Sad powszechny, I Ns 180/25

(1)w dniu (...) roku, A. N. w dniu (...) roku, J. N. w dniu (...) roku. Na rozprawie w dniu 11 marca 2026 roku spadek po S. N. w imieniu jego babki A. N. odrzuciła jej córka G. P. , będąca spadkobierczynią ustawową i testamentową matki. Matka spadkodawcy E. N. ma z rodzeństwa jednego brata - M. F. . Ojciec spadkodawcy K. N. ma z rodzeństwa jedną siostrę - G. P. , która w dniu 17 lutego 2026 roku przed notariuszem odrzuciła skutecznie spadek po S. N. . G. P. urodziła dwoje dzieci: T. P. w dniu (...) roku, który zmarł w dniu (...) roku nie pozostawiając dzieci oraz W. P. w dniu (...) roku. W. P. odrzucił skutecznie spadek po S. N. przed notariuszem w dniu 18 lutego 2026 roku, posiadając jedno dziecko - Z. P. urodzoną dnia (...) roku, a zatem po śmierci spadkodawcy, w imieniu której również spadek został odrzucony przed notariuszem w dniu 18 lutego 2026 roku. Nie toczyło się dotychczas postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po S. N. , jak też nie był sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po spadkodawcy. Żaden spadkobierca nie zrzekł się dziedziczenia po S. N. . ( dowód: odpis skrócony aktu zgonu S. N. - k. 26, odpis skrócony aktu ma łżeństwa spadkodawcy - k. 63, odpis skrócony aktu ma łżeństwa rodzic ów spadkodawcy - k. 83, odpis skrócony aktu urodzenia ojca spadkodawcy - k. 84, odpis skrócony aktu urodzenia córki spadkodawcy - k. 85, zapewnienie spadkowe uczestnika K. N. - k. 125 odwrót (p łyta CD - k. 126), odpisy skrócone aktów urodzenia sióstr spadkodawcy - k. 230, 231, zapewnienie spadkowe uczestniczki E. N. - k. 240 - 240 odwrót, oświadczenie E. N. o odrzuceniu spadku - k. 241, zapewnienie spadkowe uczestniczki M. N. - k. 242, zapewnienie spadkowe uczestniczki O. N. - k. 242, oświadczenie A. K. o odrzuceniu spadku - k. 295, oświadczenie F. K. o odrzuceniu spadku - k. 296, odpisy skrócone aktów zgonu dziadków spadkodawcy - k. 362-365, odpis skrócony aktu urodzenia brata matki spadkodawcy - k. 366, odpis skrócony aktu małżeństwa siostry ojca spadkodawcy - k. 367, protokół przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku z 17.02.2026r. - k. 372-373, odpis skrócony aktu zgonu T. P. - k. 397, odpis skrócony aktu urodzenia W. P. - k. 398, oświadczenie A. N. o odrzuceniu spadku - k. 412, protokó ł przyjęcia oświadczeń o odrzuceniu spadku z 17.04.2019r. - k. 3-4 w aktach S ądu Rejonowego w Ś. sygn. I N 228/19, protokół przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku z 14.11.2025r. - k. 3- 4 w aktach Sądu Rejonowego w Ś. sygn. I N 385/25, oświadczenia o odrzuceniu spadku z 08.12.2025r. - k. 2, 5 w aktach Sądu Rejonowego w Ś. sygn. I N 2/26, oświadczenie o odrzuceniu spadku z 18.02.2026r. - k. 3-4 w aktach Sądu Rejonowego w Ś. sygn. I N 55/26, oświadczenie o odrzuceniu spadku z 18.02.2026r. - k. 2-4 w aktach Sądu Rejonowego w Ś. sygn. I N 56/26 ) Przed Sądem Rejonowym (...) w S. pod sygn. akt I Ns 125/22 toczy się sprawa z wniosku (...) S.A. w K. o stwierdzenie nabycia spadku po T. P. którego uczestnikiem był S. N. . Sąd ten zobowiązał (...) do przedłożenia prawomocnego postanowienia Sądu lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym w dniu (...) roku S. N. , w terminie 21 dni, pod rygorem zawieszenia postępowania. ( dowód: odpis postanowienia z 03.04.2023r. i zobowi ą zanie z 11.04.2023r. S ądu Rejonowego (...) w S. , sygn. akt I Ns 125/22 - k. 25- 25 odwrót ) S ą d zwa żył, co następuje: Zgodnie z art. 1025 § 1 zdanie 1 kc Sąd stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę na podstawie wniosku osoby mającej w tym interes. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może więc złożyć każdy, kto ma w tym interes. Może to być każda osoba, która jest zainteresowana w wywołaniu skutków prawnych związanych z prawomocnym stwierdzeniem nabycia spadku, w szczególności skutków określonych w art. 1025 § 2 i 1027 kc. Interes prawny pełni w tym wypadku funkcję legitymacji, a ściśle uprawnienia do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Chodzi przy tym o obiektywny interes prawny, czyli obiektywną potrzebę wszczęcia postępowania (por. postanowienie SN z dnia 28 stycznia 2009r., sygn. IV CSK 361/08, publ. system informacji prawnej LEX nr 527248). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że zainteresowanymi w rozumieniu art. 1025 § 1 kc są m.in. spadkobiercy, ich następcy prawni, wierzyciele spadku i wierzyciele spadkobierców, zapisobiercy, nabywcy spadku lub udziału w spadku, współwłaściciele przedmiotów wchodzących w skład spadku, kuratorzy spadku oraz wykonawcy testamentu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 lutego 1958r., 3 CO 29/57, OSN 1958, poz. 120, z dnia 10 maja 1966r., II CR 205/66, OSNCP 1966, nr 12, poz. 224, z dnia 4 września 1969r., I CR 422/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 113, z dnia 12 stycznia 1983r., III CRN 218/82, OSNCP 1983, nr 8, poz. 124, z dnia 1 czerwca 2000r., IV CKN 470/00, nie publ., z dnia 24 października 2001r., III CKN 366/00, Prok. i Pr. 2002, nr 6, s. 41 i z dnia 06 lutego 2008r., II CSK 433/07, nie publ.). Art. 510 § 1 kpc wraz z art. 1025 § 1 kc , wyznacza krąg osób zainteresowanych w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002r., V CKN 1093/00, system informacji prawnej LEX nr 1165081). Wnioskodawca (...) S.A. wykazał swoją legitymację do złożenia wniosku w niniejszej sprawie interesem w kontynuowaniu postępowania zainicjowanego przed Sądem Rejonowym (...) w S. pod sygn. akt I Ns 125/22, gdzie konieczne jest ustalenie następców prawnych S. N. , aby jako uczestnicy mogli brać udział żyjący spadkobiercy. Interes ten wynika nadto wprost z zobowiązania tego Sądu wobec (...) S.A., w wykonaniu którego (...) zobowiązany jest przedłożyć postanowienie stwierdzające nabycie spadku po S. N. . W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku osobami zainteresowanymi w sprawie są osoby należące do kręgu spadkobierców testamentowych i ustawowych. Sąd z urzędu bada, w myśl art. 670 kpc , kto jest spadkobiercą i czy spadkodawca pozostawił testament. Ustalenia te Sąd może poczynić, zgodnie z art. 671 § 1 kpc , na podstawie zapewnień zgłaszających się spadkobierców. W pierwszej kolejności Sąd był zobligowany do ustalenia, czy spadkodawca S. N. pozostawił testament, czy też zastosowanie znaleźć powinny przepisy o dziedziczeniu ustawowym. Zgodnie bowiem z art. 926 § 1 kc powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Art. 926 § 2 kc stanowi natomiast, iż dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Żaden z uczestników niniejszego postępowania nie wskazał, aby S. N. pozostawił testament, dlatego Sąd był zobowiązany ustalić krąg spadkobierców ustawowych. Zgodnie z art. 931 § 1 kc w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Sąd bada krąg spadkobierców na chwilę otwarcia spadku, a w dacie otwarcia spadku po S. N. , czyli w dniu (...) roku, spadkodawca pozostawał w związku małżeńskim z M. N. z domu S. i posiadał jedno dziecko - O. N. . Żona i córka spadkodawcy powinny zatem dziedziczyć po S. N. w pierwszej kolejności. Obie jednak w terminie ustawowym, przed notariuszem, odrzuciły spadek po S. N. . Zgodnie z art. 1015 § 1 kc oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Termin ten dla M. N. i O. N. rozpoczął swój bieg w dniu śmierci spadkodawcy, czyli w dniu (...) roku i upłynąłby w dniu (...) roku. W terminie ustawowym, bowiem w dniu (...) roku, obie odrzuciły spadek. Zgodnie z art. 1020 kc spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. M. N. i O. N. zostały wyłączone od dziedziczenia, tak jakby nie dożyły otwarcia spadku po S. N. . W takiej sytuacji, zgodnie z art. 931 § 2 kc , jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Wobec tego, że O. N. w dacie śmierci ojca nie posiadała swoich dzieci, przepis ten nie ma do niej zastosowania. W dalszej kolejności, zgodnie z art. 932 § 3 kc powinni dziedziczyć rodzice spadkodawcy. Przepis ten stanowi, że w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Odrzucenie spadku przez zstępną O. N. i małżonkę spadkodawcy M. N. ma ten skutek, że traktowane są jak osoby nieżyjące w dacie śmierci spadkodawcy, a więc, że ich „brak” - w rozumieniu art. 932 § 3 kc. Do ustalenia, od jakiej daty biegnie dla każdego ze spadkobierców termin do złożenia oświadczenia spadkowego niezbędne jest ustalenie, kiedy dowiedział się on o tytule swego powołania. Dla spadkobierców dziedziczących w dalszej kolejności jest to data dowiedzenia się o tym, że spadkobiercy dziedziczący w pierwszej kolejności (w tym przypadku