Sad powszechny, III U 14/26

Sygn. akt III U 14/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 marca 2026r. Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Cezary Olszewski Protokolant: I. V. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2026r. w Suwałkach sprawy P. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o ustalenie w związku z odwołaniem P. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 4 listopada 2025 r. nr (...) ; znak (...) , zmienia zaskarżoną decyzję i określa P. G. podstawę wymiaru składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe i wypadkowe z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej za miesiące od lutego 2025 roku, zgodnie z przepisem art.18c ustawy z dnia z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. SSO Cezary Olszewski Sygn. akt III U 14/26 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 04.11.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. , działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 18 ust. 8, art. 20 ust. 1 oraz art. 18c ust. 1 i 10 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350), stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz wypadkowe P. G. , podlegającej ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od lutego do września 2025 r. wynosi 5.203,80 zł. Wskazał, iż wszczął postępowanie w sprawie ustalenia podstawy wymiaru składek, ustalając, że w okresie od (...) r. do (...) r. wnioskodawczyni wykorzystała 36-miesięczny limit ulgi (...) i z dniem 01.01.2025 r. nabyła prawo do jej przedłużenia o dodatkowe 12 miesięcy. Jednakże z danych znajdujących się w Zakładzie wynika, że z tytułu prowadzonej działalności odwołująca złożyła: (...) r. dokument (...) z kodem 05 90 00 (od 01.01.2025 r.), (...) r. dokument ZUS (...) z kodem 05 10 00 (od 01.01.2025 r.), (...) r. dokument (...) z kodem 05 10 00 (od 01.01.2025 r.) oraz (...) r. dokument ZUS (...) z kodem 05 90 00 (od 01.01.2025r. Złożenie dokumentu wyrejestrowującego (...) z kodu 05 90 00 w dniu (...) r. oraz zgłoszeniowego ZUS (...) z kodem 05 10 00 w dniu (...) r. oznacza rezygnację z uprawnienia do ustalenia najniższej podstawy wymiaru składek od lutego 2025 r., która to rezygnacja jest nieodwołalna i obowiązuje do końca roku kalendarzowego. W odwołaniu od powyższej decyzji P. G. domagała się jej zmiany i ustalenia, że w okresie od lutego do września 2025 r. podstawa wymiaru składek na jej ubezpieczenia powinna zostać ustalona z uwzględnieniem ulgi (...) . Zarzuciła organowi rentowemu naruszenie art. 18c ust. 1 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów art. 7, 8 i 9 k.p.a. Podniosła, że sporne zgłoszenia były wynikiem błędu księgowego i nie stanowiły jej świadomej woli rezygnacji z uprawnienia do korzystania z preferencyjnych składek. W tym zakresie przytoczyła orzecznictwo, zgodnie z którym czynności techniczne lub błędy formalne nie mogą automatycznie niweczyć praw ubezpieczonego, jeśli spełnia on wymogi materialnoprawne. Błąd co do treści czynności prawnej, w tym stanu prawnego, uzasadnia uchylenie się od jej skutków, co też uczyniła pismem z dnia 19.11.2025 r. Zdaniem odwołującej fakt opłacania składek w niższej wysokości oraz niezwłoczna korekta dokumentów dokonana jeszcze w lutym 2025 r. jednoznacznie wskazują na brak jej woli rezygnacji z ulgi. Organ rentowy, przyjmując skrajnie formalistyczną wykładnię i ignorując złożone oświadczenie o uchyleniu się od skutków błędu, naruszył zasadę zaufania obywatela do organów państwa. