Sad powszechny, II Ca 881/12

(1), A. K.

(2), J. M.

(1), J. M.

(2), A. R. , K. R. , J. Ś. , K. Ś. , C. W. i K. W. o rozgraniczenie na skutek apelacji uczestnika postępowania Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego we W. od postanowienia Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich z dnia 28 września 2012 r., sygn. akt I Ns 428/11 postanawia: I. oddalić apelację; II. zasądzić od uczestnika postępowania Agencji Nieruchomości (...) we W. na rzecz wnioskodawcy i uczestniczki A. R. kwoty po 180 zł kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt II Ca 881/12 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Ząbkowicach Śląskich Wydział I Cywilny, postanowieniem z dnia 28 września 2012r. w sprawie z wniosku Gminy K. , przy udziale uczestników postępowania: Agencji Nieruchomości (...) we W. , A. K.

(2), A. K.

(1), K. R. , A. R. , J. Ś. , K. Ś. , K. W. , C. W. , J. M.

(2)i J. M.

(1), o rozgraniczenie, dokonał rozgraniczenia między nieruchomością drogową stanowiącą własność Gminy K. , położoną w D. – działka gruntu nr (...) , dla której Sąd Rejonowy w Ząbkowicach Śląskich prowadzi księgę wieczystą Kw nr (...) a nieruchomościami sąsiednimi stanowiącymi działki numer(...) w ten sposób, że przeprowadził linię graniczną na granicy działek: - (...) stanowiącej własność Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości (...) we W. , dla której Sąd Rejonowy w Ząbkowicach prowadzi księgę wieczystą Kw nr (...) , po punktach granicznych oznaczonych numerami: (...) , opisanych na stronie 21 opinii biegłego sadowego Z. P. złożonej do akt sprawy; - (...) stanowiącej współwłasność A. i A. małżonków K. , A. i K. małżonków R. , K. i J. małżonków Ś. oraz Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości (...) we W. , dla której w Sądzie Rejonowym w Ząbkowicach Śląskich jest prowadzona księga wieczysta Kw (...) , po punktach granicznych oznaczonych w opinii wymienionego wyżej biegłego numerami: (...) - (...) stanowiącej własność C. i K. małżonków W. , dla której w Sądzie Rejonowym w Ząbkowicach Śląskich prowadzona jest księga wieczysta Kw (...) , po punktach granicznych numer: m 9, m 8, m 7 i m 6, wskazanych w opinii wymienionego wyżej biegłego; - (...) stanowiącej własność J. i J. małżonków M. i Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości (...) we W. , dla której w Sądzie Rejonowym w Ząbkowicach Śląskich jest prowadzona księga wieczysta Kw (...) , po punktach granicznych oznaczonych w opinii wymienionego wyżej biegłego numerami: (...) ; - (...) stanowiącej własność Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości (...) we W. , dla której w Sądzie Rejonowym w Ząbkowicach Śląskich jest prowadzona księga wieczysta Kw (...) , po punktach granicznych oznaczonych w opinii wymienionego wyżej biegłego numerami: (...) a nadto przyjął, że wnioskodawca i uczestnicy postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawca Gmina K. jest właścicielem położonej we wsi D. nieruchomości stanowiącej drogę gminną – działka gruntu nr (...) , Kw nr (...) Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich, z którą graniczą nieruchomości sąsiednie stanowiące: własność Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości (...) we W. , działka nr (...) , dla której Sąd Rejonowy w Ząbkowicach prowadzi księgę wieczystą Kw nr (...) oraz działka nr (...) , dla której w Sądzie Rejonowym w Ząbkowicach Śląskich jest prowadzona księga wieczysta Kw (...) ; współwłasność A. i A. małżonków K. , A. i K. małżonków R. , K. i J. małżonków Ś. oraz Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości (...) we W. , działka nr (...) , dla której w Sądzie Rejonowym w Ząbkowicach Śląskich jest prowadzona księga wieczysta Kw (...) ; własność C. i K. małżonków W. , działka nr (...) , dla której w Sądzie Rejonowym w Ząbkowicach Śląskich prowadzona jest księga wieczysta Kw (...) ; współwłasność J. i J. małżonków M. i Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości (...) we W. , działka nr (...) , dla której w Sądzie Rejonowym w Ząbkowicach Śląskich jest prowadzona księga wieczysta Kw (...) , że pomiędzy ta droga gminną, a opisanymi wyżej nieruchomościami przebiega zabytkowy, kamienny mur o szerokości około 1 m, a zewnętrza część muru styka się z ewidencyjnym