Sad powszechny, VII U 478/25

VII U 478/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 27 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska po rozpoznaniu 27 stycznia 2026 r. w Warszawie na rozprawie sprawy A. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w G. o wysokość kapitału początkowego i wysokość emerytury na skutek odwołania A. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w G. z 7 lutego 2025 r. nr (...) (...) oraz z 19 lutego 2025 r. nr (...) oddala odwołania. VII U 478/25 UZASADNIENIE Decyzją z 7 lutego 2025 r., znak: (...) (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w G. - po rozpatrzeniu wniosku A. G. z 9 stycznia 2025 r. o ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego odmówił ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego, wskazując że przedłożone dowody nie powodują zmiany wartości kapitału początkowego (akta rentowe tom I). Decyzją z 19 lutego 2025 r., znak: (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w G. - po rozpatrzeniu wniosku z 28 listopada 2024 r. oraz z 9 stycznia 2025 r. odmówił A. G. ponownego ustalenia wysokości emerytury (akta rentowe tom II). Pismami z 10 i 12 marca 2025 r. ubezpieczony odwołał się od ww. decyzji, wnosząc o ich uchylenie i dokonanie ponownego ustalenia wysokości kapitału początkowego i wysokości emerytury. W uzasadnieniu wskazał, że dowody przedstawione przez odwołującego są jako akty notarialne niepodważalne i jako akty urzędowe stanowią dowód tego, co w nich zaświadczono. Wynika z nich okres zatrudnienia na funkcji członka Rady Nadzorczej oraz otrzymywane wynagrodzenie zarówno w firmie (...) S. A., jak też (...) S. A. Odwołujący wskazał, że został powołany jako członek rady nadzorczej na podstawie takich odrębnych przepisów, tj. ustawy z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowych ( art. 17 ) i zatrudniony jako pracownik firmy. Odwołujący został zatrudniony na podstawie powołania, pełniący funkcję członka Rady Nadzorczej w jednoosobowej spółce (...) SA w S. w okresie 2 stycznia 1995 r. do 31 października 1995 r. również na podstawie ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z 13 lipca 1990 r. (k. 3, k. 2 akt VII U 479/25). W odpowiedzi na odwołanie z 4 kwietnia 2025 r., pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołań, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonych decyzjach. W uzasadnieniu wskazał, że dla uwzględnienia przy obliczaniu kapitału początkowego, a w konsekwencji także emerytury spornego okresu pełnienia funkcji członka rad nadzorczych odwołujący musiałby być zatrudniony na podstawie umowy o pracę i wówczas jego udział w walnych zgromadzeniach należałby do jego obowiązków pracowniczych. Natomiast z dokumentów wynika jedynie, że odwołujący się pełnił funkcję członka rady nadzorczej jako przedstawiciel Skarbu Państwa i był wybierany przez Walne Zgromadzenie. Ponadto z akt wynika, że ww. w spornym okresie był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na umowę o pracę w spółce (...) . We wcześniejszej dokumentacji zgromadzonej w aktach brak jest jakichkolwiek środków dowodowych oraz wpisów w kwestionariuszu zatrudnienia dotyczących lat 1991 - 1996 (k. 5) Zarządzeniem z 30 kwietnia 2025 r. Sąd połączył sprawę VII U 479/25 ze sprawę VII U 478/25 w celu łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (k. 13 akt VII U 479/25). Pismem z 11 lipca 2025 r. ubezpieczony wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu w kwocie 5400 zł, wskazując, że jest radcą prawnym będącym jednocześnie stroną procesu (k. 39). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: A. G. , ur. (...) , był zatrudniony w (...) Spółka Akcyjna (...) G. w okresie od 2 września 1986 r. do 30 kwietnia 1991 r. w pełnym wymiarze czas pracy na stanowisku radcy prawnego (k. 7 akta rentowe). Natomiast w okresie od 1 maja 1991 r. do 30 listopada 1991 r. pracował w Biurze Zarządu (...) S. A. w G. w okresie od 1 maja 1991 r. do 30 listopada 1999 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku radcy prawnego i koordynatora pracy radców prawnych w Zespole ds. prawnych (akta rentowe). Przedsiębiorstwo Państwowe (...) z siedzibą w X. zostało przekształcone w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z 14 czerwca 1995 r. W skład pierwszej Rady Nadzorczej powołany został m.in. A. G. (akta rentowe). Na mocy aktu notarialnego z 30 stycznia 1991 r. (...) Przedsiębiorstwo (...) w E. zostało przekształcone w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa. A. G. został powołany w skład pierwszej Rady Nadzorczej (akta rentowe). Ubezpieczony pełnił funkcję członka rady nadzorczej jako przedstawiciel Skarbu Państwa i był wybierany przez Walne Zgromadzenie, w okresie od stycznia 1991 r. do października 1995 r. w (...) oraz w okresie od czerwca 1995 r. do kwietnia 1996 r. w X. (akta rentowe). Spółki (...) składały w latach 1991 - 1996 r. deklaracje bezimienne (bezsporne). 26 listopada 2019 r. A. G. złożył wniosek o emeryturę (akta rentowe tom II k. 1). Decyzją z 6 grudnia 2019 r. organ rentowy ustalił kapitał początkowy ubezpieczonego na 149 928,24 zł, uwzględniając 19 lat i 20 dni okresów składkowych oraz 4 lata, 2 miesiące i 3 dni okresów nieskładkowych w tym okres zatrudnienia w spół (...) w latach 1986 - 1998 (akta rentowe tom I k. 5). 23 grudnia 2019 r. odwołujący wniósł o ponowne obliczenie kapitału początkowego z uwzględnieniem okresu zatrudnienia w spółce (...) (akta rentowe tom I k. 8). Decyzją z 10 lutego 2020 r. organ rentowy ponownie ustalił kapitał początkowy na 175 102,29 zł uwzględniając 18 lat, 10 miesięcy i 14 dni okresów składkowych oraz 4 lata, 2 miesiące i 3 dni okresów nieskładkowych (akta rentowe tom I k. 22). Decyzją z 12 lutego 2020 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu emeryturę od 1 grudnia 2019 r. w wysokości 5 271,89 zł brutto (akta rentowe tom II k. 23). Decyzją z 16 lutego 2021 r. organ rentowy ponownie ustalił kapitał początkowy na 181 779,84 zł, bez zmiany w zakresie stażu ubezpieczeniowego (akta rentowe tom I k. 27) a decyzją z 17 lutego 2021 r. przeliczył emeryturę do kwoty 5 406,97 zł (akta rentowe tom II k. 31). 28 listopada 2024 r. i 9 stycznia 2025 r. ubezpieczony złożył wnioski o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno - rentowego poprzez uwzględnienie przeliczonego kapitału początkowego. Do wniosków dołączył dokumenty z archiwów, tj. akty notarialne, opinie, sprawozdania dotyczące przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego (...) Przedsiębiorstwa (...) w E. i (...) w spółki akcyjne, protokołów Nadzwyczajnych/Walnych Zgromadzeń, sprawozdania z działalności Rady Nadzorczej (akta rentowe tom II k. 35, 66). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, obejmującego przede wszystkim dowody z dokumentów wchodzących w skład akt rentowych. Wiarygodność dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu i nie była kwestionowana przez strony postępowania, w związku z czym Sąd dał im wiarę w całości. Sąd dał wiarę zeznaniom ubezpieczonego A. G. (k. 64) jedynie w takim zakresie, w jakim znajdowały one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd nie dał wiary twierdzeniom odwołującego, że w spornych okresach istotnie łączył go stosunek pracy ze spółkami (...) , a od wynagrodzenia, odprowadzane były składki na ubezpieczenia społeczne. Odwołujący nie przytoczył bowiem konkretnych okoliczności faktycznych potwierdzających zatrudnienie w charakterze pracownika, a jedynie opisał pełnienie funkcji członka rady nadzorczej. Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 KPC pominął dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości jako mający wykazać fakt nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy (k. 93). Wobec niewykazania przez odwołującego zasadności zaliczenia dodatkowych okresów i dochodów do stażu ubezpieczeniowego, nie było bowiem konieczności przeprowadzania skomplikowanych obliczeń. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Na wstępie w związku z odwołaniem ubezpieczonego od decyzji dot. ustalenia wysokości kapitału początkowego oraz wysokości emerytury przyznanej na podstawie art. 26 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 504), zwanej dalej ustawą emerytalną, przypomnieć należy, że zgodnie z ww. przepisem emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 ustawy przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183 ustawy. Z kolei z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, że podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173 - 175 oraz kwot środków zaewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych , z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185 . Kapitał początkowy, stanowiący jeden ze składników decydujących o wysokości podstawy obliczenia emerytury z art. 26 ustawy emerytalnej, zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 tejże ustawy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). W myśl art. 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2 -

1. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: 1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6; 2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5; 3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1 - 3 i 6 - 12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2). Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r (art. 174 ust. 3). Na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu (art. 15 ust. 6). Zgodnie z art. 6 ustawy emerytalnej, okresami składkowymi są między innymi następujące okresy: 1) ubezpieczenia; 2) opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w przepisach o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, w przepisach wymienionych w art. 195 pkt 1 - 4 i 8, w przepisach o adwokaturze, w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz w przepisach o pomocy społecznej.
2. Za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. następujące okresy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne: 1) zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia: (…). 13) pracy na obszarze Państwa Polskiego wykonywanej na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia oraz współpracy przy wykonywaniu takiej umowy: a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i okresy kontynuowania tego ubezpieczenia, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki, b) wykonywanej przed dniem 1 stycznia 1976 r., jeżeli umowa odpowiadała warunkom ubezpieczenia obowiązującym w tym dniu. Zgodnie z art. 17 . ust. 1 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z 13 lipca 1990 r. w spółkach powstałych w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego powołuje się radę nadzorczą. Pracownicy spółki wybierają jedną trzecią składu rady nadzorczej.
3. Postanowienia statutu spółki o wyborze członków rady nadzorczej przez pracowników nie mogą być uchylone lub zmienione w okresie, gdy ponad połowa akcji pozostaje w ręku Skarbu Państwa, chyba że zgodę na to wyrazi większość członków rady nadzorczej wybranych przez pracowników.
4. Do ochrony stosunku pracy pracowników spółki wybranych do rady nadzorczej stosuje się przepisy dotyczące ochrony członków rad pracowniczych przedsiębiorstw państwowych.
