Sad powszechny, III AUa 238/14

(1)przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o ustalenie nieistnienia ubezpieczenia na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt V U 1949/13 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I i oddala odwołanie; II. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie III i zasądza od P. C.

(1)na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kwotę 60 zł (sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za I instancję, III. zasądza od P. C.

(1)na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. Sygn. akt III AUa 238/14 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 10.10.2013r. stwierdził, że P. C.

(1)podlegał od 3.04.2000 r. do 30.06.2003r. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowo określił wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony zarzucił naruszenie art.24 ust.4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na nieuwzględnieniu, że roszczenie o zapłatę składek przedawniło się. Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013r. zmienił zaskarżoną decyzję w pkt II i III w ten sposób, że P. C.

(1)nie ma obowiązku sporządzenia i złożenia dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych dotyczących okresu od 3 kwietnia 2000 roku do 30 czerwca 2003 roku. W pozostałej części odwołanie oddalił i zniósł wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że P. C.

(1)został wyłączony z ubezpieczenia rolniczego jako domownik – w okresie od 1.10.2001 r. do 30.06.2003r. Pozwany postanowieniem z dnia 20 marca 2012r. zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia podlegania przez P. C.

(1)ubezpieczeniom społecznym. Odpis postanowienia doręczono J. C. . Postępowanie zostało podjęte 10.10.2013 r. Tego dnia została wydana też zaskarżona decyzja. Oba orzeczenia zostały doręczone J. C. . Zdaniem Sądu, czynności pozwanego w sprawie od początku do końca są nieprawidłowe. Całkowicie bezpodstawnie uznano J. C. za pełnomocnika syna. Zgodnie z treścią art.123 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach uregulowanych w niej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego , chyba że stanowi ona inaczej. Według art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. O wszczęciu postępowania z urzędu należy zawiadomić osoby będące stronami w sprawie. W doktrynie i orzecznictwie sądowym przyjęto, że datą wszczęcia postępowania z urzędu jest data podjęcia przez organ pierwszej czynności w sprawie, której postępowanie dotyczy, przez organ do tego uprawniony, działający w granicach przysługujących mu kompetencji, pod warunkiem, że o czynności tej powiadomiono stronę. (Postanowienie NSA z 4.03.1981 – SA 654/81 – (...) 1981/1/15). W niniejszej sprawie organ rentowy nie zawiadomił P. C.

(1)o żadnej swojej czynności. O decyzji z 10.10.2013 r. dowiedział się chyba przy okazji odwiedzin rodziców. Brak wszczęcia postępowania ma istotny skutek prawny, jeśli chodzi o bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Nie doszło bowiem do zawieszenia biegu tego terminu. W dacie wydania zaskarżonej decyzji składki były już przedawnione. Okoliczność tę organ rentowy potwierdził w swoim piśmie z dnia 28.11.2013 r. Prawdą jest, że rolnik lub domownik, który nie spełnia warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega ubezpieczeniom na podstawie przepisów ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , jeśli prowadzi działalność gospodarczą. P. C.

(1)prowadził w spornym okresie taką działalność. Z mocy prawa podlegał więc obowiązkowym ubezpieczeniom. Obowiązek ten nie ulega przedawnieniu. Stwierdzenie przez pozwanego jego istnienia w stosunku do P. C.

(1)ma swoje uzasadnienie prawne. Całkowicie niezrozumiałe jest natomiast żądanie od niego złożenia dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych. Ustawodawca na mocy art.38 ust.2 ustawy nałożył na płatnika składek obowiązek przekazania w terminie 7 dni od uprawomocnienia się decyzji Zakładowi dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonymi w ustawie za okres objęty decyzją. Płatnik jest także obowiązany obliczyć, rozliczyć oraz opłacić należne składki. W tym samym terminie musi przesłać deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłacić składki. Złożenie samych dokumentów w przypadku P. C.

(1)byłoby czynnością jałową, skoro nie ma on zamiaru opłacić składek. Obliczenie przez O/ZUS wysokości składek niewątpliwie miało na celu wywołanie u niego przekonania, że jest nadal dłużnikiem FUS i FUZ i powinien je opłacić. Prawdziwe swoje intencje O/ZUS ujawnił w uzasadnieniu postanowienia z 20.03.2012 r., w którym zawarł informację, że zawieszenie postępowania nie wstrzymuje naliczania odsetek. Kwestionowanie przez P. C.