O. N. i M. N. ) odrzuciły spadek. Rodzice spadkodawcy - K. N. i E. N. na rozprawie w dniu 08 marca 2024 roku oświadczyli, że dopiero od Sądu na tej rozprawie dowiedzieli się o odrzuceniu spadku przez żonę i córkę spadkodawcy, a zatem termin do złożenia oświadczenia spadkowego wynoszący sześć miesięcy otworzył się dla nich dopiero w tym dniu, stąd też złożone przez nich w toku postępowania oświadczenia o odrzuceniu spadku były w terminie i stały się skuteczne. Z przepisu art. 932 § 4 kc wynika, że jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Rodzice spadkodawcy odrzucający spadek są traktowani przez przepisy tak, jakby nie dożyli otwarcia spadku, a zatem w dalszej kolejności powinno dziedziczyć rodzeństwo spadkodawcy, czyli w niniejszej sprawie A. K. i D. V. , które dowiedziały się o tytule swojego powołania do spadku z postanowienia Sądu wzywającego do udziału w sprawie w dniu 05 listopada 2025 roku. D. V. odrzuciła spadek w dniu 08 grudnia 2025 roku, a A. K. w dniu 12 grudnia 2025 roku, a zatem w terminie i skutecznie. W dalszej kolejności, w oparciu o art 932 § 5 kc , dziedziczą zstępni rodzeństwa. A. K. posiada jedno dziecko - F. K. , w imieniu którego również skutecznie odrzuciła spadek na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025 roku. D. V. także posiada jedno dziecko - J. V. , w imieniu którego odrzuciła spadek w dniu 08 grudnia 2025 roku, jednakże wobec tego, że J. V. urodził się po otwarciu spadku, bowiem w dniu (...) roku, nie może być w ogóle zaliczany do kręgu spadkobierców ustawowych. Zgodnie z art. 927 § 1 kc , nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, a stosownie do art. 924 kc , spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. W takiej sytuacji przepis art 934 § 1 kc przewiduje, że w braku zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy; dziedziczą oni w częściach równych. Żaden z dziadków nie żyje, jednakże w dacie otwarcia spadku żyły obie babki - A. N. i Z. F. , a nie ma znaczenia okoliczność, że w dacie orzekania spadkobierca ustawowy nie żyje, skoro spadek nabywa się z momentem jego otwarcia. Spadkobierczyni ustawowa i testamentowa A. N. , jej córka G. P. odrzuciła skutecznie spadek w imieniu matki. Pozostała zatem Z. F. jako spadkobierczyni ustawowa, która żadnego oświadczenia nie złożyła. Z art. 934 § 2 kc wynika, że jeżeli którekolwiek z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. W miejsce nieżyjącego dziadka Z. F. jego udział dziedziczy jego syn M. F. , który także żadnego oświadczenia nie złożył. Zgodnie z art. 1015 § 2 kc , brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a więc z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkodawcy do wysokości majątku spadkowego ( art. 1012 kc ). Z przepisu art. 1031 § 2 kc wynika, że w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Z. F. i M. F. nie złożyli oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku i tym samym dziedziczą spadek z dobrodziejstwem inwentarza, w częściach równych. Sąd ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie dokumentów i zapewnień spadkowych uczestników. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji postanowienia. W punkcie 2. sentencji postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 83 ust. 2 w związku z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych . Zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy, w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisy art. 113 . Przepis art. 113 ust. 1 stanowi zaś, że kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Zgodnie z art. 49 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , od odebrania oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku pobiera się opłatę stałą w kwocie 100 zł. Skoro oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez G. P. w imieniu A. N. nie zostało opłacone, należało ściągnąć należną opłatę w orzeczeniu kończącym postępowanie. O kosztach postępowania, pierwszoinstancyjnego i apelacyjnego, Sąd orzekł w punkcie 3 . sentencji postanowienia zgodnie z art. 520 § 1 kpc , który to przepis stanowi, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. SSR Agnieszka Trytek - B ł aszak ZARZĄDZENIE 1. (...) ; 2. (...) 3. (...) Dnia 30 marca 2026 roku SSR Agnieszka Trytek - B ł aszak