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, w całości podtrzymując argumentację oraz podstawy prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Sąd ustalił, co następuje : P. G. od dnia (...) r. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) . (...) księgową jej przedsiębiorstwa od początku zapewnia biuro rachunkowe Z. K. . W okresie od (...) r. do (...) r. wnioskodawczyni korzystała z ulgi (...) . W lutym 2025r. prowadzący jej sprawy księgowe Z. K. złożył deklaracje w następującej sekwencji: w dniu (...) r. wyrejestrowanie (...) z kodem 05 90 00, w dniu (...) r. zgłoszenie (...) z kodem 05 10 00, a następnie – po dostrzeżeniu omyłki – w dniu (...) r. wyrejestrowanie (...) z kodem 05 10 00 oraz w dniu (...) r. ponowne, prawidłowe zgłoszenie (...) z kodem 05 90 00 (wszystkie z datą powstania obowiązku od 01.01.2025r.). W dniu (...) r. organ rentowy wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia podstaw wymiaru składek odwołującej od lutego 2025 r., w toku którego P. G. złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu ( art. 84 § 1 i nast. k.c. ). Wyjaśniła, że błędne wyrejestrowanie z ulgi (...) było wynikiem wyłącznej omyłki po stronie biura rachunkowego, a działanie to nie wynikało z jej woli ani świadomej decyzji o rezygnacji z preferencyjnych składek. Odwołująca podkreśliła, że błąd miał charakter istotny – gdyby posiadała wiedzę o faktycznych działaniach biura i ich skutkach, nigdy nie dopuściłaby do złożenia oświadczenia o takiej treści. Powyższe okoliczności potwierdził w swoim oświadczeniu Z. K. , wskazując, że działając pod wpływem błędu złożył błędne deklaracje, które starał się niezwłocznie naprawić poprzez ponowną rejestrację odwołującej do ulgi (...) . Wskazał, że podjęte czynności techniczne były jedynym dostępnym sposobem na skorygowanie nieprawidłowości w systemie. (dowód: zawiadomienie o wszczęciu postępowania k. 1-3, oświadczenie Z. K. k. 8, oświadczenie odwołującej k. 9, deklaracje (...) k. 11 i 14, deklaracje (...) k. 12-13v akt ZUS) . (...) księgowo-kadrową odwołującej od około 5 lat prowadzi świadek Z. K. , doradca podatkowy z 30-letnim doświadczeniem zawodowym. Świadek dysponował stałym pełnomocnictwem do reprezentowania P. G. przed organem rentowym, w tym do dokonywania zgłoszeń, wyrejestrowań oraz rozliczeń składek na ubezpieczenia społeczne. Z zeznań świadka wynikało, iż osobiście zajmował się obsługą wnioskodawczyni w programie (...) . W styczniu 2025 r., dokonując samodzielnych obliczeń, nieświadomie popełnił błąd w oszacowaniu okresu przysługiwania odwołującej ulgi (...) . Pozostając w mylnym przekonaniu, że prawo do preferencyjnych składek wygasło, dokonał wyrejestrowania P. G. z dotychczasowego kodu i zgłosił ją do ubezpieczeń z kodem dla tzw. „dużego ZUS-u” (05 10 00). O powyższym poinformował wnioskodawczynię poprzez przesłanie kwoty składek do zapłaty w podwyższonej wysokości. Odwołująca niezwłocznie dostrzegła nieprawidłowość i zwróciła uwagę świadkowi, iż w jej ocenie nadal przysługuje jej prawo do ulgi. W konsekwencji, jeszcze w lutym 2025 r., przed terminem płatności pierwszej składki w wyższej wysokości, świadek dokonał korekty zgłoszeń, przywracając kod tytułu ubezpieczenia właściwy dla „ I. ZUS-u” (05 90 00). Świadek podkreślił, że podjęte działania były próbą niezwłocznego naprawienia błędu, a nie wynikiem świadomej decyzji wnioskodawczyni. Wskazał również, iż przez niemal cały rok kalendarzowy organ rentowy przyjmował deklaracje oraz wpłaty składek w niższej wysokości bez żadnych zastrzeżeń, nie informując o ewentualnym zadłużeniu na koncie płatnika. Dopiero w listopadzie 2025 r. organ zakwestionował