Sad powszechny, I C 1070/23

(1)przeciwko R. S. , T. S. , K. S. , P. S. o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną 1. uznaje za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości dłużnika S. S.

(1)umowę darowizny, umowę ustanowienia służebności osobistej oraz umowę ustanowienia użytkowania zawartą dnia 4 października 2021r. przed notariuszem L. K. w Kancelarii Notarialnej w Z. , rep. (...) w zakresie: - darowania przysługującego T. S. i S. S.

(1)prawa własności lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ul. (...) , opisanego w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Zabrzu (...) na rzecz K. S. , P. S. i R. S. w udziałach po 1/3, - ustanowienia na wyżej opisanej nieruchomości lokalowej objętej księgą (...) na rzecz T. S. dożywotniej i nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania polegającej na prawie zamieszkiwania oraz korzystania przez uprawnioną ze wszystkich pomieszczeń tego lokalu oraz pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców budynku; 2. uznaje za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości dłużnika S. S.

(1)umowę darowizny, umowę ustanowienia służebności osobistej oraz umowę ustanowienia użytkowania zawartą dnia 4 października 2021r. przed notariuszem L. K. w Kancelarii Notarialnej w Z. , rep. (...) w zakresie: - darowania przysługującego T. S. i S. S.

(1)prawa własności nieruchomości gruntowej położonej przy ul. (...) w Z. , obręb ewidencyjny W. , gmina Z. , powiat (...) , stanowiącej zabudowaną działkę gruntu, oznaczoną w ewidencji gruntów numerem (...) o obszarze 0,2266 ha, opisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach (...) na rzecz K. S. , P. S. i R. S. w udziałach po 1/3, - ustanowienia na wyżej opisanej nieruchomości objętej księgą (...) na rzecz S. S.

(1)dożywotniego i nieodpłatnego użytkowania nieruchomości polegającego na prawie do użytkowania tej nieruchomości i pobierania pożytków;

1. tytułem kosztów procesu zasądza od pozwanych K. S. , P. S. , R. S. i T. S. solidarnie na rzecz powoda kwotę 10.834 (dziesięć tysięcy osiemset trzydzieści cztery) złote z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku;
2. odstępuje od obciążania pozwanych kosztami sądowymi. SSO Łucja Oleksy-Miszczyk Sygnatura akt I C 1070/23 UZASADNIENIE Powód - syndyk masy upadłości dłużnika S. S.

(2), wniósł o uznanie za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości dłużnika S. S.

(1): 1. umowy darowizny, umowy ustanowienia służebności osobistej oraz umowy ustanowienia użytkowania zawartej dnia 4 października 2021r. przed notariuszem L. K. w Kancelarii Notarialnej w Z. , rep. (...) w zakresie darowania przysługującego T. S. i S. S.

(1)prawa własności lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ul. (...) , opisanego w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Zabrzu (...) na rzecz K. S. , P. S. i R. S. w udziałach po 1/3 oraz ustanowienia na wyżej opisanej nieruchomości lokalowej objętej księgą (...) na rzecz T. S. dożywotniej i nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania polegającej na prawie zamieszkiwania oraz korzystania przez uprawnioną ze wszystkich pomieszczeń tego lokalu oraz pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców budynku; 2. umowy darowizny, umowy ustanowienia służebności osobistej oraz umowy ustanowienia użytkowania zawartej dnia 4 października 2021r. przed notariuszem L. K. w Kancelarii Notarialnej w Z. , rep. (...) w zakresie: darowania przysługującego T. S. i S. S.

(1)prawa własności nieruchomości gruntowej położonej przy ul. (...) w Z. , obręb ewidencyjny W. , gmina Z. , powiat (...) , stanowiącej zabudowaną działkę gruntu, oznaczoną w ewidencji gruntów numerem (...) o obszarze 0,2266 ha, opisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach (...) na rzecz K. S. , P. S. i R. S. w udziałach po 1/3 oraz ustanowienia na wyżej opisanej nieruchomości objętej księgą (...) na rzecz S. S.

