Sad powszechny, II Ca 244/14

Sygn. akt II Ca 244/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 czerwca 2014 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Grzegorz Ślęzak Sędziowie SSO Stanisław Łęgosz (spr.) SSO Beata Grochulska Protokolant stażysta Agnieszka Misterkiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2014 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa M. S. przeciwko (...) Spółka Akcyjna Oddział (...) w B. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Bełchatowie z dnia 24 stycznia 2014 roku, sygn. akt I C 367/13

1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym i trzecim sentencji w ten sposób, że oddala powództwo w całości i nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego,
2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą na rzecz pozwanego. Sygn. akt II Ca 244/14 UZASADNIENIE Powód M. S. domagał się zasądzenia od pozwanego (...) S. A. w Ł. kwoty 6500 zł z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z części jego nieruchomości położonej w Z. oznaczonej w ewidencji gruntów nr działek (...) za okres od dnia 15 maja 2002 do 15 maja 2012 roku. Pozwany nie uznał powództwa i wnosił jego oddaleniu zgłaszając zarzut zasiedzenia służebności przesyłu na rzecz pozwanego. Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2014 roku Sąd Rejonowy w Bełchatowie zasądził od pozwanego (...) Spółka Akcyjna Oddział (...) na rzecz powoda M. S. kwotę 3344,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 14 maja 2012 roku do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie powództwo oddalił i zasądził od pozwanego na rzecz powoda 1808,97 zł tytułem zwrotu kosztów procesu . Sąd ten ustalił, że powód M. S. jest właścicielem nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerami: (...) o powierzchni 0,4100 ha , (...) o powierzchni 0,3200 ha i (...) o powierzchni 0,4000ha, położonej w Z. , dla której w Sądzie Rejonowym w Bełchatowie urządzona jest księga wieczysta KW Nr (...) . Działki te stanowią grunty orne klasy IV - V oraz łąki trwałe. Nieruchomość powyższą powód nabył na podstawie umowy darowizny z dnia 24 sierpnia 1995 roku od swoich rodziców. Właścicielami działek sąsiednich o numerach ewidencyjnych (...) są W. S. brat M. S. oraz jego żona B. S. .. Na działce (...) (należącej do W. i B. S. ) znajduje się stacja transformatorowa (...) kV nr (...) , usytuowana 12 m od drogi, po połowie na powyższych działkach. Na każdej z działek znajdują się dwie nogi słupów A- owych . W granicy działek w kierunku północnym biegnie linia elektroenergetyczna (...) kV oraz trzy słupy betonowe z liniami sieci elektroenergetycznej (...) kV , usytuowane w granicy działek (...) słup A- owy z jedną nogą na działce (...) , drugą na działce (...) (będąca własnością B. i W. S. ). Na pierwszym słupie betonowym za stacją transformatorową znajduje się włącznik i wyłącznik zasilania (około 100 m od drogi). Na nieruchomości oznaczonej numerem (...) w granicy znajduje się słup betonowy pojedynczy i linie elektroenergetyczne (...) biegnące od stacji (...) w kierunku ulicy oraz linia niskiego napięcia biegnąca od tegoż słupa wzdłuż drogi zasilając pobliskie gospodarstwa . Przedmiotowa linia energetyczna (...) kV została wybudowana w 1978 r w ramach projektu elektryfikacji rolnictwa. Linia (...) została w tym samym czasie przebudowana przez te samą firmę - (...) . Odbiór techniczny przez Zakład (...) w P. i przekazanie do eksploatacji linii (...) kV , stacji trafo oraz linii (...) w Z. nastąpiło dnia 13 września 1979 roku . Linie te od 1979 roku nie były przebudowywane i od momentu wybudowania są nieprzerwanie eksploatowane. Linia energetyczna (...) kV podlega oględzinom raz na 5 lat. Na podstawie oględzin typuje się jakie zabiegi eksploatacyjne należy wykonać. Na przedmiotowych urządzeniach przesyłowych wykonywano konserwację odłącznika co 5 lat , przegląd linii oraz stacji trafo. Wielokrotnie wykonywane były prace awaryjne zarówno na linii niskiego napięcia zasilanej ze stacji trafo jak i na linii średniego napięcia . Zarządzeniem nr (...) Naczelnego Dyrektora (...) z dnia 12 sierpnia 1975 roku w sprawie dostosowania terenowej organizacji energetyki do podziału administracyjnego zmieniona została nazwa Zakładu (...) na Zakład (...) . Zakład ten wchodził w skład Zakładów (...) . W wyniku podziału przedsiębiorstwa Państwowego pod nazwą (...) w W. na bazie Zakładu (...) w Ł. zarządzeniem Nr (...) Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 r. utworzone zostało z dniem 1 stycznia 1989 r. przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą „ Zakład (...) w Ł. ".W dniu 12 lipca 1993 r. przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...) w Ł. zostało przekształcone w (...) Spółkę Akcyjną Skarbu Państwa pod nazwą Zakład (...) Spółka Akcyjna w Ł. ". Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2008 roku w Krajowym Rejestrze Sądowym zamiast nazwy firmy Zakład (...) Spółka Akcyjna w Ł. " została wpisana nowa nazwa firmy (...) Spółka Akcyjna . Z dniem 1 września 2010 r. na skutek konsolidacji przeprowadzonej w trybie art. 492 § 1 k.s.h. (...) Spółka Akcyjna zaprzestał funkcjonowania w obrocie prawnym jako spółka akcyjna i została przejęta przez (...) Spółkę Akcyjną w L. . Łączna powierzchnia nieruchomości powoda M. S. zajęta przez pozwane przedsiębiorstwo przesyłowe w związku z usytuowaniem na niej urządzeń przesyłowych , rozumiana jako strefa bezumownego korzystania wynosi 2028,50 m
3. Kwota roczna wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powoda M. S. wynosi 452,00 zł . Wynagrodzenie miesięczne za bezumowne korzystanie z części nieruchomości oznaczonych numerami działek (...) wynosi 38,00 zł. Przedsiębiorstwa państwowe do dnia 01.02.1989 r. korzystały ze służebności przesyłu w ramach zarządu mieniem państwowym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, a więc w istocie były dzierżycielami w rozumieniu art. 338 k.c , co uniemożliwiało im nabycie na swoją rzecz własności ani innych praw rzeczowych . Obowiązujący do dnia 31.01.1989 r. art. 128 k.c. wyrażający zasadę jednolitego funduszu własności państwowej, uniemożliwiał państwowym osobom prawnym, sprawującym zarząd mieniem państwowym, nabycie jakichkolwiek praw do tego mienia, a zatem należy przyjąć, iż w okresie obowiązywania tego przepisu to Skarb Państwa, a nie przedsiębiorstwo państwowe, był posiadaczem samoistnym urządzeń przesyłowych i cudzej nieruchomości, na której je posadowiono i tylko on a nie przedsiębiorstwo państwowe, mógł nabyć przez zasiedzenie służebność gruntową przesyłu. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2006 roku w sprawie sygn. akt I CSK 11/05 (Biuletyn SN 2006/5/11) osoba prawna, która przed dniem 1 lutego 1989 r. mając status państwowej osoby prawnej nie mogła nabyć (także w drodze zasiedzenia) własności nieruchomości, może do okresu samoistnego posiadania wykonywanego po 1 lutym 1989 r. zaliczyć okres posiadania Skarbu Państwa sprzed tej daty, jeżeli nastąpiło przeniesienie posiadania . Pozwany w ocenie sądu wykazał nie tylko następstwo po swoich poprzednikach prawnych począwszy od wybudowania urządzeń przesyłowych i oddania ich do eksploatacji dnia 13 września 1979 roku ale też przeniesienie posiadania urządzeń przesyłowych. Wobec powyższego pozwany mógł zgodnie z art. 176 § 1 w zw. z art. 292 k.c , zaliczyć do okresu swojego posiadania służebności przesyłu, okres posiadania tej służebności przez Skarb Państwa przed dniem 1.02.1989 r. Zdaniem sądu pozwany oraz jego poprzednicy prawni faktycznie korzystali z gruntu powoda w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność gruntowa. Od czasu wybudowania napowietrznych linii energetycznych oraz stacji trafo pozwany i jego poprzednicy prawni korzystali i korzystają do chwili obecnej z tej łinii. Powód aż do 2011 roku nie sprzeciwiał się korzystaniu przez pozwanego z należącej do niej nieruchomości. Nie podejmował do tego czasu żadnych środków prawnych zmierzających do uregulowania stanu prawnego i kwestii przebiegu linii energetycznej przez jej nieruchomość. Przyjmując za początek biegu terminu zasiedzenia datę 14 września 1979r. uznać zatem należy iż zasiedzenie służebności nastąpiło po upływie 30 lat tj. z dniem 15 września 2009 r. Do tego więc okresu można mówić o bezumownym korzystaniu przez pozwanego z nieruchomości należących do powoda M. S. w zakresie szczegółowo określonym w opinii biegłej C. U. . Pozwany (...) Spółka Akcyjna (...) w Ł. był posiadaczem samoistnym części nieruchomości powoda M. S. wyznaczonej przez urządzenia przesyłowe w postaci linii energetycznych i stacji trafo. Pozwany był posiadaczem w złej wierze. Powód nie zawierał z pozwanym umowy o nieodpłatne korzystanie z gruntu .Nie egzekwowanie przez właściciela swoich uprawnień bez wyraźnego zwolnienia pozwanego z zapłaty wynagrodzenia za korzystanie nie może być traktowane jak jednoznaczne zawarcie nieodpłatnej umowy. Nie świadczy to również o