te rozliczenia. Odwołująca w swoich zeznaniach potwierdziła, iż od początku prowadzenia działalności gospodarczej korzysta z profesjonalnej obsługi biura rachunkowego Z. K. . Do końca 2025 r. przysługiwało jej prawo do opłacania składek w ramach ulgi (...) i taki też był jej wyraźny zamiar. Informacja o konieczności zapłaty składek w pełnej wysokości była dla niej zaskoczeniem, gdyż pozostawała w przekonaniu, że przysługuje jej prawo do dalszego korzystania z ulgi. Po jej interwencji świadek przyznał się do błędu i dokonał stosownej korekty zgłoszeń, a korekta została przez organ rentowy przyjęta. Wnioskodawczyni stanowczo oświadczyła, że nigdy nie przejawiała woli rezygnacji z preferencyjnych zasad opłacania składek, a sytuacja była wyłącznie wynikiem błędu technicznego osoby trzeciej. (dowód: zeznania świadka k. 29v-30 a.s., zeznania odwołującej k. 30v a.s.) Sąd uznał zeznania świadka oraz odwołującej za w pełni wiarygodne, gdyż były logiczne i korespondowały z przedłożoną dokumentacją zgłoszeniową. Potwierdzają one tezę, że sporne wyrejestrowanie z ulgi nie było czynnością prawną odzwierciedlającą rzeczywistą wolę odwołującej, lecz wadliwym działaniem świadka, od którego skutków wnioskodawczyni skutecznie się uchyliła. Sąd zważył, co następuje : Odwołanie P. G. zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że uchylenie się od skutków prawnych błędu pełnomocnika działającego w imieniu mocodawcy jest możliwe na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego o wadach oświadczenia woli ( art. 84 i nast. k.c. ). Jeżeli pełnomocnik złożył oświadczenie woli pod wpływem błędu, mocodawca ma prawo uchylić się od skutków tej czynności, o ile błąd był istotny i dotyczył treści czynności prawnej. Takie oświadczenie w ocenie sądu zostało skutecznie złożone przez odwołującą z zachowaniem terminu i formy. . Osoby fizyczne prowadzące na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 18c ust. 1 powołanej ustawy, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób, których roczny przychód w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył 120.000 zł, uzależniona jest od dochodu uzyskanego z tej działalności (tzw. ulga (...) ). Stosownie do ust. 2 i 3 powołanego przepisu, tak ustalona podstawa wymiaru składek nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku. Ubezpieczony ustala tę podstawę, mnożąc przeciętny miesięczny dochód z działalności przez współczynnik 0,

1. Jednocześnie na mocy art. 18c ust. 10 ustawy systemowej, ubezpieczony może zrezygnować z uprawnienia do ustalania podstawy wymiaru składek na zasadach preferencyjnych. Rezygnacja ta oznacza, że za miesiąc, w którym została dokonana, oraz za pozostałe miesiące do końca roku kalendarzowego, płatnik ustala podstawę wymiaru składek na zasadach ogólnych określonych w art. 18 ust. 8 ustawy. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy czynności techniczne podjęte w lutym 2025 r. przez księgowego z biura rachunkowego obsługującego odwołującą wywołały nieodwracalny skutek prawny w postaci rezygnacji z uprawnienia do ustalania najniższej podstawy wymiaru składek na zasadach określonych w art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. W ocenie Sądu pojęcie „rezygnacji” nie może być interpretowane mechanicznie, w oderwaniu od rzeczywistej woli ubezpieczonego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24.04.2024 r. sygn. akt III USKP 47/23, rezygnację z uprawnienia warunkuje wpierw jego skuteczne nabycie. W niniejszej sprawie wola odwołującej pozostawała niezmienna i nakierowana na kontynuację