przypuszczać, iż jest to świadczenie nienależne, a zatem pobrane przez niego w złej wierze. Dlatego też na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmieniono zaskarżona decyzję i orzeczono jak w sentencji.