Sygn. akt XV Ca 1632/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Joanna Andrzejak-Kruk (spr.) Sędzia: SO Karolina Obrębska Sędzia: SR del. Piotr Kurek Protokolant: protokolant sądowy Barbara Miszczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 roku w Poznaniu sprawy z powództwa P. F. przeciwko G. R. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli na skutek apelacji wniesionej przez pozwaną od wyroku Sądu Rejonowego w Lesznie Zamiejscowy Wydział z siedzibą w Rawiczu z dnia 6 sierpnia 2013 r. sygn. akt XI C 5/13 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Lesznie Zamiejscowy Wydział z siedzibą w Rawiczu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. /-/ Karolina Obrębska /-/ Joanna Andrzejak-Kruk /-/ Piotr Kurek UZASADNIENIE Pozwem złożonym w dniu 1.09.2010r. powód P. F. wystąpił o zobowiązanie pozwanej G. R. do złożenia oświadczenia woli o odpłatnym przejęciu za kwotę 1.181,11zł wybudowanego w 2007r. staraniem i ze środków powoda odcinka kanalizacji deszczowej od studzienki ø 500 znajdującej się na nieruchomości, której powód jest współwłaścicielem, do kolektora kanalizacji deszczowej (...) w ul. (...) w R. , łącznie z trójnikiem (...) zamontowanym na tym kolektorze. Powód wniósł również o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych oraz kosztów związanych z procesem ( wydatki za notarialne poświadczenie odpisów dokumentów z oryginałami oraz za wypis z rejestru gruntów i budynków ) w kwocie 219,94zł. Jako podstawę powyższego żądania powód wskazał art. 31 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków . Pozwana w odpowiedzi na pozew domagała się oddalenia powództwa i zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów procesu. Zdaniem pozwanej art. 31 ustawy nie ma w sprawie zastosowania, gdyż doszło do wybudowania przyłącza, nie zaś urządzenia kanalizacyjnego ( art. 2 pkt 5 i art. 15 ust. 2 ), a ponadto powód nie jest odbiorcą usług w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy ( odprowadza wody opadowe nieodpłatnie, bez zawarcia umowy, a odbiór przez Zakład (...) wód opadowych z terenu nieruchomości powoda nie stanowi zbiorowego odprowadzania ścieków ). Wyrokiem z dnia 6.08.2013r., sygn. akt XI.C.5/13 Sąd Rejonowy w Lesznie Zamiejscowy Wydział z siedzibą w Rawiczu: 1. zobowiązał pozwaną do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „ G. R. , będąca właścicielem sieci kanalizacyjnej na terenie miasta R. , nabywa na własność za cenę 1.181,11zł wybudowany w 2007r. przez P. F. (i oznaczony jako (...) na mapie sytuacyjnej dla celów projektowych, stanowiącej załącznik do projektu budowlanego przyłączenia do sieci kanalizacji deszczowej budynków i utwardzonych terenów posesji usytuowanych na działkach (...) , położonych przy ul. (...) w R. z sierpnia 2007 roku wykonanego przez mgr. inż. Z. B. ) odcinek kanalizacji deszczowej, biegnący od miejsca bezpośrednio za studzienką kontrolną ø 500 znajdującą się w obrębie nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej (...) , stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...) w R. , będącej przedmiotem współwłasności A. L. i P. F. , do kolektora kanalizacji deszczowej (...) , łącznie z zamontowanym na tym kolektorze trójnikiem (...) znajdującego się w pasie drogowym ul. (...) w R. (działka ewidencyjna nr (...) ”; 2. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 279,94zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Jako podstawę swego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: P. F. jest współwłaścicielem w 7/32 częściach nieruchomości położonej w R. , stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym (...) o powierzchni 0.01.81 ha, dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr (...) . Nieruchomość przylega do ul. (...) w R. . Drugim współwłaścicielem (w 25/32 częściach) jest A. L. (siostra powoda, która upoważniła go do podejmowania wszelkich decyzji związanych z zarządem tą nieruchomością) W końcu czerwca 2007r. G. R. przystąpiła do realizacji inwestycji polegającej na przebudowie ulicy (...) w R. wraz z budową kanalizacji deszczowej i odwodnieniem Szkoły Podstawowej Nr (...) . Decyzją nr (...) z dnia 19.12.2006r. Starosta (...) zatwierdził projekt budowlany przygotowany przez inż. L. P. i udzielił pozwolenia G. R. na budowę sieci kanalizacji deszczowej, o której mowa powyżej. W projekcie budowlanym nie uwzględniono podłączenia do nowej kanalizacji innych nieruchomości (za wyjątkiem terenów Szkoły Podstawowej Nr (...) ) znajdujących się przy ul. (...) . W wyniku starań mieszkańców, w tym zwłaszcza powoda, Burmistrz R. zadeklarował, że właściciele nieruchomości przyległych do ulicy (...) będą mogli - przy okazji wykonywanych robót - dokonać podłączenia na własny koszt swych posesji do budowanej kanalizacji po spełnieniu wymagań formalnych, takich jak: opracowanie projektu budowy przyłącza kanalizacji deszczowej, uzgodnienie projektu w (...) , uzgodnienie terminu włączenia z zarządcą drogi oraz wybudowania przyłącza zgodnie z uzgodnieniami. Zakład (...) w R. ustalił warunki techniczne nr (...) przyłączenia do sieci kanalizacji deszczowej budynków i utwardzonych terenów posesji zlokalizowanych na działkach o nr. ewid. wymienionych w tym dokumencie, w tym działki nr (...) , której współwłaścicielem jest powód. Mając na uwadze powyższe stanowisko Gminy powód wraz z pięcioma innymi właścicielami posesji przylegających do ul. (...) zlecili inż. Z. B. opracowanie projektu budowlanego przyłączy kanalizacji deszczowej budynków i utwardzonych terenów posesji zlokalizowanych na działkach o nr. ewid. nr (...) , (...) , (...) , (...) , (...) i (...) . Projekt wykonany przez inż. Z. B. w sierpniu 2007r. został pozytywnie zaopiniowany przez Zespół (...) Dokumentacji Projektowej. Inwestorzy uzyskali też zezwolenie zarządcy drogi na umieszczenie w pasie drogowym ulicy (...) w R. projektowanych urządzeń kanalizacji deszczowej w miejscach zaznaczonych na mapach sytuacyjnych Po spełnieniu wymagań formalnych powód przystąpił do wykonania inwestycji. Prace związane z budową odcinka kanalizacji o łącznej długości 9,60 metrów i średnicy (...) , biegnącego od studzienki kontrolnej na posesji powoda do kolektora głównego sieci kanalizacyjnej, zbudowanego z trzech rur (...) i trójnika (...) x 45° na kolektorze głównym znajdującym się w ulicy (...) wykonał Zakład (...) . Koszt robót wyniósł 559,99zł, na potwierdzenie czego wykonawca wystawił fakturę VAT (...) z dnia 27.08.2007r. Powód zakupił również materiały niezbędne do wykonania urządzenia: 3 rury (...) za kwotę 537,11zł. Nadto partycypował w kosztach związanych z ustaleniem warunków technicznych nr (...) przez (...) w R. - w kwocie 6,42zł oraz kosztach związanych z uzgodnieniem projektu i w kosztach projektu wykonanego przez inż. Z. B. - powód zapłacił 71,17zł W dniu 19.09.2007r. podpisano protokół dopuszczenia do eksploatacji wybudowanego staraniem i na koszt powoda urządzenia kanalizacyjnego, które wbrew nazewnictwu zastosowanemu w dokumentacji technicznej nie stanowiło przyłącza kanalizacyjnego w rozumieniu przepisów ustawy o zbiorowych zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków. Sporządzenie protokołu oznaczało stwierdzenie prawidłowego wykonania inwestycji. Powód nie zawarł z pozwanym żadnej umowy na odprowadzanie wód opadowych z nieruchomości, której jest współwłaścicielem do sieci kanalizacyjnej stanowiącej własność Gminy. G. R. nie pobiera opłat za odprowadzanie wód deszczowych. Powód zwrócił się do G. R. o odpłatne przejęcie pobudowanego przez niego urządzenia kanalizacyjnego od studzienki (z jej wyłączeniem) znajdującej się na działce nr (...) do kolektora głównego w ulicy (...) w R. , lecz spotkał się z odmową. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy uznał powództwo za zasadne. W jego ocenie podstawę materialnoprawną żądania powoda stanowił art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7.06.2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków . Przepis ten stanowi, że osoby, które wybudowały z własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, na warunkach uzgodnionych w umowie. Kluczowym zagadnieniem było ustalenie, czy odcinek kanalizacji deszczowej wybudowany staraniem i ze środków powoda w sierpniu 2007r. stanowi przyłącze kanalizacyjne, czy też jest urządzeniem, o którym mowa w art. 2 pkt 14 u.o z.z.w. Wynika to faktu, że według powszechnie przyjmowanego poglądu, mającego oparcie w treści art. 15 ust 2 i art. 5 ust. 2 u.o z.z.w., przyłącze kanalizacyjne stanowi własność odbiorcy usług (a więc zwykle właściciela nieruchomości), który je wybudował na własny koszt (por. wyrok SN z 13.05.2004r., sygn. akt III SK 39/04). Sąd przytoczył ustawową definicję przyłącza kanalizacyjnego zawarta w art. 2 pkt 5 u. o z.z.w. i powołał się zapatrywania wyrażone w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 13.09. 2007r., sygn. akt III CZP 79/07. Podzielając wyrażone tam zapatrywanie stwierdził, że przyłączem kanalizacyjnym jest odcinek przewodu kanalizacyjnego od ścian budynku do pierwszej studzienki (o ile takowa znajduje się w granicach nieruchomości), względnie do granicy nieruchomości (gdy studzienki rewizyjnej nie ma w granicach tej nieruchomości). W konsekwencji, odcinek za pierwszą studzienką w granicach nieruchomości i w każdym przypadku za granicą nieruchomości nie stanowi przyłącza kanalizacyjnego w rozumieniu u. o z.z.w., lecz jest urządzeniem kanalizacyjnym, o którym mowa w art. 31 ust. l u. o z.z. w., połączonym z siecią kanalizacyjną. Odcinek, jaki w sierpniu 2007r. pobudował powód i którego przejęcia przez pozwaną (jako właściciela sieci kanalizacyjnej biegnącej w ul. (...) w R. ) się obecnie domaga stanowi więc urządzenie kanalizacyjne w rozumieniu art. 31 ust. l u.o z.z.w. Tym samym powód ma prawo - jako osoba, która z własnych środków wybudowała to urządzenie - domagać się od G. R. (jako właściciela sieci kanalizacyjnej) zawarcia umowy w celu odpłatnego przekazania urządzenia. Za niezasadny Sąd uznał zarzut pozwanej, że powód nie zawarł z pozwaną pisemnej umowy o odprowadzanie ścieków, a zatem nie jest odbiorcą usług w rozumieniu art. 2 pkt 3 u.o z.z.w., gdyż w przepisie art. 31 ust. 1 u.o z.z.w. jest mowa o „podmiocie”, a nie o „odbiorcy usług”, co wskazuje, że ustawodawca (zakładając jego racjonalność językową) nie miał zamiaru ograniczać uprawnień wynikających z omawianego przepisy tylko do kategorii odbiorców usług w rozumieniu art. 2 pkt 3 u. o z.z.w. Skoro G. R. odmówiła zawarcia umowy z powodem dotyczącej odpłatnego przekazania wymienionych wyżej urządzeń, to zaktualizowało się roszczenie powoda o zobowiązanie jej do złożenia odpowiedniego oświadczenia woli w tym zakresie (zob. wyrok SN z 16.06.2004r., sygn. akt III CK 158/03). Sąd nie podzielił wyrażanego niekiedy w orzecznictwie poglądu, że art. 31 u .o z.z.w. nie stwarza podstawy prawnej roszczenia o zawarcie umowy o odpłatne przekazanie urządzenia kanalizacyjnego po stronie osoby, która sfinansowała budowę urządzenia. Celem tego przepisu jest bowiem uporządkowanie sytuacji prawnej tego rodzaju urządzeń i zapewnienie właściwego stanu technicznego sieci, do czego niewątpliwie lepiej