pasem gruntu, stanowiącym drogę. Od strony południowo – zachodniej mur okala teren dawnego folwarku, który w przeszłości stanowił PGR, a następnie własność Agencji Nieruchomości (...) Skarbu Państwa, która w 1993r. dokonała podziału geodezyjnego działki nr (...) na mniejsze działki, które zbywała osobom fizycznym, w tym uczestnikom postępowania. W dniu 2 sierpnia 2010r. Wójt Gminy K. wszczął postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy przedmiotowymi działkami a drogą gminną – działką nr (...) , ponieważ w czasie wznowienia granic nie doszło do podpisania protokołu granicznego. W postępowaniu rozgraniczeniowym powołany został geodeta K. K. , który ustalił przebieg granic pomiędzy nieruchomościami na odcinkach oznaczonych na złożonym przez niego szkicu graficznym według punktów od (...) do (...) . Do sporządzenia operatu wyżej wymieniony korzystał ze szkicu polowego nr (...) oraz szkicu polowego nr (...) , map z pomiaru PGR D. z dnia 10 kwietnia 1965r., z których wynikało, że dawny mur otaczający PGR stanowił integralną całość, a od strony działki (...) stanowił on element konstrukcyjny dawnych budynków gospodarczych. Do ugody nie doszło, w związku z czym Wójt Gminy K. decyzja z dnia 07 lipca 2011r. umorzył postępowanie rozgraniczeniowe, bowiem Gmina K. jako granicę wskazywała punkty m (...) do (...) , natomiast pozostali uczestnicy postępowania rozgraniczeniowego jako granice nieruchomości wskazywali granice ustaloną w ramach roboty (...) , tj. szkic polowy nr (...) . Geodeta K. K. stwierdził błędy formalne przy ustalaniu granicy działki nr (...) w 1993r., a to brak zawiadomień granicznych co do miejsca i terminu ustalenia granic, brak protokołu granicznego dotyczącego przyjęcia zewnętrznych granic działki (...) , podlegającej wówczas podziałowi, ustalenia granic dokonał sam geodeta, bez udziału żadnej ze stron, a na kopii mapy ewidencji gruntów widnieją podpis i zapisy geodety, dotyczące sposobu ustalenia granic działki nr (...) . Tylko na odcinku graniczącym z działką nr (...) – drogą gminną granica działki ustalona została jako dolna wewnętrzna strona muru, o wysokości około 7 metrów, natomiast na pozostałych odcinkach granicznych mur został w całości włączony do działki nr (...) . Z opinii biegłego sądowego Z. P. , z której dowód Sąd dopuścił w tym postępowaniu, wynika że granice pomiędzy spornymi działkami, ustalone w toku postępowania rozgraniczeniowego przez geodetę, są właściwe, natomiast ustalona w 1993r. granica jest niezgodna ze stanem faktycznym własności, jaki wyznacza mur. Mur jest bowiem elementem budowlanym całego obiektu popegeerowskiego majątku i stanowi integralną część zabudowy kompleksu pałacowo – folwarcznego, a ślady funkcji, jaką mur ten spełniał w przeszłości, znalazły się na rycinach, mapach, w operacie szacunkowym rzeczoznawcy majątkowego oraz w samym murze, na którym do dziś odnaleźć można ślady związania elementami architektonicznymi. Granica między działkami powinna biec w taki sposób, ażeby mur został włączony do obszaru działki nr: (...) punktami: (...) ; działki nr (...) punktami: (...) ; a pozostałe działki nr (...) punktami: (...) bez muru; działki nr (...) punktami: (...) bez muru; działki nr (...) punktami (...) bez muru, bądź ewentualnie w taki sposób, że mur zostanie włączony do działek: (...) – granica biegnie punktami nr: (...) ; (...) – granica biegnie punktami (...) ; (...) – granica biegnie punktami (...) ; (...) – granica biegnie punktami nr (...) ; (...) – granica biegnie punktami nr: (...) . Granica prawna przebiegać powinna w taki sposób, jak ustalona na mapie sporządzonej przez biegłego geodetę Z. P. , oznaczona linia koloru czerwonego i punktami nr: od (...) do (...) , tworząc linię łamaną oddzielającą własność Gminy K. - działka nr (...) ,od działek nr: (...) i część działki (...) . Przy poczynionych wyżej ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy, powołując się na treść art. 153 kc , zachowując kolejność kryteriów obowiązujących przy rozgraniczeniu nieruchomości wyznaczonych treścią tego przepisu, dokonał rozgraniczenia spornych nieruchomości w oparciu o ustalony stan prawny, który zaprezentował i popierał zarówno geodeta K. K. , jak i powołany w toku postępowania biegły sądowy Z. P. , a wyznaczona w