Sad powszechny, III AUa 822/12

Sygn. akt: III AUa 822/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Jacek Zajączkowski Sędziowie: SSA Maria Padarewska - Hajn (spr.) SSO del. Dorota Rzeźniowiecka Protokolant: sekr. Patrycja Stasiak po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. w Łodzi sprawy K. C. i K. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O. o ustalenie ubezpieczenia, na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt: V U 666/11; oddala apelację. III AUa 822/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 1 czerwca 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. stwierdził, że K. C. z tytułu zatrudnienia w (...) , nie podlega od dnia 13 stycznia 2011r. pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. W ocenie organu rentowego umowa o pracę jaką strony zawarły w dniu 13 stycznia 2011r. jest nieważna z uwagi na pozorność oświadczeń woli układających się stron. Wedle ZUS, to stan zaawansowanej ciąży, w jakim K. C. znajdowała się w dniu podpisania umowy o pracę, zaważył na poszukiwaniu przez nią zabezpieczenia swojej sytuacji materialnej na czas zbliżającego się macierzyństwa. W odwołaniu od powyższej decyzji K. C. oraz K. S. zarzucili organowi rentowemu błędną ocenę stanu faktycznego sprawy. Wskazali na okoliczności świadczące o rzeczywistym realizowaniu praw i obowiązków wynikających z zawartej umowy o pracę i przywołali tezę wyroku Sądu Najwyższego zgodnie, z którą nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca to świadczenie przyjmował ( wyrok SN z dnia 14.03.2001r., II UKN 258/00, wyrok SN z dnia 19.01.2010r.,I UK 261/09 ). Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu wyrokiem z dnia 16 grudnia 2011r. zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że K. C. z tytułu zatrudnienia w (...) podlega od dnia 13 stycznia 2011r. pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy: K. S. od roku 2001 prowadzi jednoosobowo, pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie projektowania wnętrz. W roku 2010r. zatrudniał w swojej firmie jednego pracownika; była to A. M. , która od 1 sierpnia 2010r. do 30 września 2010r. pracowała w wymiarze 1/2 etatu na stanowisku asystenta projektanta, z wynagrodzeniem w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Strony rozwiązały umowę o pracę na zasadzie porozumienia, z inicjatywy pracownika. Miejscem prowadzonej przez K. S. działalności gospodarczej jest O. i W. . W drugim z wymienionych miast wynajmuje on na cele prowadzonej działalności lokal biurowy. K. C. z wykształcenie jest projektantem. Do stycznia 2011r., przez okres około 5-ciu lat przebywała poza granicami kraju. W latach 1999 - 2004 pracowała w agencji (...) we W. , na stanowisku dyrektora artystycznego. Po powrocie do kraju poszukiwała pracy. W miesiącu styczniu była w zaawansowanej ciąży ( 8 miesiąc ). W dniu 13 stycznia 2011r. K. C. zawarła z K. S. umowę o pracę na czas nieokreślony, w wymiarze 1/2 etatu, z wynagrodzeniem 2200 zł brutto miesięcznie. Powierzono jej stanowisko projektanta. W tym czasie K. S. realizował na terenie W. usługi na rzecz firmy (...) w zakresie projektów pomieszczeń biurowych tejże. Podpisując umowę o pracę z K. C. , był świadomy tego, że znajduje się ona w stanie zaawansowanej ciąży. Znał jej wcześniejsze dokonania projektowe, liczył na owocną z nią współpracę, choćby po wykorzystaniu przez nią urlopu macierzyńskiego. W miesiącu styczniu i lutym 2011r. K. C. brała udział w realizacji dwóch projektów. Był to projekt budynku mieszkalnego - jednorodzinnego dla inwestora D. A. w G. oraz pomieszczeń biurowych i terenu wokół nich dla firmy (...) we W. . Oba projekty zostały zrealizowane, a umowy na nie zawarł K. S. jeszcze w roku 2010. K. C. w czerwcu 2011r. wróciła do pracy. W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanie jest zasadne, albowiem przeprowadzone postępowanie dowodowe jednoznacznie wykazało, że zawarta pomiędzy K. C. a K. S. właścicielem (...) umowa o pracę nie była umowa pozorną i jako taka jest ważna w świetle art. 83 k.c. w zw. z art. 300 k.p. Z tego też powodu K. C. spełniała warunek do objęcia ubezpieczeniami społecznymi pracowników w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr , poz. ze zm.), od dnia 13 stycznia 2011r., bowiem w tym okresie była osobą pozostającą w stosunku pracy zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy. W apelacji organ rentowy zaskarżył w całości powyższy wyrok, zarzucając: - naruszenie przepisów prawa materialnego art. 6 ust. 1 pkt 1 , 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205 z 2009r., poz.1585 – tekst jednolity ze zm.) - naruszenie art. 233 k.p.c. Wskazując na powyższą podstawę apelacji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. Zdaniem organu rentowego między stronami spornej umowy o pracę nie było stosunku podległości służbowej, który jest elementem określonej w art. 22 § 1 k.p. definicji stosunku pracy dlatego, że K. C. znajdowała się zaawansowanej ciąży, a jak wynika z aktu urodzenia ojcem jej dziecka jest K. S. - czyli właściciel (...) i jednocześnie pracodawca odwołującej od dnia 13 stycznia 2011r. Ponadto, jak wynika z ustaleń Sądu, K. C. wróciła do pracy po urlopie macierzyńskim w czerwcu 2011r. Tymczasem przeprowadzona kontrola konta płatnika składek ujawniła brak raportów za K. C. od czerwca 2011r. do września 2011r. Od dnia 1 października zaś w/w udzielony został urlop bezpłatny i trwał on co najmniej do 31 grudnia 2011r. Nadto, z zeznań K. C. , złożonych przed Sądem Okręgowym w dniu 7 października 2011r. wynika, że w tym czasie realizowała projekt domu jednorodzinnego przy ulicy (...) we W. i przy ulicy (...) , zaś wynagrodzenie otrzymywała wówczas na rachunek bankowy, poza styczniem 2011r. Oznacza to, że w/w realizowała swoje obowiązki pracownicze wobec K. S. będąc na urlopie bezpłatnym i otrzymuje wynagrodzenie za pracę. W związku z powyższym zasadne byłoby zobowiązanie odwołujących do wykazania się materialnymi dowodami świadczącymi o wypłacie i otrzymaniu wynagrodzeń za pracę - w szczególności w postaci wyciągów bankowych z rachunków. W odpowiedzi na apelację K. S. i K. C. wnieśli o jej oddalenie. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie jest zasadna i stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu Okręgowego, który wydał trafne rozstrzygnięcie, znajdujące uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy oraz w treści obowiązujących przepisów prawnych. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji jednoznacznie wynika, że pomiędzy ubezpieczoną a K. W. (...) doszło do zawarcia umowy o pracę, która to umowa była realizowana. Sąd Apelacyjny w pełni podziela te ustalenia. Prawidłowość ustaleń Sądu w tym zakresie potwierdzają zarówno zeznania ubezpieczonej, odwołującego K. S. , jak i dokumentacja przedstawiona w sprawie w postaci projektów architektonicznych jakie w miesiącu styczniu i pierwszych dniach lutego zdążyła ona zrealizować, których prawdziwość nie została w toku postępowania sądowego skutecznie podważona. W powyższych okolicznościach nie można zatem zgodzić się z twierdzeniami organu rentowego, że umowa nie miała charakteru realnego, a strony w istocie nie łączył stosunek pracy. Takie twierdzenie nie znajduje uzasadnienia w świetle art. 22 § 1 k.p. i w zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Zgodnie z art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Stwierdzić zatem należy, że stosunek pracy łączący K. C. i (...) odpowiadał cechom wymienionym w powyższym przepisie. K. C. została zatrudniona na stanowisku projektanta, świadczyła pracę w miejscu i czasie określonym przez pracodawcę, za którą otrzymywała określone w umowie wynagrodzenie. Natomiast okoliczność, że K. S. jest ojcem dziecka ubezpieczonej nie może być interpretowana na jej niekorzyść, jako fakt potwierdzający fikcyjność umowy o pracę. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w świetle ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, brak jest podstaw do przyjęcia w rozpoznawanej sprawie pozorności umowy o pracę, w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. , zawartej pomiędzy skarżącą a zainteresowanym w sprawie pracodawcą. Zgodnie z tym przepisem nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie dla pozoru. Pozorność polega na tym, że strony nie zamierzają wywołania określonych skutków prawnych – skutków pozornie złożonych oświadczeń woli. Celem wykazania nieważności umowy z powodu jej pozorności niezbędnym jest udowodnienie, że obie strony miały świadomość i zamiar nie wywoływania skutków prawnych określonych w składanych oświadczeniach woli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykazał pozorności spornej umowy o pracę. Nie można natomiast przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Samo zaś zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem (por. wyrok SN z 6.02.2006r, III UK 156/05, LEX nr 272549 ). W rozpoznawanej sprawie nie ma także żadnych podstaw do przyjęcia – jak słusznie stwierdził również Sąd I instancji - że obu stronom spornej umowy o pracę przyświecał jedynie cel zapewnienia K. C. świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zatrudnienie K. C. było podyktowane rzeczywistą potrzebą zaangażowania nowego pracownika, albowiem wcześniej zatrudniona osoba na stanowisku projektanta odeszła z pracy. Natomiast ubezpieczona po 5-letnim pobycie za granicą poszukiwała zatrudnienia zgodnego ze swoim wykształceniem i umiejętnościami. Zatrudnienie wnioskodawczyni w oparciu o powyższe założenia było zatem podyktowane racjonalnymi, logicznymi i przejrzystymi motywami. Również za uprawnione należy uznać wnioski Sądu pierwszej instancji dotyczące racjonalnego zachowania pracodawcy zatrudniającego pracownika za wynagrodzeniem – 2.200 zł brutto miesięcznie. Ubezpieczona legitymuje się wykształceniem wyższym, ukończyła Akademię (...) , jako projektant świadczyła pracę odpowiedzialną, przynoszącą pracodawcy określone efekty finansowe, ugruntowanie pozycji na rynku. Wynagrodzenie za tego typu prace było adekwatne do wynagrodzeń na rynku, a także uzasadnione ekonomicznie dla pracodawcy. Wskazać przy tym należy, że strony umów o prace mają prawo ustalać wynagrodzenia jak i inne postanowienia umów o prace swobodnie, ZUS może kwestionować te ustalenia, przyjmować inne wielkości do podstawy wymiaru świadczeń tylko wówczas, gdy wykaże za pomocą dowodów, że zarobki nie wiązały się z faktycznie świadczona pracą i nie miały żadnego ekonomicznego uzasadnienia. Tego zaś organ rentowy nie wykazał. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że K. C. z racji podjęcia zatrudnienia w ramach stosunku pracy, od dnia zawarcia umowy z K. S. , tj. od 13 stycznia 2011r. podlega z tytułu tego zatrudnienia ubezpieczeniom społecznym w myśl art. 6 ust. 1 i art., art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. nr 205, poz. , ze zm. ). Odnosząc się natomiast do – podniesionych w apelacji – zarzutów, co do prawidłowości przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie postępowania, stwierdzić należy, iż są one niezasadne. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji wyrokował po dokładnym wyjaśnieniu okoliczności sprawy, w oparciu o wystarczający materiał dowodowy, który ocenił nie przekraczając granic swobodnej oceny, o jakich mowa w art. 233 § 1 k.p.c. W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji, na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w sentencji swojego wyroku.