przygotowane, a także obowiązane jest przedsiębiorstwo lub gmina, będąca jej właścicielem. W sytuacji, gdyby odmówić inwestorowi uprawniani do żądania zawarcia umowy o przekazanie urządzeń na rzecz gminy (przedsiębiorstwa), realizacja założonych przez ustawodawcę celów byłaby nader wątpliwa (por. uzasadnienie wyroku SN z 29.06.2004r., sygn. akt II CK 404/03). Zgodnie z art. 64 k. c. prawomocne orzeczenie sądu, stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie. Zdaniem Sądu wynagrodzenie za przekazanie urządzeń, o którym mowa w żądaniu pozwu winno być ekwiwalentne i uwzględniać wartość urządzeń oraz nakładów poniesionych przez inwestora na ich budowę. Powód wykazał dokumentami, że w związku z wybudowaniem odcinka przewodu kanalizacyjnego poniósł koszty w kwocie 1.181,11zł, czego strona pozwana ostatecznie nie zakwestionowała. Zdaniem Sądu ekwiwalent pieniężny jakiego domaga się powód za przekazanie urządzenia (blisko 10-metrowego odcinka przewodu) w żadnym wypadku nie może być uznany za wygórowany. Gmina mogłaby się uchylić od przejęcia urządzenia jedynie w sytuacji, gdyby urządzenie nie odpowiadało warunkom technicznym, określonym w przepisach (art. 31 ust. 2 u. o z.z.w.). W niniejszej sprawie nic takiego nie ma miejsca, skoro urządzenie zostało wybudowane w oparciu o zatwierdzony projekt, sporządzony przez uprawnioną osobę, a po zakończeniu prac zostało dopuszczone do eksploatacji przez jednostkę organizacyjną pozwanej Gminy ( Zakład (...) w R. ). Z powyższych przyczyn Sąd uwzględnił powództwo, a o kosztach procesu orzekł na podstawie art. 98 §1 k.p.c. w zw. z art. 108 §1 k.p.c. i art. 109 § 1 i § 2 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku złożyła pozwana, zaskarżając go w całości i zarzucając: 1. rażące naruszenie prawa materialnego poprzez:
- a)przyjęcie błędnej kwalifikacji prawnej roszczenia, tj. art. 31 ustawy z dnia 7.06.2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków zamiast właściwego art. 49 Kodeksu cywilnego ,
- b)przyjęcie błędnej interpretacji pojęcia „przyłącze kanalizacyjne” określonej w art. 2 pkt 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków sprzecznej z wykładnią literalną ustawy,
- c)przyjęcie błędnej interpretacji pojęcia „urządzenia kanalizacyjne” określonego w art. 2 pkt. 14 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków poprzez uznanie, że urządzenie wybudowane przez powoda stanowi jedno z urządzeń wyszczególnionych w tym przepisie,
- d)przyjęcie, że wybudowane przez powoda urządzenie odpowiada warunkom technicznym określonym w odrębnych przepisach, co stanowi naruszenie art. 31 ww. ustawy w zw. z art. 20 ust.1 pkt. 20 ustawy z dnia 7.07.1994r. Prawo budowlane oraz rozp. (...) z dnia 2.03.1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie; 2. niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. brak wskazania przez Sąd I instancji, którym urządzeniem kanalizacyjnym z katalogu określonego w art. 2 pkt. 14 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków , jest urządzenie wybudowane przez powoda, a w konsekwencji czy urządzenie to spełnia warunki techniczne właściwe dla ustalonej przez Sąd kwalifikacji przedmiotowej; 3. błąd w ustaleniach Sądu I instancji, polegający na przyjęciu:
- a)że urządzenie wybudowane przez powoda odpowiada warunkom technicznym określonym w przepisach, skoro zostało wybudowane w oparciu o zatwierdzony projekt, sporządzony przez uprawnioną osobę i dopuszczone do eksploatacji,