(1)dożywotniego i nieodpłatnego użytkowania nieruchomości polegającego na prawie do użytkowania tej nieruchomości i pobierania pożytków (pozew w połączonej do wspólnego rozpoznania sprawie I C 1071/23). W uzasadnieniu powód podnosił, że na dzień zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości tj. 27 marca 2022r. suma zobowiązań dłużnika wynosiła około 500.000,- zł. W toku postępowania upadłościowego syndyk powziął informację, że dnia 4 października 2021r. dłużnik i jego małżonka T. S. przenieśli na pozwanych K. S. , P. S. i R. S. własność lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ul (...) . Jednocześnie ustanowiono służebność mieszkania w w/w lokalu na rzecz T. S. . Tego samego dnia dłużnik i T. S. przenieśli na rzecz K. S. , P. S. i R. S. prawo własności nieruchomości położonej w Z. przy ul. (...) . W przypadku tej nieruchomości prawo dożywotnego i nieodpłatnego użytkowania nieruchomości ustanowiono na rzecz dłużnika. Przywołane czynności w ocenie syndyka pogłębiły stan niewypłacalności dłużnika. Powód powołał się przy tym na treść art. 527 § 3 k.p.c. Pozwany S. S.

(2)wniósł o oddalenie powództwa, powołując się na złożony przez upadłego wniosek o umorzenie postępowania upadłościowego, wolę spłaty zobowiązań przez pozwanego oraz nadpłynność masy upadłości jaka powstanie na wypadek uwzględnienia powództwa (odpowiedź na pozew k. 113). Pozwane T. S. , K. S. i P. S. nie złożyły odpowiedzi na pozew, ograniczając się do wniosku o zawieszenie postępowania w oparciu o przepis art. 178 k.p.c. z uwagi na próbę wypracowania ugody pomiędzy powodem, a pozwanym S. S.

(1)(wniosek k. 94). Powód zaprzeczył aby strony prowadziły rozmowy ugodowe (k. 96). Ostatecznie pozwane T. S. , K. S. i P. S. wnosiły o oddalenie powództwa, powołując się na trudną sytuację życiową T. S. i fakt, że sprawuje ona opiekę nad zamieszkującym w będącym przedmiotem zaskarżonej czynności lokalu, całkowicie ubezwłasnowolnionym dorosłym synem A. S. , pochodzącym z małżeństwa z dłużnikiem. Sąd ustalił co następuje: Dnia 4 października 2021r. dłużnik i jego małżonka pozwana T. S. zawarli z pozwanymi K. S. , P. S. i R. S. umowę darowizny, ustanowienia służebności osobistej oraz umowy ustanowienia użytkowania, na mocy której darowali prawo własności lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ul. (...) , opisanego w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Zabrzu (...) na rzecz K. S. , P. S. i R. S. w udziałach po 1/3 oraz ustanowili na wyżej opisanej nieruchomości lokalowej objętej księgą (...) na rzecz T. S. dożywotnią i nieodpłatną służebność osobistą mieszkania polegającą na prawie zamieszkiwania oraz korzystania przez uprawnioną ze wszystkich pomieszczeń tego lokalu oraz pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców budynku. Na mocy tej samej umowy dłużnik i T. S. darowali na rzecz K. S. , P. S. i R. S. w udziałach po 1/3 prawo własności nieruchomości gruntowej położonej przy ul. (...) w Z. , obręb ewidencyjny W. , gmina Z. , powiat (...) , stanowiącej zabudowaną działkę gruntu, oznaczoną w ewidencji gruntów numerem (...) o obszarze 0,2266 ha, opisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach (...) oraz ustanowili na wyżej opisanej nieruchomości objętej księgą (...) na rzecz S. S.

(1)dożywotnie i nieodpłatne użytkowanie nieruchomości polegające na prawie do użytkowania tej nieruchomości i pobierania pożytków (akt notarialny z dnia 4 października 2021r. przed notariuszem L. K. w Kancelarii Notarialnej w Z. , rep. (...) – kopia aktu k. 61). Postanowieniem Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 18 lipca 2023r w sprawie (...) ogłoszono upadłość dłużnika S. S.

