Sad powszechny, I ACa 1175/12

Sygn. akt I ACa 1175/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Józef Wąsik Sędziowie: SSA Jerzy Bess SSA Wojciech Kościołek Protokolant: st.sekr.sądowy Beata Lech po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa A. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Rejonowej w Wadowicach o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I C 2001/11

1. oddala apelację;
2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;
3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokata A. K. kwotę 6.642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote) w tym 1.242 zł podatku od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt I A Ca 1175/12 UZASADNIENIE Powód A. S. wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuraturze Rejonowej w Wadowicach z żądaniem zapłaty kwoty 500 000 zł, wskazując u podstaw faktycznych, iż toczące się z jego udziałem postępowania karne były prowadzone w ten sposób, że powód był lekceważony, co naruszało jego dobra osobiste. Postępowania były umarzane lub odmawiano wszczęcia postępowania, mimo że w sposób oczywisty były naruszane prawa powoda, a działania sprawców wyczerpywały znamiona przestępstwa. Dotyczy to spraw karnych prowadzonych przez Prokuraturę Rejonową w Wadowicach o sygn. akt 1 Ds. (...) 2 Ds. (...) , Ds. (...) Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu zostało podniesione, że ewentualne roszczenia wynikające z prowadzenia sprawy 2 Ds. (...) uległy przedawnieniu. Niezależnie od tego wskazano, że wszystkie sprawy były prowadzone prawidłowo. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo i obciążył powoda kosztami procesu na rzecz pełnomocnika pozwanego w osobie Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. U podstaw faktycznych wskazał Sąd Okręgowy na następujące okoliczności; Sprawa 2 Ds. (...) to postępowanie wszczęte wskutek zawiadomienia B. i D. G. . W trakcie przesłuchania w tej sprawie, powód najpierw złożył zeznania, podpisał protokół, a potem zabrał z biurka protokół, zmiął go i zabrał (k.62-63). Potem wyszedł z komisariatu, wrócił i najpierw groził policjantom, a potem dopuścił się czynnej napaści na policjantów i obrażał ich. Powód był ponownie przesłuchiwany (k.67-68) potem odbyło się postępowanie w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania (k.69-70) i zastosowano tymczasowe aresztowanie (k.71-72). Sprawa zakończyła się skazaniem powoda zarówno za przestępstwo popełnione na szkodę B. i D. G. jak i za przestępstwo, którego dopuścił się względem policjantów (k.80-97). W trakcie tego postępowania powód nie był lekceważony przez pracowników Prokuratury Rejonowej w Wadowicach. Sprawa zakończyła się utrzymaniem w mocy wyroku Sądu Rejonowego przez Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 2.10.2008r. (k.98-112). Sprawa była prowadzona prawidłowo. W sprawie 1 Ds. (...) powód złożył zawiadomienie o popełnionym przestępstwie – składanie fałszywych zeznań przez B. G. . W trakcie prowadzonego postępowania powód został przesłuchany w charakterze świadka. Prokuratura w W. odmówiła wszczęcia postępowania (k.46). Prokuratura analizowała zeznania, które były przedmiotem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Powód złożył zażalenie na postanowienie prokuratury. Sąd nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy postanowienie Prokuratury (k.47). Sprawa była prowadzona prawidłowo. W sprawie Ds. (...) zawiadomienie przez powoda Prokuratury dotyczyło zniszczenia ogrodzenia. Prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania (k.50). Powód złożył zażalenie, które nie zostało uwzględnione przez Sąd, który utrzymał w mocy postanowienie prokuratora (k.51). Postanowieniem z dnia 19.04.2011r. prokurator na nowo podjął postępowanie (k.53). Po przeprowadzeniu dalszych czynności ponownie odmówiono wszczęcia postępowania (k.56). Powód złożył zażalenie, które nie zostało uwzględnione (k.56) Sąd Okręgowy pominął dowód z przesłuchania powoda, albowiem przeprowadzenie tego dowodu było zbędne. Wszystkie okoliczności konieczne do wyjaśnienia sprawy zostały wyjaśnione za pomocą dokumentów. W ocenie Sądu Okręgowego w sprawie nie doszło do bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda, co wyklucza zasadność roszczenia. W szczególności