- b)w sentencji wyroku, że G. R. jest właścicielem sieci kanalizacyjnej na terenie miasta R. , podczas gdy proces dotyczył jedynie kanalizacji deszczowej i to w jednej tylko ul. (...) . Z uwagi na powyższe pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów postępowania odwoławczego, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji z orzeczeniem o kosztach postępowania. Powód w odpowiedzi na apelację domagał się jej oddalenia oraz obciążenie pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Zasadny okazał się w szczególności zarzut naruszenia art. 31 ustawy z dnia 7.06.2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ( t.j. Dz.U. z 2006r. Nr 123, poz. 858 ze zm. ) poprzez jego zastosowanie i uznanie, że powództwo znajduje operacie w tym właśnie przepisie. Został on powołany jako podstawa dochodzonego roszczenia już w pozwie i stanowisko to powód podtrzymywał w toku procesu. Pozwanej można zaś wytknąć niekonsekwencję, gdyż w I instancji aprobowała taką kwalifikację roszczenia i podjęła polemikę z powodem odnośnie spełnienia w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanek z art. 31 ustawy ( a w rezultacie spór skoncentrował się na tym, czy wykonane przez powoda przewody należy traktować jako przyłącze, czy też urządzenie kanalizacyjne w rozumieniu art. 2 pkt 5 i 14 oraz czy odpowiadały one warunkom technicznym określonym w odrębnych przepisach ), a dopiero w apelacji powołała się na art. 49 § 2 k.c. , choć stan prawny w trakcie trwania postępowania nie uległ przecież zmianie. Niezależnie natomiast od tego trzeba podkreślić, że sąd nie jest związany podaną przez powoda kwalifikacją prawną dochodzonego roszczenia ( w odróżnieniu do jego faktycznej podstawy ); przeciwnie, na sądzie spoczywa obowiązek wszechstronnego rozpatrzenia sprawy i wzięcia pod uwagę wszystkich przepisów prawa, które powinny być zastosowane w rozważanym przypadku ( por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 27.03.2008r., II CSK 524/07, LEX nr 465998 i z 13.07.2005r., I CK 132/05, LEX nr 646306 ). Tymczasem Sąd I instancji nie dostrzegł, że powoływany przez powoda art. 31 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków , choć w żadnej części nie został formalnie wyeliminowany z porządku prawnego, to jednak w istocie utracił moc obowiązującą – przynajmniej w zakresie istotnym z punktu widzenia przedmiotu niniejszej sprawy. Jest to konsekwencją wejścia w życie z dniem 3.08.2008r. ustawy z dnia 30.05.2008r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. Nr 116, poz. 731 ), która wprowadziła art. 49 § 2 k.c. Przepis ten reguluje status prawny szeroko rozumianych „urządzeń przesyłowych” wzniesionych przez podmioty inne niż przedsiębiorcy przesyłowi. Zgodnie z jego treścią, osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej ( oraz innych urządzeń podobnych ) i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył te urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem ( chyba że w umowie strony postanowiły inaczej ). Nie budzi wątpliwości, że urządzeniami „służącymi do odprowadzania płynów” w rozumieniu art. 49 § 1 i 2 k.c. są także urządzenia i przewody, których celem jest odprowadzanie ścieków, a więc pełnienie funkcji kanalizacyjnych. Kwestią wzajemnej relacji pomiędzy art. 49 § 2 k.c. i art. 31 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków zajmował się Sąd Najwyższy w uchwale z 13.07.2011r. ( III CZP 26/11, publ. OSN 2012/1/8 ), w której przyjął, że podstawę roszczenia o zobowiązanie do odpłatnego przeniesienia własności urządzeń kanalizacyjnych stanowi – od chwili wejścia w życie ustawy z dnia 30.05.2008r. nowelizującej Kodeks cywilny – art. 49 § 2 k.c. Sąd Najwyższy uznał, że wprowadzenie art. 49 § 2 k.c. skutkowało derogacją przepisu wcześniejszego, jakim był art. 31 u.z.z.w. ( zgodnie z powszechnie przyjmowaną w doktrynie i orzecznictwie regułą kolizyjną lex posteriori derogat legi priori ). Art. 31 ust. 1 u.z.z.w. nie jest przy tym przepisem szczególnym