Sad powszechny, I ACa 178/24

Sygn. akt I ACa 178/24 POSTANOWIENIE Dnia 23 września 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Rafał Dzyr Protokolant: Madelaine Touahri po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2025 r. w Krakowie sprawy z wniosku Prokuratora Okręgowego w Kielcach przy udziale: Prokuratora Prokuratury Regionalnej w Krakowie, P. Ś. i D. Ś. o ubezwłasnowolnienie na skutek apelacji uczestniczki P. Ś. od postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 7 listopada 2023 r. sygn. akt I Ns 57/23 p o s t a n a w i a:

1. oddalić apelację;
2. przyznać adwokat A. A. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Kielcach kwotę 1771,20 zł (jeden tysiąc siedemset siedemdziesiąt jeden złotych i dwadzieścia groszy), w tym 331,20 zł (trzysta trzydzieści jeden złotych i dwadzieścia groszy) podatku od towaru i usług VAT, tytułem wynagrodzenia za udzielenie uczestniczce P. Ś. w postępowaniu apelacyjnym nieopłaconej pomocy prawnej, świadczonej z urzędu;
3. kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa. Sygn. akt I ACa 178/24 UZASADNIENIE postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 23 września 2025 r. Sąd Okręgowy w Kielcach postanowieniem z dnia 7 listopada 2023 r1., sygn. akt I Ns 57/23, uwzględniając wniosek Prokuratora Okręgowego w Kielcach, ubezwłasnowolnił częściowo uczestniczkę postępowania P. R. , córkę K. i J. , urodzoną (...) w S. , z powodu upośledzenia umysłowego umiarkowanego. Uczestniczka postępowania w dniu 10.11.2023 r. złożyła pismo z dnia 9.11.2023 r.2, które zostało potraktowane jako wniosek o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 7.11.2023 r. i doręczenie odpisu tego postanowienia z uzasadnieniem. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 22 listopada 2023 r.3, sygn. akt I Ns 57/23, z urzędu ustanowił dla uczestniczki P. R. adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w K. wyznaczyła dla uczestniczki adwokata A. A. . (...) Uczestniczka postępowania P. R. w dniu 19 lipca 2024 r. w B. zawarła małżeństwo z D. Ś. i przyjęła nazwisko (...) . Uczestniczka postępowania P. Ś. , działającą przez pełnomocnika procesowego z urzędu adw. A. A. , apelacją6 zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w całości, wnosząc o jego zmianę przez oddalenie wniosku o ubezwłasnowolnienie oraz wniosła o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce za postępowanie w obu instancjach. Wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji. Uczestnik postępowania D. Ś. poparł apelację. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy i dodatkowo ustalił, że: P. R. zawarła w dniu 19 lipca 2024 r. w B. małżeństwo z D. Ś. , zarejestrowane w Urzędzie Stanu Cywilnego w B. pod numerem (...) , i przyjęła nazwisko Ś. . Uczestniczka poznała przyszłego małżonka na (...) . D. Ś. , pracując jako kolejarz, przyjeżdżał do niej do K. . Rodzina zastępcza, która sprawowała opiekę nad uczestniczką była przeciwna temu związkowi. Uczestnik z kolei zaczął zarzucać opiekunowi z rodziny zastępczej, że podtruwał uczestniczkę, podając jej przepisane przez lekarza, ale zupełnie niepotrzebne leki i w ten sposób sztucznie utrzymywał ją w stanie otępiennym, chcąc dalej kontrolować pełnoletnią już uczestniczkę. Po ślubie uczestnicy zamieszkali w N. . Uczestnik zadeklarował, że posiada własny dom, który remontuje. Uczestnik wynajął mieszkanie w N. . Małżonkowie naprzemiennie mieszkają w tym lokalu i z rodzicami uczestnika w ich mieszkaniu w N. . Uczestnik neguje istnienie u żony stanu upośledzenia wykluczającego jej samodzielne