ten sposób przez nich granica, na podstawie stwierdzonego stanu prawnego była tożsama i wytyczona punktami od (...) do (...) . Sąd Rejonowy zwrócił uwagę na okoliczność, że gdy rozgraniczenie ma nastąpić według stanu prawnego, to nie można kierować się jedynie danymi z ewidencji gruntów, gdyż stan ten nie zawsze pokrywa się ze stanem prawnym w rozumieniu art. 153 kc , przy ustalaniu którego bierze się pod uwagę wymienione w treści art. 31 ust. 2 – prawa geodezyjnego i kartograficznego z dnia 17 maja 1989r. (Dz. U. nr 30, poz. 163 ze zm.) znaki i ślady graniczne, mapy oraz inne dokumenty, a także punkty osnowy geodezyjnej, obok których posłużyć się można innymi dowodami przewidzianymi procedurą cywilną jak zeznania świadków, opinia biegłego, przesłuchanie stron, na co wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 września 1997r. II CKN 309/97, dlatego też Sąd wyznaczając granice nie kierował się argumentacją biegłego, że wadliwie przeprowadzony podział działki (...) nie powinien dzisiaj obciążać nabywców nieruchomości sprzedanych przez Agencję nieruchomości Rolnych, którzy byli w dobrej wierze. Poza tym tak dokonane rozgraniczenie nieruchomości doprowadziłoby do powstania nowej działki, będącej własnością Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych, a jej istnienie stworzyłoby szereg problemów prawnych, gdyż działka ta stanowiłaby jedynie mur i koniecznym byłoby zatem ustanowienie na całej jej długości służebności gruntowych, ażeby właściciel miał możliwość dojścia lub dojazdu do nowej działki. W ocenie Sądu I Instancji takie rozwiązanie byłoby „wysoce niesprawiedliwe” dla uczestników postępowania, których działki zostałyby obciążone służebnościami na rzecz nowej, nie mającej racji bytu działki, to jest muru, przez co nie mogliby oni w pełni korzystać ze swoich działek i znosić użytkowanie ich nieruchomości przez właściciela nowoutworzonej działki. Apelacje od postanowienia wywiódł uczestnik postępowania Skarb Państwa – Agencja Nieruchomości Rolnych, zaskarżając postanowienie w całości w zakresie w jakim dokonane zostało rozgraniczenie pomiędzy nieruchomością drogową, położoną w D. – działka nr (...) , a nieruchomościami stanowiącymi działki o numerach: (...) , po punktach granicznych od (...) do (...) i zarzucając mu naruszenie art. 154 kc poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i tym samym niepotraktowanie muru jako urządzenia służącego do wspólnego użytku oraz sprzeczność poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez przyjęcie granicy pomiędzy nieruchomościami po zewnętrznej stronie muru, a tym samym uznanie, że granica była sporna, chociaż wcześniej strony przyjęły granice nieruchomości i je w pełni zaakceptowały, a także przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów wobec oparcia rozstrzygnięcia na opinii biegłego co do której zgłoszone zostały zastrzeżenia. Wskazując na powyższe uchybienia strona apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez dokonanie rozgraniczenia między spornymi nieruchomościami po punktach granicznych nr: (...) czyli po wewnętrznej stronie muru, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył: Apelacja uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości (...) nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny, które to ustalenia Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje jako własne. Podzielić też należało dokonaną przez Sąd I Instancji ocenę prawną, która jest logiczna, rzeczowa i uzasadniona w materiale dowodowym sprawy oraz obowiązujących przepisach prawa, przywołanych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wbrew zarzutom apelacji nie można było dopatrzyć się sprzeczności ustaleń Sądu Rejonowego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, co do przyjętej granicy pomiędzy spornymi nieruchomościami, po wewnętrznej stronie muru. Biegły sądowy geodeta Z. P. bardzo szczegółowo przedstawił w swojej opinii rys historyczny, wraz z załączoną dokumentacją fotograficzną z tego okresu, z których to dokumentów wynika, że dawny PGR stanowił zespół dworski z folwarkiem, który okalał mur charakterystyczny dla budowli z tego okresu, będący nie tylko wzmocnieniem skarpy, ale również ścianą budynków gospodarczych, co przemawia za tym, jak słusznie