korzystania z przysługującej jej ulgi, co znajduje bezpośrednie potwierdzenie w fakcie nieprzerwanego opłacania składek w obniżonej wysokości począwszy od 2022 r. Należy podnieść, iż w przypadku P. G. , której prawo do ulgi (...) płynnie przechodziło na rok 2025 (o dodatkowych 12 miesiącach preferencji), nie istniał po jej stronie obowiązek składania ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń. Sporne czynności podjęte przez biuro rachunkowe należy zatem rozpatrywać wyłącznie w kategorii błędu technicznego, a nie świadomego oświadczenia woli ubezpieczonej. Analiza chronologii zdarzeń potwierdza omyłkowy charakter działań księgowego. Pierwsze, błędne wyrejestrowanie ( (...) ) z dnia 03.02.2025 r. (z datą wsteczną na 01.01.2025r.) nastąpiło już po upływie 7-dniowego terminu z art. 36 ust. 11 ustawy systemowej, który mijał 08.01.2025 r. Z kolei w dniach (...) r. i (...) r., a więc przed terminem płatności pierwszej składki za luty 2025 r., dokonano skutecznych korekt przywracających kod 05 90
2. Organ rentowy całkowicie zignorował fakt, iż spóźnione zgłoszenie wyrejestrowujące było niespójne zarówno z dokonywanymi wpłatami, jak i dotychczasowym statusem odwołującej. Zamiast dążyć do wyjaśnienia niewątpliwych rozbieżności, przyjął interpretację skrajnie restrykcyjną, skutkująca skarżona decyzją. Tymczasem zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 18.02.1994 r., SA/Wr (...) /93 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 10.07.2019 r., II SA/Łd 207/19), organ ma obowiązek dążyć do ustalenia rzeczywistej woli strony, jeżeli treść jej pism budzi wątpliwości. Obowiązek ten wynika wprost z zasad ogólnych k.p.a. , które nakazują organom czuwać, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa lub błędów technicznych, zwłaszcza gdy płatnik nie działał instrumentalnie, a jego wola kontynuacji ulgi była manifestowana w sposób ciągły i jednoznaczny. Odwołująca skutecznie wykazała, że działanie księgowego, polegające na jej wyrejestrowaniu z ulgi i zgłoszeniu do ubezpieczeń z kodem właściwym dla pełnej podstawy wymiaru składek bez jej wiedzy i zgody, stanowiło rażące niedopełnienie obowiązku działania zgodnie z rzeczywistą wolą mocodawcy. Czynność ta, podjęta samowolnie i wbrew interesom wnioskodawczyni, nie może być uznana za skuteczne oświadczenie o rezygnacji z „ I. (...) -u (...) ”, lecz jedynie za błąd biura rachunkowego. Wprawdzie w orzecznictwie wskazuje się, że błąd biura rachunkowego co do zasady obciąża przedsiębiorcę, jednak w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy takie podejście byłoby zbyt restrykcyjne i kategoryczne. Przyjęcie skrajnie rygorystycznego stanowiska prowadziłoby bowiem do niedopuszczalnej sytuacji, w której czysto techniczne uchybienie osoby trzeciej, niemające żadnego oparcia w woli czy interesie ubezpieczonej, skutkowałoby definitywną utratą słusznie nabytych praw materialnoprawnych. W sytuacji, gdy odwołująca niezwłocznie po wykryciu pomyłki doprowadziła do jej naprawienia, a jej zachowanie było spójne z wolą korzystania z ulgi, obciążanie jej nieodwracalnymi skutkami błędu księgowego naruszałoby zasady sprawiedliwości oraz zaufania obywatela do organów państwa. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18.07.2023 r. (sygn. akt III USKP 58/22), dopuszczalna jest korekta zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w sytuacji, gdy ubezpieczony – wbrew swojej rzeczywistej woli – zrezygnował z przysługującej mu ulgi, a zaistniały błąd naprawił niezwłocznie po jego wykryciu. Sąd Najwyższy podkreślił, że formalizm postępowania przed organem rentowym nie może prowadzić do sankcjonowania oczywistych omyłek, które nie odzwierciedlają faktycznego zamiaru płatnika. Prawo do autokorekty zgłoszenia stanowi bowiem wentyl bezpieczeństwa przed nadmiernym rygoryzmem. Uprawnienie to wynika z art. 36 ust. 14 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , który obliguje płatnika do zawiadomienia organu o wszelkich zmianach i błędach, co wprost sankcjonuje możliwość sanowania wadliwych czynności. Jak trafnie wskazał Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 19.05.2022 r. (sygn. akt III AUa 413/21), racjonalny ustawodawca nie może wykluczyć ewentualności popełniania błędów przy sporządzaniu wysoce sformalizowanej dokumentacji. Dopuszczalność skorygowania danych jest szczególnie uzasadniona, gdy błąd miał charakter obiektywny i był niezależny od samego ubezpieczonego, na przykład w przypadku pomyłki biura rachunkowego (por. wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 29.12.2020 r., sygn. akt VIII U 1320/20). Zdaniem Sądu pozbawienie przedsiębiorcy (odwołującej) przysługujących mu praw materialnoprawnych z powodu technicznego uchybienia osoby trzeciej, które zostało niezwłocznie naprawione, stanowiłoby nieproporcjonalną sankcję i stałoby w sprzeczności z istotą ochrony ubezpieczeniowej. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego S. - V. wyrażonym w wyroku z dnia 09.10.2024r. sygn. akt VII U 282/24, należy stanowczo przeciwstawić się takiemu stosowaniu przepisów, które poprzez „przyłapanie” ubezpieczonego na rzekomym błędzie zmierza do dokonania niekorzystnej interpretacji jego oświadczeń woli. Takie działanie organu, prowadzące do imperatywnego wyłączania płatników z systemu ulg, jest niedopuszczalne, gdyż formalizm dokumentacyjny nie może służyć jako narzędzie do pozbawiania ubezpieczonych ich słusznie nabytych uprawnień materialnoprawnych. Rygoryzm proceduralny nie może brać góry nad rzeczywistą wolą strony, zwłaszcza w sytuacjach, gdy błąd ma charakter wyłącznie techniczny i został niezwłocznie skorygowany. Sąd uwzględnił fakt, iż odwołująca wykonuje zawód radcy prawnego, jednak w realiach niniejszej sprawy okoliczność ta nie może prowadzić do automatycznego oddalenia jej odwołania ani skutkować obciążeniem jej negatywnymi następstwami błędu popełnionego przez podmiot zewnętrzny (biuro rachunkowe). Przeciwnie – jak wynika z materiału dowodowego, to właśnie wiedza prawnicza oraz zawodowa staranność odwołującej pozwoliły na natychmiastową weryfikację błędnej informacji o podwyższonej kwocie składek, przesłanej jej przez księgowego. Wnioskodawczyni bezzwłocznie zidentyfikowała omyłkę biura rachunkowego i stanowczo zażądała jej naprawienia, co w ocenie Sądu jednoznacznie wyklucza przyjęcie, by kiedykolwiek świadomie zrezygnowała z przywileju korzystania z ulgi (...) na dalszy okres. Konkludując, odwołująca spełniła wszystkie przesłanki ustawowe warunkujące prawo do ulgi I. (...) , w związku z czym od lutego 2025 r. podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, której podstawę wymiaru składek ustala się na zasadach określonych w art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. Biorąc pod uwagę, że błąd techniczny pełnomocnika został niezwłocznie skorygowany, a rzeczywista wola wnioskodawczyni co do kontynuacji uprawnień była manifestowana w sposób ciągły i jednoznaczny, brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do skutecznej rezygnacji z przysługującego jej przywileju. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 14 §2 k.p.c. Sąd orzekł jak w sentencji. mt