(1)pkt II i III decyzji należało więc uznać za zasadne. Z podanych wyżej względów Sąd Okręgowy na mocy art.477 14 § 1 i 2 kpc orzekł jak w sentencji wyroku. Od powyższego orzeczenia apelację wywiódł pozwany, zaskarżając orzeczenie Sądu Okręgowego w pkt I i III oraz zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 477 9 kpc i art. 477 14 kpc poprzez wydanie wyroku w zakresie nie objętym rozstrzygnięciem zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze apelujący domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia i oddalenie odwołania od zaskarżonej decyzji wraz z zasądzeniem kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. W uzasadnieniu swego stanowiska apelujący wskazał, że zaskarżona decyzja nie obejmuje swym zakresem obowiązku sporządzenia i złożenia dokumentów rozliczeniowych. Tym samym Sąd powinien orzekać wyłącznie w zakresie, w jakim zaskarżona decyzja rozstrzyga o uprawnieniach strony. W tym stanie rzeczy apelacja zasługuje na uwzględnienie. W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot postępowania wyznacza treść zaskarżonej decyzji [vide postanowienie SN z dnia 13 maja 1999r. w sprawie II UZ 52/99]. Pozwany podmiot został uprawniony przez ustawę z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U z 2013r. poz. 1442 t.j.] do realizacji zadań związanych z obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. W tej płaszczyźnie może dojść do sporu pomiędzy organem rentowym a osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na tle obowiązkowego podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Ten ostatni obowiązek powstaje z mocy prawa i jest niezależny od woli stron. W sytuacji, gdy pozwany stwierdzi na podstawie posiadanych informacji podstawy do objęcia określonego podmiotu obowiązkiem ubezpieczenia społecznego jest zobowiązany do wydania decyzji. W niniejszej sprawie impulsem do takiego działania stanowiło pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...) w B. z dnia 23 stycznia 2012r., informujące pozwanego o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników P. C.

(2). Następnie pismem z dnia 24 lutego 2012r. pozwany został powiadomiony przez matkę odwołującego, że korespondencję kierowaną do syna należy doręczać na adres rodziców. Potwierdzenie upoważnienia do odbierania korespondencji wynika także z pisma P. C.

(1)–k-14 akt sprawy V U 224/12], który w tym czasie przebywał w B. . W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że sąd w postępowaniu cywilnym, w tym sąd ubezpieczeń społecznych, może i powinien dostrzegać wady decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego jako przedmiotu odwołania. W kontekście wyżej podniesionych okoliczności nie można w niniejszym postępowaniu stwierdzić takich wad, które kwalifikowałby rozstrzygnięcie pozwanego w katalogu takich wad, które daną decyzją dyskwalifikują. Nie można zatem mówić, że decyzja jest bezwzględnie nieważna (nieistniejąca prawnie) i nie wywołuje skutków prawnych (koncepcja tzw. bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej - por. wyrok z dnia 10 czerwca 2010 r., I UK 376/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 295). Nie doszło tez do naruszenia praw podmiotowych odwołującego, który mógł swoje racje przedstawić w merytorycznym procesie odwoławczym od decyzji organu rentowego. Przedmiot decyzji w punkcie I , co też trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, obejmował zagadnienie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu od dnia 3 kwietnia 2000r. do dnia 30 czerwca 2003r. W tej części Sąd Okręgowy prawidłowo oddalił odwołanie. Natomiast akceptacja obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu prowadzi do konieczności rozstrzygnięcia kolejnego zagadnienia objętego treścią decyzji, a mianowicie podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenie. Pozwany w dalszej części decyzji określił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne [pkt II i III]. Stąd też obowiązkiem Sądu była kontrola decyzji w tym zakresie, czy wskazana wysokość podstawy wymiaru została obliczona prawidłowo, niezależnie od faktu że doszło do przedawnienia należności z tego tytułu. Z przebiegu postępowania nie wynika, by ubezpieczony negował wskazaną przez pozwanego podstawę wymiaru składek. W sprawie nie ma podstaw do uznania, że uzasadnienie decyzji zmieniło treść jej sentencji. Uzasadnienie, będąc integralną częścią decyzji, służy wyjaśnieniu rozstrzygnięcia, które zawarte jest w sentencji, w związku z czym z uzasadnienia nie można wywodzić wniosków co do zakresu praw przyznanych stronie lub obowiązków nałożonych na nią [wyrok SN z dnia 8.10.2008 I UK 81/08]. W konsekwencji apelacja pozwanego zasługuje na uwzględnienie. W sytuacji, gdy pozwany nie nałożył na stronę obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych w treści decyzji administracyjnej, to brak jest przesłanek materialnoprawnych do jej zmiany. Natomiast poza kontrolą sądu pozostaje przyszłe zachowanie stron, chociażby zapowiedź określonego postępowania została określona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem zaskarżony wyrok podlega zmianie w myśl art. 386 § 1 kpc . O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z §11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 z zm.).