definitywnej rezygnacji z możliwości dochodzenia zapłaty w późniejszym terminie. Osoba decydująca się na zajęcie cudzego terenu bez uregulowania swych praw i obowiązków z właścicielem nieruchomości powinna liczyć się ze skutkami dysponowania nieruchomością bez podstawy prawnej. Podstawą ustalenia wysokości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie jest opinia biegłej C. U. . Zgodnie z jej wnioskami wynagrodzenie miesięczne za bezumowne korzystanie przez pozwanego z części nieruchomości powoda M. S. o numerach ewidencyjnych (...) wynosi 38 zł . Zatem wynagrodzenie to za okres od 15 maja 2002 roku do dnia 15 września 2009 r wynosi 3344,00 zł. Taką też kwotę Sąd Rejonowy zasądził na podstawie art. 225 kc w związku z art. 224§2 kc , a w pozostałej części powództwo oddalił. Od powyższego wyroku apelację złożył pozwany. Zaskarżył go w części uwzględniającej powództwo i zasądzającej na rzecz powoda zwrot kosztów procesu zarzucając: - naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 305 4 k.c. w zw. z art. 292kc w zw. z art.224 § 2 kc poprzez błędną wykładnię i uznanie, że pomimo nabycia służebności przesyłu przez pozwanego w drodze zasiedzenia w dniu 15 września 2009 r., to należne jest powodowi wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości w okresie kiedy termin zasiedzenia jeszcze nie upłynął, czyli w okresie od 15 maja 2002r. do 15 września 2009r. , Wskazując na powyższe, pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje , w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja jest uzasadniona i wywołuje skutek w postaci zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia w całości powództwa o zapłatę przez pozwanego wynagrodzenia za bezzasadne korzystanie z nieruchomości powoda. Apelacja strony pozwaną dotyczy zagadnienia czy właściciel nieruchomości może domagać się od osoby, która nabyła przez zasiedzenie prawo rzeczowe do nieruchomości, wynagrodzenie za korzystanie z jego nieruchomości za okres poprzedzający zasiedzenie. Skarżący w tej kwestii prezentuje stanowisko negatywne, powołując się na przytoczone w apelacji orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Istotnie orzecznictwo Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje, że upłww terminu zasiedzenia wyłącza możliwość dochodzenia wynagrodzenia za korzystanie z cudzej nieruchomości także w okresie jego biegu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2011 r., III CZP 7/11 OSP 2012, nr 10, poz. 93, uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2006 r., III CZP 19/06, OSNC 2006, nr 4, poz. 64). Stanowisko powyższe wywiedzione zostało z oceny, że przypadki, w których roszczenie windykacyjne staje się bezzasadne ze względu na nabycie przez posiadacza z mocy ustawy, w tym przez zasiedzenie, prawa rzeczowego nie są objęte zakresem zastosowania przepisów o roszczeniach uzupełniających. Funkcja zasiedzenia sprzeciwia się bowiem przyznaniu byłemu właścicielowi wobec posiadacza, który stał się właścicielem (uprawnionym z innego prawa rzeczowego ) wszelkich innych roszczeń, u których podstaw leży prawo własności, w tym roszczeń o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości za okres poprzedzający datę zasiedzenia. Pogląd powyższy znajduje zastosowanie również do roszczeń uzupełniających kierowanych przeciwko przedsiębiorstwu przesyłowemu, którego pozycja prawna – na skutek nabycia służebności przesyłu lub służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu przez zasiedzenie – odpowiada pozycji nieruchomości władnącej (por. wyrok SN z 10 lipca 2013 r. V CSK 320/R Legalis, wyrok SN z 19 września 2013 r. I CSK 700/12 www.sn.pl uzasadnienie in fine uchwały SN z 24 lipca 2013 r, III CZP 36/
4. Legalis, wyrok SA w Łodzi z 30 września 2013 I ACa 425/13 Legalis, wyrok SA Warszawie z dnia 17 sierpnia 2012 r VI ACa 395/12 Legalis). Sąd Okręgowy rozpoznając apelację w przedmiotowej sprawie podziela powyższe stanowisko. Wobec tego uznając apelację za uzasadnioną zmienił zaskarżony wyrok i powództwo o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie w okresie poprzedzającym zasiedzenie, oddalił ( art. 386 § 1 kpc ). Mając jednak na względzie okoliczność, że wcześniej prawo rzeczowe nabyte przez pozwanego w drodze zasiedzenia, nie zostało nigdzie ujawnione Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności z art. 100 kpc , by nie obciążać powoda obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanego kosztów procesu w obu instancjach.