funkcjonowanie. Z małżeństwa uczestników w dniu (...) urodził się syn A. Ś. . Na polecenie Sądu Apelacyjnego kurator specjalista mgr B. K. przeprowadziła w dniu 8 lipca 2025 r. wywiad środowiskowy, z którego sporządziła w dniu 9 lipca 2025 r. sprawozdanie.7 W sprawozdaniu tym stwierdziła, że uczestniczka została orzeczeniem z lutego 2020 r. zaliczona do osób posiadających znaczny stopień niepełnosprawności, co oznaczało, że była niezdolna do pracy, wymagała zapewnienia jej stałej opieki i pomocy ze strony innych osób oraz była niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to obowiązywało do końca lutego 2023 r. i nie wiadomo, czy toczyło się postępowanie o wydanie kolejnego orzeczenia. Dziecko uczestników urodziło się zdrowe. W czasie wywiadu w mieszkaniu była obecna również położna. Uczestniczka nie była w stanie sama wykonywać podstawowych czynności pielęgnacyjnych wobec dziecka. Zdaniem kuratora, nie jest w stanie zauważać potrzeb dziecka i odpowiednio na nie reagować. Uczestnicy nie radzili sobie z zakupem leków dla uczestniczki i prowadzeniem gospodarstwa domowego. Uczestnik posiada dzieci z pierwszego małżeństwa, a jego władza rodzicielska nad nimi została ograniczona i poddana nadzorowi kuratora, z uwagi na skłonność do zachowań agresywnych (była założona „Niebieska karta”). Uczestniczka posiadała znaczne oszczędności, zgromadzone przez rodzinę zastępczą. Zostały one w znacznym stopniu roztrwonione po zawarciu małżeństwa. Mieszkanie nie zostało jednak wyposażone w odpowiedni sposób. Nie było w nim nawet kosza na śmieci. Kurator poinformował, że wystąpił z wnioskiem o wydanie zarządzeń opiekuńczych. W oparciu o opinię sporządzoną na zlecenie Sądu Okręgowego oraz o następną opinię psychologiczno-psychiatryczną8, sporządzoną w dniu 30 lipca 2025 r. przez biegłego sadowego z zakresu psychologii klinicznej M. G. i biegłego sądowego z zakresu psychiatrii lek. med. S. T. , Sąd Apelacyjny uznał, że P. Ś. jest upośledzona umysłowo w stopniu lekkim. Prezentuje zaburzenia osobowości i zachowania na podłożu organicznym. Z uwagi na prezentowane deficyty ma częściowe ograniczone rozeznanie w otaczającej rzeczywistości i częściowo zniesioną zdolność pokierowania swoim postępowaniem. Wymaga pomocy przede wszystkim w zapewnieniu właściwych warunków bytowych, gospodarowaniu pieniędzmi i załatwianiu spraw urzędowych. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 23 września 2025 r.9 Sąd Apelacyjny wysłuchał uczestników. Podali oni, że dwa miesiące wcześniej zostało im odebrane dziecko i umieszczone w rodzinie zastępczej. Nie mają z nim kontaktu. Uczestniczka nie pobiera już renty rodzinnej i nie pracuje. Była w Urzędzie Pracy, ale nie została zarejestrowana jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy. Korzysta tylko z usług lekarza rodzinnego. Nie korzysta z pomocy psychologa. Nie uczestniczy w szkoleniu, które pomogłoby jej w wykonywaniu obowiązków rodzicielskich. Sąd Apelacyjny przyjął ocenę prawną Sądu pierwszej instancji za własną. W apelacji zarzucono naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. , jedynie ogólnikowo wskazując, na czym miałoby polegać to naruszenie. Tak sformułowana apelacja nie mogłaby zostać uwzględniona. Ponieważ jednak po wydaniu zaskarżonego postanowienia nastąpiła zmiana istotnych okoliczności faktycznych, takich jak: zawarcie przez uczestniczkę postępowania małżeństwa, zmiana miejsca jej zamieszkania i zmiana środowiska, urodzenie dziecka, krótkotrwałe sprawowanie pieczy nad noworodkiem, odebranie uczestniczce dziecka i umieszczenie w rodzinie zastępczej, brak aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności, utracenie własnego źródła utrzymania w postaci renty rodzinnej oraz rozdysponowanie posiadanych oszczędności, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe, co pozwoliło także na zweryfikowanie wagi wcześniej przeprowadzonych przez Sąd pierwszej instancji dowodów i prawidłowości dokonanej przez ten Sąd oceny zebranego materiału. Sąd Apelacyjny uznał zarówno sprawozdanie kuratora specjalisty, jak i opinię psychologiczno-psychiatryczną z dnia 30 lipca 2025 r. za pełnowartościowy materiał dowodowy i w ich oparciu poczynił ustalenia w zakresie sytuacji zdrowotnej uczestniczki oraz możliwości kierowania przez nią swym postępowaniem, a także samodzielnej egzystencji. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z przesłuchania rodziców uczestnika w charakterze świadków na okoliczność stanu zdrowia uczestniczki. Przeprowadzenie takiego dowodu wymaga wiadomości specjalnych i nie można go zastępować dowodami ze świadków. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 18 marca 2025 r. został przeprowadzony dowód z przesłuchania uczestnika D. Ś. , w trybie art. 304 k.p.c. Zeznania uczestnika w zakresie, w jakim starał się on wykazać, że uczestniczka jest zdrowa i dobrze sobie sama radzi, w kontekście innych, przeprowadzonych w sprawie dowodów, zostały uznane za niewiarygodne. Sąd Apelacyjny na rozprawie apelacyjnej w dniu 23 września 2025 r.11 wysłuchał uczestniczkę. Jej wypowiedzi dodatkowo wskazały na bezradność uczestniczki w życiu codziennym oraz niemożność dostrzeżenia własnych ograniczeń w tym zakresie. Skoro zarzut naruszenia przepisów postępowania okazał się nietrafny, a dodatkowy materiał dowodowy jedynie wzmocnił wagę materiału zebranego w pierwszej instancji, to prawidłowe ustalenia Sądu Okręgowego mogły prowadzić do jedynej tylko konkluzji, że uczestniczce P. Ś. z powodu stwierdzonego upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw, co uzasadniało, w oparciu o art. 16 § k.c. , częściowe ubezwłasnowolnienie uczestniczki postępowania. W tym stanie rzeczy należało oddalić apelację na podstawie art. 385 k.p.c. Mając na względzie, że adw. A. A. przysługiwało prawo do wynagrodzenia za udzielenie z urzędu uczestniczce P. Ś. nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym, a także mając na względzie przebieg postępowania apelacyjnego, stanowiącego w istocie powtórzenie postępowania pierwszoinstancyjnego w nowych okolicznościach sprawy, Sąd Apelacyjny przyznał adwokatowi wynagrodzenie w wysokości wynoszącej równowartość czterech stawek minimalnych. Wynagrodzenie to zostało obliczone w następujący sposób: a) 480 zł x 4 = 1920 zł b) 1920 zł x 75 % = 1440 zł c) 1440 + 23 % podatku VAT = 1771,20 zł. Orzeczenie zapadło na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze oraz § 4 ust. 1, 2 i 3, § 14 pkt 27 , i § 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
4. Ponieważ działanie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed Sądem Okręgowym ograniczyło się do wskazania, że pismo uczestniczki postępowania z dnia 9.11.2023 r.13 należy, zgodnie zresztą z pytaniem Sądu, potraktować jako wniosek o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 7.11.2023 r. i doręczenie odpisu tego postanowienia z uzasadnieniem, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do przyznania z tego tytułu dodatkowego wynagrodzenia. 1 k. 117, uzasadnienie postanowienia k. 147-150 2 k. 118 3 k. 119 4 k. 127 5 k. 216 6 k. 153-154 7 k. 221-222 8 k. 245-249 9 k. 307 10 k. 194-195 11 k. 307 12 Dz. U. z 2024 r. poz. 763 ze zm. 13 k. 118