postępowanie funkcjonariuszy publicznych w sprawach objętych pozwem było prawidłowe. Funkcjonariusze działali na podstawie prawa i w granicach prawa. Analizując akta opisanych przez powoda spraw Sąd Okręgowy nie stwierdził, aby powód był lekceważony lub traktowany w sposób niewłaściwy. Wszystkie jego wnioski, zarzuty były rozpatrywane z należytą powagą. Odnosząc się szczegółowo do dokumentów, które zostały wskazane i z których miało wynikać postępowanie naruszające dobra osobiste powoda wskazał Sąd Okregowy, że większość z tych dokumentów to decyzje procesowe z uzasadnieniami (k.46-48, 50-51, 53, 80-112). Część z nich była objęta kontrolą instancyjną. Część dokumentów to protokoły przesłuchań (k.62-63, 67-68), jeden protokół posiedzenia (k.69-70). Z tych dokumentów nie wynika – zdaniem Sądu Okręgowego - nic co mogłoby sugerować naruszenie dóbr osobistych powoda. Należy podkreślić, że niekorzystna decyzja procesowa sama w sobie nie oznacza bezprawnego naruszenia dóbr osobistych. Z kolei fakt, że miedzy zdarzeniami z 2007r. (które opisano pozwem), a datą wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie upłynęły trzy lata usprawiedliwia w tym zakresie zarzut strony pozwanej o przedawnieniu części roszczenia powoda. Sąd Okręgowy zasądził do powoda na rzecz strony pozwanej koszty procesu na zasadzie art. 98 k.p.c. Apelację od wyroku złożył powód zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo oraz obciążającej go kosztami postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił; - naruszenie prawa materialnego, a to art. 445§ 1 w zw. z art.23 i 24 k.c. przez ich niezastosowanie i nie zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 500 000zł tytułem zadośćuczynienia; - obrazę przepisów prawa procesowego, a to: art. 227 k.p.c. ; 98 § 1 k.p.c. i 102k.p.c. przez ich błędne zastosowanie albo niezastosowanie. Na tych podstawach domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie zmiany orzeczenia i uwzględnienia powództwa. Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i o zasadzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył; apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu z konsekwencjami w postaci obciążenia powoda kosztami postępowania odwoławczego na rzecz strony pozwanej. Należy wskazać, że w każdej sprawie o ochronę dóbr osobistych przedmiotem oceny sądu są dwie podstawowe okoliczności, a to: czy pokrzywdzony może powołać się na prawnie chronione dobro osobiste, jak również, czy sprawca może powołać się na okoliczności usprawiedliwiające jego wkroczenie w zakres cudzego prawa lub dobra. Dopiero pozytywna dla pokrzywdzonego i negatywna dla sprawcy odpowiedź na odpowiednie z obu pytań otwiera drogę do wyjaśniania okoliczności związanych ze skutkami w sferze zdrowia pokrzywdzonego, jak i innych wartości życia psychicznego pokrzywdzonego, które wymagałyby pieniężnej rekompensaty. A z taką sytuacją w sprawie nie mamy do czynienia, co wyklucza zasadność zarzutu apelacji pominięcia dowodów na okoliczności związane ze skutkami naruszenia dobra osobistego powoda. W szczególności Sąd I instancji wyjaśnił podstawowe dla sprawy okoliczności związane z prowadzonymi postępowaniami przygotowawczymi. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji wynika, że w opisanych pozwem sprawach podejmowane były czynności procesowe organu prokuratorskiego w granicach określonych prawem (pochodziły od osoby prawnie upoważnionej do określonego działania); że działanie to było rzeczowe, obiektywne i ostrożne; miało także odpowiednią formę i brak jest świadectw, by zmierzało ono do dyskryminacji, czy szykany powoda. W szczególności stanowiące dokument urzędowy protokoły przesłuchań i orzeczenia wraz z uzasadnieniami nie usprawiedliwiają oceny powoda zaprezentowanej pozwem. A zatem – w ocenie Sadu Apelacyjnego - uznać należy, ze bezprawność zachowania pozwanego została wyłączona skutecznie przez działanie pozwanego w ramach porządku prawnego. Fakt, że w subiektywnym przekonaniu powoda jest inaczej - oceny prawnej zdarzeń opisanych pozwem nie zmienia, gdyż jak trafnie zwraca uwagę Sąd I instancji dla przypisania odpowiedzialności cywilnej istotne znaczenie posiada ocena obiektywna. A w tym aspekcie należy stwierdzić, że sam fakt prowadzenia w ramach prawem przewidzianego trybu postępowania