wobec art. 49 § 2 k.c. Jest tak dlatego, że art. 49 § 2 k.c. odsyła wyraźnie do art. 49 § 1 k.c. , który stanowi o urządzeniach służących m.in. do doprowadzenia lub odprowadzenia płynów. Określenie to obejmuje również urządzenia wodociągowe i kanalizacyjne służące – według art. 2 pkt 14 i art. 16 u.z.z.w. – gospodarowaniu wodą i ściekami. Powyższy pogląd Sądu Najwyższego znalazł aprobatę w orzecznictwie sądów powszechnych ( por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w G. z 20.12.2012r., V.ACa.963/12, wyrok Sadu Apelacyjnego w P. z 24.04.2013r., I.ACa.237/13, wyrok Sądu Okręgowego we W. z 4.01.2013r., I.C.1247/11, wyrok Sądu Okręgowego w P. z 24.08.2012r., II.Ca.741/12 ) i aprobuje go również Sad Okręgowy w obecnym składzie. Powołanie się przez powoda ( na rozprawie apelacyjnej ) na wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 20.01.2011r. ( I.ACa.1059/10, LEX nr 898631 ) jest zaś o tyle nietrafne, że Sąd ten rozpoznawał apelację strony powodowej kwestionującą częściowe oddalenie przez sąd pierwszej instancji powództwa o zapłatę ekwiwalentu pieniężnego i nie była wówczas przedmiotem szczegółowych rozważań podstawa prawna roszczenia o złożenie oświadczenia woli. Wbrew przekonaniu powoda, przytoczonego poglądu nie podważa okoliczność, iż w omawianych przepisach częściowo odmiennie ukształtowano sytuację prawną osób, które poniosły koszty budowy wymienionych w nich urządzeń ( art. 49 § 2 k.c. przyznaje tym osobom roszczenie wobec przedsiębiorcy sieciowego o nabycie urządzeń za odpowiednim wynagrodzeniem; art. 31 ust. 1 przewidywał zaś możliwość odpłatnego przekazania urządzeń gminie lub przedsiębiorstwu wodno-kanalizacyjnemu ). Istotne znaczenie ma jedynie to, że zakresy zastosowania przepisów są zbieżne i normują one konsekwencje prawne tego samego zdarzenia faktycznego, jakim jest wybudowanie ze środków danej osoby określonych urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Pozbawiona doniosłości jest zaś kwestia szczegółowej treści uprawnień przewidzianych w każdym z tych przepisów, w tym przesłanek warunkujących powstanie tych uprawnień oraz określenie podmiotów zobowiązanych. Zauważyć wypada, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13.07.2011r. została wydana w sprawie, w której pozwanymi byli przedsiębiorca oraz gmina, zaś pogląd w niej wyrażony ma charakter ogólny. Również stanowisko zajmowane przez sądy powszechne dotyczy spraw, w których po stronie pozwanej występują różne podmioty ( w sprawie I.ACa.237/13 SA w P. żądanie zapłaty odszkodowania skierowano przykładowo wyłącznie przeciwko gminie ). Co więcej, Sąd Najwyższy odwołał się do motywów legislacyjnych leżących u podstaw nowelizacji art. 49 k.c. W uzasadnieniu projektu ustawy, którą wprowadzono do tego przepisu § 2 , wyraźnie nawiązano do art. 31 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków jako regulacji niewystarczającej i budzącej w praktyce wątpliwości. Stwierdzono wręcz, że na gruncie dotychczasowego stanu prawnego sąd powszechny nie był w ogóle władny narzucić przedsiębiorcy przesyłowemu obowiązku zawarcia umowy, na podstawie której nabywa on własność tych urządzeń bądź uzyskuje inny tytuł prawny do korzystania z nich. To właśnie wprowadzany art. 49 § 2 k.c. miał dopiero stanowić unormowanie jednoznacznie określające status prawny urządzeń przesyłowych, przy zapewnieniu odpowiedniego wynagrodzenia osobom, które z własnych środków je wybudowały ( Druk nr 81 Sejmu VI kadencji z dnia 6.11.2007, s.2 ). Rzeczywiście przed dniem 3.08.2008r. zagadnienie, czy finansującemu budowę urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych służy na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy roszczenie o zawarcie umowy o odpłatnym