przyjął biegły w swojej opinii oraz Sąd I Instancji, że mur ten pełnił funkcję budowli, a nie wyłącznie urządzenia drogowego w rozumieniu art. 154 kc zwłaszcza, że na przedstawionych zdjęciach widać ślady w murze po rozebranych budynkach. Z tych przyczyn zarzuty strony apelującej o sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz o naruszeniu przez Sąd Rejonowy treści art. 154 kc , uznać należało za chybione. W tym miejscu podkreślić należy, że stanowisko biegłego Z. P. w całości zgodne było z oceną innego geodety, a to K. K. , powołanego w postępowaniu rozgraniczeniowym, celem odtworzenia granicy między działką (...) – nieruchomością drogową, a działkami uczestników postępowania opisanymi wyżej, którzy zgodnie przyjęli, że istnieją warunki do ustalenia tej granicy według stanu prawnego i w taki sam sposób przedstawili jej przebieg, a mianowicie miała ona przebiegać po wewnętrznej stronie muru. Opinia biegłego Z. P. jest bardzo wnikliwa, obszerna, a jednocześnie rzeczowa i konkretna, oparta na stosownych dokumentach źródłowych, wynikających z obowiązujących w tym okresie przepisów prawa, które biegły przywołał w części wstępnej opinii, w tym określonych w przepisach ustawy z dnia 17 maja 1989r. prawo geodezyjne i kartograficzne ( Dz. U. z 2000r. nr 100, poz. 1086 ze zm.). Biegły dysponował też materiałami wydanymi przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Z. , które pozwoliły mu na ustalenie stanu prawnego działek uczestniczących w rozgraniczeniu. Biegły sądowy odpowiedział też na wszystkie zarzuty apelującego uczestnika postępowania obszernie, rzeczowo, wyjaśniając zgłaszane wątpliwości, a przesłane pismo uczestnika postępowania z dnia 26.09.2012r., które wpłynęło do Sądu Rejonowego w dniu 28.09.2012r. po wydaniu orzeczenia w sprawie, jest niczym innym jak kolejną polemiką ze stanowiskiem biegłego wyrażonym w pisemnej opinii uzupełniającej, przy czym podnieść też należy, że odpis opinii uzupełniającej uczestnik postępowania otrzymał w dniu 10.09.2012r., a więc 18 dni przed wyznaczonym terminem rozprawy. Dlatego też nie można czynić zarzutu Sądowi Rejonowemu, że wydał orzeczenie nie wyjaśniając zarzutów strony apelującej zgłoszonych przez nią w wyżej wskazanym piśmie. Uczestnik postępowania Skarb Państwa – Agencja Nieruchomości (...) nie przedstawiła w toku postępowania dowodu, który podważyłby wiarygodność opinii biegłego sądowego geodety, a zgłaszane przez nią zarzuty są jedynie jej subiektywną oceną, nie mającą uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy, polemizującą z poprawnymi ustaleniami Sądu Rejonowego, opartymi na konkretnych dowodach, w tym opinii biegłego specjalisty z zakresu geodezji. Nie można zgodzić się ze stroną apelującą, że z obowiązujących w 1993r. przepisów prawa nie wynika jednoznacznie, że przy podziale nieruchomości przyjąć należy jej granice protokolarnie oraz, że nieuzasadnione są twierdzenia biegłego sądowego, że przy okazaniu granic w 1993r. nie zostali dopuszczeni pozostali właściciele działek, bowiem w pisemnej opinii uzupełniającej, sporządzonej dnia 28 sierpnia 2012r. biegły wskazał przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989r. prawo geodezyjne i kartograficzne , obowiązujące w 1993r., a to art. 39 w związku z art. 32 tej ustawy, z których jednoznacznie wynika, że geodeta miał obowiązek, przy dokonaniu podziału geodezyjnego, ustalić granice zewnętrzne dzielonej działki, a następnie spisać protokół i okazać go, celem przyjęcia i podpisania, właścicielom sąsiednich nieruchomości, czego w 1993r. geodeta nie wykonał i nie dokonał rozgraniczenia działki (...) z działkami obocznymi, ustalając granice bez wiedzy właścicieli działek obocznych, a co pozostawało w sprzeczności z treścią przywołanego wyżej art. 39 prawa geodezyjnego i kartograficznego . Dlatego też powoływanie się na tę czynność, jako istotną dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, nie można uznać za uzasadnione. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 518 kpc , apelacja uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych, wobec jej bezzasadności, podlegała oddaleniu. O kosztach w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie art. 520 § 2 kpc przyjmując, że interesy uczestników postępowania były sprzeczne.