karnego ( a co wynika z treści zaoferowanych dowodów w postaci protokołów i orzeczeń wraz z ich uzasadnieniami) przeciwko określonej osobie lub z inicjatywy tej osoby, którego efektem jest naruszenie dotychczasowego stanu psychicznego tej osoby (przy przyjęciu najszerszej z możliwych wykładni pojęcia dobra osobistego) nie jest zachowaniem bezprawnym, co wyklucza ochronę prawną tej osoby w ramach art.23 i 24 k.c. Także negatywne dla powoda wyniki opisanych postępowań nie stwarzają podstaw dla przyjęcia odpowiedzialności pozwanego, skoro jest to działanie zgodne z prawem, a nadto prawo to stwarzało (zresztą wykorzystane przez powoda) podstawy dla kontroli prawidłowości podjętych rozstrzygnięć prokuratorskich w odpowiednim trybie i przez określony organ władzy państwowej. Stwierdzenie to - wyklucza wręcz dopuszczalność oceny prawidłowości w ramach niniejszego postępowania wydanych orzeczeń, a jedyną okolicznością mogącą stanowić przedmiot oceny mogła być kwestia konkretnego zdarzenia (jako ekscesu) świadczącego o szykanie (dyskryminacji) powoda. Takiego zdarzenia powód wszakże nie wskazał, a i analiza treści zaoferowanych dokumentów urzędowych takiej oceny nie usprawiedliwia. Sąd Apelacyjny za własne uznał ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji. W konsekwencji powyższego nie ma też podstaw dla rozważania przesłanek z art. 445 czy art. 448 k.c. (brak bezprawności wyklucza winę). Także zarzut naruszenia art. 98 k.p.c. i niezastosowania art. 102 k.p.c. nie jest usprawiedliwiony. Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Fakt, że powód jest osobą niezamożną, przebywa w zakładzie karnym i nie posiada oszczędności stały się przyczyną przyznania jej zwolnienia od kosztów sądowych na mocy postanowienia z dnia 17 listopada 2010 r. (k.12 akt Sądu Rejonowego w Wadowicach sygn. akt I Co (...) ) i spowodowały, że prowadzenie procesu nie wiązało się dla powoda z koniecznością ponoszenia opłat i wydatków. Zwolnienie to jednak, jak wynika z treści art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , nie uchyla odpowiedzialności za wynik sporu w stosunku do przeciwnika procesowego. Oznacza to, że przyczyny usprawiedliwiające ubieganie się przez stronę o zwolnienie od kosztów sądowych nie wystarczą, by wyłączyć działanie ustanowionej w art. 98 § 1 k.p.c. reguły, że ten kto przegrał spór zwraca koszty procesu temu, czyje racje zostały uznane za słuszne. Sąd może uwolnić stronę od obowiązku zwrotu kosztów procesu na podstawie art. 102 k.p.c. , jeśli stwierdzi, że zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony". Okoliczności, które uprawniają do zastosowania tego przepisu, ocenia sąd, i ocena ta następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, niepubl. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07 niepubl.). Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja pozaprocesowa. Trzeba mieć również na uwadze, że zakres zastosowania unormowania z art. 102 k.p.c. ogranicza wykładnia funkcjonalna, nakazująca go stosować wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W przedmiotowej sprawie powód wskazuje, że za nieobciążaniem kosztami postępowania przemawia sytuacja materialna, zdrowotna i życiowa, oraz specyfika niniejszej sprawy. Taka argumentacja, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy (typowej i łączącej się wyłącznie z subiektywnym przekonaniem powoda o własnej racji z pominięciem argumentów innych osób), a także stanu majątkowego powoda nie uzasadniają traktowania sytuacji powoda jako szczególnie uzasadnionej w rozumieniu art. 102 k.p.c. Co więcej przyjecie za usprawiedliwione stanowisko powoda czyniłoby z wyjątku zasadę, gdyż każdy kto znajdowałby się w podobnej do powoda ( a typowej dla orzecznictwa) sytuacji znajdowałby usprawiedliwienie w żądaniu zastosowania art. 102 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 27 stycznia 2010 r. sygn. II CZ 88/09). Okoliczności te zachowały także swoją doniosłość przy rozstrzyganiu o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 98 k.p.c. przy braku nowych faktów mogących wpływać na nieuwzględnienie wniosku procesowego strony pozwanej (złożonego w odpowiedzi na apelację). Mając na uwadze powyższe orzekł Sąd Apelacyjny jak w wyroku na podstawie wskazanych przepisów oraz art. 385 k.p.c.