5. Wybór członków rady nadzorczej w drodze głosowania odrębnymi grupami ( art. 379 § 3 - 5 Kodeksu handlowego ) może dotyczyć tylko tej części rady, która nie jest wybierana przez pracowników. W oparciu o obowiązujące w spornym latach rozporządzenie Rady Ministrów z 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego zgodnie z § 7 ust. 1 podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników stanowi dochód w gotówce i w naturze z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, obejmujący wszelkiego rodzaju należności pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty bez względu na źródło finansowania tych należności i świadczeń. W ocenie Sądu, słusznie organ rentowy uznał, że załączone do wniosku o ponowne przeliczenie świadczenia emerytalno - rentowego dokumenty, tj. aktu przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną, protokoły z walnych zgromadzeń spółki oraz sprawozdania z działalności rady nadzorczej nie potwierdzają zatrudnienia A. G. na podstawie umowy o pracę, ewentualnie opłacania składek w związku z zatrudnieniem na podstawie innej umowy. Płatnik składek w latach 1991 - 1996 składał deklaracje bezimienne podając liczbę zatrudnionych pracowników bez imiennego wykazu osób ubezpieczonych i informacji o składnikach ich wynagrodzenia. W konsekwencji sporne okresy nie mogą zostać uznane za okres zatrudnienia w ramach stosunku pracy, a tym samym brak jest podstawy do uwzględnienia go przy ustalaniu kapitału początkowego oraz wysokości emerytury. Organ rentowy prawidłowo ustalił wysokość kapitału początkowego i świadczenia w oparciu o udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe. Wskazać również należy, że dopiero od 1 stycznia 2015 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby, które są członkami rad nadzorczych wynagradzanymi z tytułu pełnienia tej funkcji. Ponadto członkowie rad nadzorczych spełniający warunki do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów polegają ubezpieczeniom również z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej (art. 6 ust. 1 pkt 22 i art. 9 ust. 9 wprowadzone ustawą o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw z 23 października 2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 1831). Same twierdzenia ubezpieczonego odnośnie do tego, że w spornych latach osiągał określone wysokości zarobki, nie może stanowić podstawy ustalenia wyższej kwoty kapitału początkowego. Zgodnie z § 21 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe (Dz. U. z 2011r., Nr 237, poz. 1412), środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość zarobków lub dochodu stanowiącego podstawę wymiaru emerytury dla pracowników (także wysokości kapitału początkowego) są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia. Brak odpowiedniej dokumentacji płacowej i innych dokumentów, na jakie wskazuje cytowany przepis, przeważnie uniemożliwia prawidłowe ustalenie wysokości wynagrodzenia za pomocą innych środków dowodowych. Jest to bowiem trudne z uwagi na szczegółowość takich danych przy znacznej najczęściej odległości czasowej. Zaliczenie zaś nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno - rentowych wymaga dowodów niebudzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyrok Sądu Najwyższych z 9 stycznia 1998 r. II UKN 440/97). Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się jednak, że w postępowaniu odwoławczym od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ma ograniczeń co do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków i w myśl art. 473 KPC wysokość wynagrodzenia może być dowodzona wszelkimi dostępnymi dowodami przewidzianym w Kodeksie postępowania cywilnego . Rzeczą sądu jest natomiast ocena wiarygodności przedstawionych w toku postępowania dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 1997 r. II UKN 186/97, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 4 marca 1997 r. III AUa 105/97). Mimo braku ograniczeń dowodowych w postępowaniu przed sądami ubezpieczeń społecznych nie można zapominać, że wysokość zarobków stanowiących podstawę wyliczenia składki na ubezpieczenia społeczne nie może być ustalana w sposób hipotetyczny, przybliżony, oparty jedynie na domniemaniu czy uprawdopodobnieniu. Zadaniem Sądu sprawach o wysokość emerytury, a także kapitału początkowego jest więc dokładne ustalenie wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez ubezpieczonego w danym okresie. Zarobki za poszczególne miesiące i wybrane lata kalendarzowe muszą być wykazane w sposób niebudzący wątpliwości, w ściśle określonej kwotowo wysokości. Wysokość kapitału początkowego ustalić można wyłącznie o wynagrodzenie wykazane, to jest udowodnione, pewne, precyzyjne, a nie jedynie uprawdopodobnione (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 17 lutego 2016 r. III AUa 1327/15). Wszystkie składniki wynagrodzenia, które mają być przyjęte do podstawy wymiary świadczenia muszą być ustalone w sposób pewny i niebudzący żadnych wątpliwości (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 29 września 2014 r., sygn. akt III AUa 2618/13). W ocenie Sądu odwołujący się nie sprostał obowiązkowi określonemu w art. 6 KC oraz 232 KPC , albowiem podnoszone przez niego argumenty co do wadliwości decyzji ZUS nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tych też względów odwołania podlegały oddaleniu, o czym Sąd orzekł w sentencji wyroku na podstawie art. 477 14 § 1 KPC .