przekazaniu tych urządzeń gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu było sporne w orzecznictwie i doktrynie ( stanowisko negatywne w tym przedmiocie wyrażono m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 2.03.2006r., I CSK 83/05, LEX nr 369165 i wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 14.07.2010r., I.ACa.397/09, LEX nr 756573; pogląd taki zaprezentował również G.Bieniek [w:] „Urządzenia przesyłowe. Problematyka prawna”, Warszawa 2008, s.33 i nast. ). Celem wprowadzenia przez ustawodawcę art. 49 § 2 k.c. było więc przyznanie w sposób wyraźny i kategoryczny osobom, które poniosły koszty budowy urządzeń przesyłowych ( w tym kanalizacyjnych ) możliwości dochodzenia roszczeń dotąd w ogóle ustawie nieznanych bądź takich, których praktyczna realizacja – w świetle dotychczasowych, rozbieżnie interpretowanych unormowań – była poważnie utrudniona. Także w tym świetle nie może budzić wątpliwości stanowisko wyrażone w cyt. uchwale Sądu Najwyższego z 13.07.2011r., iż po dniu 3.08.2008r. żądanie nabycia urządzenia przesyłowego może być wywodzone z art. 49 § 2 k.c. W rozpoznawanej sprawie powód domaga się zobowiązania pozwanej gminy do odpłatnego nabycia własności odcinka kanalizacji deszczowej wybudowanego na jego koszt w 2007r. Treść tego żądania oraz okoliczności faktyczne przytoczone na jego poparcie odpowiadają hipotezie i dyspozycji art. 49 § 2 k.c. i to ten przepis jest adekwatny do oceny powództwa. Dla porządku należy dodać, że znajduje on zastosowanie również w sytuacji, w której urządzenia zostały wybudowane i podłączone do sieci przed dniem 3.08.2008r. ( tak również Sąd Najwyższy w uzasadnieniu cyt. uchwały z 13.07.2011r. oraz w wyroku z 22.01.2010r., V CSK 206/09, LEX nr 578047 ). Sąd I instancji odniósł się natomiast wyłącznie do regulacji zawartej w art. 31 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków , co w rezultacie doprowadziło do nierozpoznaniem „istoty sprawy” w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Pojęcie to obejmuje bowiem także brak rozstrzygnięcia co do przedmiotu sprawy, wyznaczonego treścią i materialno-prawną podstawą żądania powoda ( a więc zaniechanie zbadania przez sąd materialnej podstawy roszczenia; por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 17.04.2013r., V CZ 122/12, LEX nr 1341725; wyrok Sądu Najwyższego z 21.10.2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635 ). W świetle art. 49 § 2 k.c. rozważania wymagało, czy pozwana gmina jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 43 1 k.c. ( w apelacji podnosi się, iż pozwanej nie można przypisać takiego statusu z uwagi m.in. fakt nieodpłatnego oraz jedynie okazjonalnego odprowadzania przez nią wód opadowych z nieruchomości powoda ) oraz czy podłączenie wykonanych przez powoda przewodów kanalizacyjnych z siecią kanalizacji deszczowej w ul. (...) w R. może być traktowane jako przyłączenie do sieci wchodzącej w skład przedsiębiorstwa prowadzonego przez pozwaną ( w apelacji zakwestionowano możliwość przyjęcia takiego rozwiązania z uwagi na szczególny charakter i cel sieci kanalizacyjnej, jak również fakt, że nie wchodzi ona w skład przedsiębiorstwa, jakim jest Zakład (...) w R. będący zakładem budżetowym pozwanej gminy ). Nie bez znaczenia w tym kontekście jest również zarzut apelacji, iż pozwana nie jest właścicielem całej sieci kanalizacyjnej na terenie Miasta R. . Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu – stosownie do art. 108 § 2 k.p.c. – rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Sąd Rejonowy rozważy zasadność dochodzonego przez powoda roszczenia w świetle przesłanek określonych w art. 49 § 2 k.c. . /-/ Karolina Obrębska /-/ Joanna Andrzejak-Kruk /-/ Piotr Kurek