(2)jako osoby fizycznej nie prowadzącej działalności gospodarczej. Wniosek o ogłoszenie upadłości złożony został przez dłużnika w dniu 27 marca 2023r. We wniosku dłużnik jako wierzycieli wskazał (...) z wierzytelnością 47.000 zł ZUS z wierzytelnością 6.209,62 zł i Urząd Skarbowy z wierzytelnością 253.000,- zł (kopia wniosku k. 130). Z pisma uzupełniającego wniosek wynika, że dłużnik zawarł z (...) SA dwie umowy pożyczki; jedną na kwotę 107.230,89 zł, drugą na kwotę 22.408,72 zł – obie umowy zawarte zostały w roku 2018 ( pismo uzupełniające k. 146 i nast.). Zaległości wobec Urzędu Skarbowego rozpoczęły się w roku 2020, a w październiku 2021r. tj. w dacie dokonania spornej czynności wynosiły już 53.202,- zł (lista zaległości k. 169 na odwrocie). Zaległości wobec ZUS pojawiły się w roku 2022 (wezwanie do zapłaty k. 145). Wierzytelności zgłoszone w postępowaniu upadłościowym wynoszą 513.867,89 zł, z czego (...) zgłosiła się z kwotą 143.387,54 zł, Urząd Skarbowy w Z. z kwotą 362.994,37 zł i ZUS z kwotą 7.485,98 zł. Na dzień 24 maja 2024r. stan masy upadłości wynosił 3.460,67 zł, wartość składników w masie upadłości łącznie wynosiła 201.700,- zł i składały się na nią samochód osobowy (...) wartości 18.200,- zł, samochód osobowy (...) wartości 24.300,- zł, (...) wartości 21.500,- zł, (...) (...) (...) o wartości 38.800,- zł oraz nieruchomość gruntowa o powierzchni 3,26 ha opisana w księdze wieczystej (...) o wartości 98.900,- zł. Spieniężono następujące ze składników masy: samochód (...) za kwotę 9.800,-zł, samochód (...) za kwotę 17.900,- zł, samochód (...) za kwotę 8.400,- zł Suma uzyskanych środków wynosiła 36.100,- zł. Koszty postępowania podniesione do dnia 24 maja 2024r. wynosiły 37.190,66 zł i obejmowały wydatki takie jak poszukiwanie majątku, koszty korespondencji i opłaty pocztowe, koszty materiałów biurowych, koszty transportu, obsługa informatyczna, opłaty za postój, oszacowanie, opłaty za księgi wieczyste, koszty komornicze, koszty wystąpienia z powództwem w ramach skargi paulińskiej i OC samochodu (...) . Do zaspokojenia wierzycieli nie doszło (niesporne twierdzenia powoda k. 209, zestawienie operacji na rachunku k. 211, wydruk spisu inwentarza k 213, obwieszczenie informacji i przekazaniu opisu i oszacowania k. 233, plan likwidacyjny k. 234 i nast., sprawozdanie syndyka k. 237 i nast., spis inwentarza k. 242 i nast.). W toku postępowania upadłościowego dłużnik złożył wniosek o umorzenie tego postępowania. Postanowieniem z dnia 2 lipca 2024r. wniosek został oddalony. Postanowienie jest prawomocne (okoliczności niesporne). Pomiędzy dłużnikiem i pozwaną T. S. toczy się postępowanie rozwodowe. Pozwana T. S. i dłużnik są opiekunami prawnymi pochodzącego z ich małżeństwa niepełnosprawnego i ubezwłasnowolnionego całkowicie A. S. . Opieka prawna ustanowiona została w lutym 2008r (dekret opiekuńczy k. 223). Opisany stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dokumenty, ewentualnie ich kopie lub wydruki dokumentów elektronicznych. Strony nie kwestionowały wiarygodności przedstawionych dowodów i nie wnosiły o uzupełnienie postępowania dowodowego. Sąd zważył co następuje: Stosownie do art.527 k.c. gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć ( §1 ). Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności ( §2 ). Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli ( §3 ). Przedmiotem zaskarżenia na podstawie art. 527 k.c. mogą być co do zasady czynności, które przynoszą korzyść majątkową osobie trzeciej, a więc czynności określane w doktrynie jako przysparzające, które są skutkiem rozporządzeń dłużnika. Czynnością taka będzie zarówno przeniesienie własności nieruchomości, jak i obciążenie jej służebnością, co w niniejszej sprawie uzasadnia legitymację bierną pozwanej T. S. . Dla skuteczności skargi paulińskiej nie jest konieczne aby dłużnik działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli ani też aby zamiar ten skierowany był przeciwko konkretnemu wierzycielowi. Wystarczające jest aby dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a zatem wiedział, że na skutek dokonanej czynności określone aktywa wyjdą z jego majątku i że na skutek tego wierzyciele będą mieli trudności z zaspokojeniem swoich wierzytelności, a w konsekwencji pociągnie to za sobą ich pokrzywdzenie. Ustawodawca zdefiniował pojęcie pokrzywdzenia wierzycieli jako stan, w którym na skutek podjętej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż przed dokonaniem tej czynności ( art. 527 §2 k.c. ). Przenosząc te rozważania na grunt niniejszego postępowania należy stwierdzić, że ustalony stan faktyczny w sposób jednoznaczny wskazuje, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. W chwili dokonywania zaskarżonych czynności dłużnik był w sposób oczywisty świadomy zobowiązań istniejących wobec banku, a jego sytuacja majątkowa systematycznie pogarszała się, co wynika wyraźnie z rosnących zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego. Nieodpłatne przeniesienie majątku na osoby najbliższe (dzieci dłużnika) było w tej sytuacji działaniem zmierzającym do usunięcia tego mienia spod egzekucji na wypadek całkowitej niewypłacalności dłużnika. W krótkim czasie po dokonaniu spornych czynności dłużnik faktycznie stał się całkowicie niewypłacalny, co ostatecznie skutkowało złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. W chwili dokonywania spornej darowizny dłużnik miał zatem świadomość, że czynność ta spowoduje jego niewypłacalność, a zatem spowoduje pokrzywdzenie wierzycieli, co jest przesłanką wystarczającą dla zastosowania art. 527 k.c. W myśl art. 528 k.c. , jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Cytowany przepis stanowi regulacje szczególną w stosunku do art. 527 § 1 i 3 k.c. i wyłącza przesłankę złej wiary po stronie osoby trzeciej, która na sutek dokonanej czynności otrzymała korzyść majątkową bezpłatnie. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, poza sporem bowiem jest, że przeniesienie własności na rzecz pozwanych P. , K. i R. S. zostało dokonane tytułem darmym, podobnie jak ustanowienie służebności na rzecz pozwanej T. S. . Strona pozwana nie wykazała podnoszonego przez siebie zarzutu nadpłynności masy upadłości jaka powstanie po uwzględnieniu powództwa i pomimo obowiązku wynikającego z art. 6 k.c. nie naprowadziła na tę okoliczność żadnych dowodów. Z dowodów przedstawionych przez stronę powodową wynika natomiast, że składniki majątkowe zgromadzone w masie są dalece niewystarczające na pokrycie zobowiązań. Podnoszone przez pozowaną T. S. zarzuty dotyczące nadużycia prawa przez powoda, co wynikać miało z wyjątkowo trudnej sytuacji pozwanej, jako osoby będącej opiekunem faktycznym i prawnym niepełnosprawnego i ubezwłasnowolnionego A. S. , nie mogły odnieść skutku. Przede wszystkim ani sporna darowizna, ani służebność mieszkania nie zostały dokonane na rzecz A. S. , co faktycznie uzasadniałoby potrzebę oceny żądania pozwu przez pryzmat art. 5 k.c. A. S. nie jest jednak beneficjentem dokonanych rozporządzeń, przeciwnie – obdarowanymi są dzieci dłużnika i T. S. poza A. S. , a uprawnioną z ustanowionej służebności jest T. S. . A. S. objęty był opieką prawną już od 2008r., a zatem nie było żadnych przeszkód aby dopełnić wszystkich formalności niezbędnych do dokonania darowizny na rzecz osoby nie mającej zdolności do czynności prawnych i czynność tę skutecznie przeprowadzić, gdyby rzeczywiście wolą darczyńców było zabezpieczenie potrzeb ubezwłasnowolnionego. Ponieważ jednak A. S. nie uzyskał w ramach zaskarżonej czynności żadnych korzyści, nie ma podstaw aby przyjmować iż dokonywana ona była w jego interesie. O obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi procesowemu orzeczono zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 98 k.p.c. Jednocześnie Sąd odstąpił od obciążania pozwanych nieuiszczonymi kosztami sądowymi ( art. 102 k.p.c. w związku z art. 113 u,k .s.c.). SSO Łucja Oleksy-Miszczyk