Sad powszechny, I ACa 1384/13

Sygn. akt I ACa 1384/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Kowacz-Braun (spr.) Sędziowie: SSA Maria Kus-Trybek SSA Józef Wąsik Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Rogowska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa J. W. przeciwko S. G. o zwolnienie spod egzekucji na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt I C 647/12

1. oddala apelację;
2. zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 3 321 zł (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego. I ACa 1384/13 UZASADNIENIE wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 stycznia 2014 r. Pozwem z dnia 18 stycznia 2012 r. powódka J. W. wniosła przeciwko pozwanej S. G. o zwolnienie zajętej nieruchomości – lokalu nr (...) stanowiącego odrębną nieruchomość przy ul. (...) spod egzekucji prowadzonej przez komornika M. M. do sygn. akt KMP 24/03 i o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu według norm przepisanych. Na uzasadnienie swego żądania powódka podała, że od 12 kwietnia 2006 r. jest właścicielką tego lokalu, a w dacie jego nabycia w księdze wieczystej brak było wzmianki o postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z wniosku pozwanej, o którym dowiedziała się dopiero w styczniu 2012 r. Wzmiankę o wszczęciu egzekucji ujawniono w księdze wieczystej w dniu 3 stycznia 2012 r. Brak było w dacie nabycia nieruchomości skutecznego wobec powódki zajęcia, a w konsekwencji nie ma do niej zastosowania art. 930 § 1 k.p.c. Nieruchomość ta winna zatem zostać zwolniona spod egzekucji jako stanowiąca własność osoby trzeciej. Ponieważ R. P. prawom powódki nie zaprzecza powództwo zostało wytoczone wyłącznie przeciwko egzekwującej wierzycielce S. G. . Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Zarzuciła, że przyłączyła się do egzekucji z nieruchomości lecz jako kolejny wierzyciel nie została ujawniona w księdze wieczystej, gdyż wcześniej dokonane czynności egzekucyjne są skuteczne wobec kolejnych wierzycieli. W piśmie z dnia 16 października 2012 r. pozwana zarzuciła uchybienie terminu z art. 841 § 3 k.p.c. albowiem wniosek o wpis do księgi wieczystej został złożony w dniu 16 grudnia 2011 r. i od tej daty należy liczyć termin z art. 841 § 3 k.p.c. Zarzuciła nadto, że powódka dużo wcześniej wiedziała o toczącej się w stosunku do lokalu egzekucji z wniosku pozwanej. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 4428 zł tytułem kosztów procesu. Orzeczenie to Sąd Okręgowy poprzedził następującymi ustaleniami: Komornik M. M. prowadził do sygn. akt IV KM 2146/04 postępowanie egzekucyjne z nieruchomości lokalowej przy ul. (...) w K. z wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. (...) w K. . S. G. w dniu 28 października 2005 r. przyłączyła się do tej egzekucji jednak Komornik nie złożył wniosku o ujawnienie w księdze wieczystej ostrzeżenia o przyłączeniu kolejnego wierzyciela. Umową z dnia 12 kwietnia 2006 r. R. P. sprzedał J. W. lokal mieszkalny przy ul. (...) w K. . W dacie sprzedaży w dziale (...) było wpisane ostrzeżenie o egzekucji prowadzonej do sygn. akt IV KM 2146/04, a w dziale (...) hipoteka umowna na rzecz Banku (...) S.A. Przy umowie sprzedaży R. P. poinformował J. W. , że lokal jest obciążony hipoteką na rzecz banku (...) oraz, że istnieje zaległość w stosunku do Wspólnoty Mieszkaniowej. R. P. z pieniędzy otrzymanych od J. W. zapłacił w jej obecności dług w stosunku do Wspólnoty Mieszkaniowej. Przed zakupem nieruchomości J. W. zapoznała się z aktualnym odpisem z księgi wieczystej. R. P. nie informował J. W. o tym, że toczy się postępowanie egzekucyjne alimentów na rzecz S. G. ani o tym, że ma córkę. R. P. nie informował J. W. o tym, że jest prowadzone postępowanie egzekucyjne skierowane do lokalu przy ul. (...) w K. aż do momentu gdy komornik podjął czynności w celu wyznaczenia licytacji lokalu. Korespondencji kierowanej przez komornika do J. W. nie odbierał i nie informował jej o tym, że taka korespondencja przychodziła. O prowadzonej egzekucji poinformował pismem z dnia 5 stycznia 2012 r. Korespondencja do J. W. w sprawie KMP 24/03 była aż do momentu zgłoszenia się pełnomocnika w dniu 30 stycznia 2012 r. kierowana na adres ul. (...) i pod tym adresem awizowana bez odbioru przez adresata. Na wniosek J. W. z dnia 22 czerwca 2011 r. z księgi wieczystej lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w K. wykreślono w dniu 8 sierpnia 2011 r. wzmiankę o egzekucji z wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. (...) w K. do sygn. akt IV KM 2146/04 w oparciu o postanowienie o umorzeniu postępowania z dnia 21 września 2007 r. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie nakazał Komornikowi sądowemu M. M. kontynuowanie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości lokalowej przy ul. (...) przeciwko dłużnikowi R. P. , w tym złożenie na podstawie art. 924 k.p.c. wniosku o dokonanie w księdze wieczystej tej nieruchomości wpisu o wszczęciu egzekucji z wniosku wierzyciela S. G. . Wzmianka o wniosku komornika o ujawnienie w księdze wieczystej lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w K. została ujawniona w księdze wieczystej w dniu 16 grudnia 2011 r. Ujawnienie ostrzeżenie o egzekucji nastąpiło w dniu 12 czerwca 2012 r. Odwołując się do treści art. 841 § 1 i § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy wskazał, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż w dacie dokonania zakupu przedmiotowego lokalu toczyło się w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. (...) w K. , do którego to postępowania przyłączyła się również pozwana, jednakże fakt przyłączenia się nie został ujawniony w księdze wieczystej lokalu. Pozwana nie może zatem powołać się w stosunku do powódki na skutki zajęcia nieruchomości przewidziane w art. 930 k.p.c. albowiem fakt przyłączenia się pozwanej do egzekucji nie został wpisany do księgi wieczystej lokalu a z ustalonego stanu faktycznego nie wynika aby powódka wiedziała o przyłączeniu się pozwanej do postępowania egzekucyjnego (por. uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 6 listopada 2007 r. III CZP 93/07, OSNC 2008/7-8, poz. 68). Powyższa uchwała Sądu Najwyższego rozstrzyga w sposób pozytywny zagadnienie dopuszczalności ujawnienia w księdze wieczystej zajętej nieruchomości przyłączenia się kolejnych wierzycieli i poglądy w niej wyrażone Sąd Okręgowy podzielił. Okoliczność, że pozwana przyłączając się do egzekucji działała w zaufaniu do prawidłowości czynności podejmowanych w związku z tym przez komornika nie ma w tym kontekście znaczenia przy ocenie skuteczności wobec powódki zajęcia nieruchomości w celu egzekucji wierzytelności pozwanej. Skoro zaś zajęcie nieruchomości w celu egzekucji wierzytelności pozwanej nie było wobec powódki skuteczne, to powódce co do zasady przysługiwać mogłoby roszczenie o zwolnienie lokalu spod egzekucji z art. 841 k.p.c. W chwili obecnej lokal ten stanowi bowiem własność powódki, a zatem prawo o charakterze bezwzględnym na które powódka może powołać się w stosunku do każdej osoby, w tym również w stosunku do pozwanej. Nie budzi również wątpliwości, że powódka nie jest dłużnikiem pozwanej. Z kolei kontynuowanie postępowania egzekucyjnego z wniosku pozwanej, w szczególności sprzedaż lokalu na licytacji, doprowadzi - zgodnie z art. 999 § 1 k.p.c. - do przeniesienia własności tego lokalu na nabywcę licytacyjnego, a w konsekwencji do utarty prawa własności tego lokalu przez powódkę. Powództwo podlegało jednak oddaleniu z uwagi na uchybienie terminu prekluzyjnego do jego wytoczenia przewidzianego w art. 841 par. 3 k.p.c. Zgodnie bowiem z tym przepisem powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji osoba trzecia może wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że inny termin jest przewidziany w przepisach odrębnych. W realiach niniejszej sprawy inny termin aniżeli miesięczny nie jest przewidziany. Jak natomiast wynika z ustalonego stanu faktycznego komornik M. M. złożył w grudniu 2011 r. wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej lokalu ostrzeżenia o postępowaniu egzekucyjnym toczącym się z wniosku pozwanej. Wzmiankę o wniosku komornika o ujawnienie w księdze wieczystej ostrzeżenia o postępowaniu KMP 24/03 z wniosku pozwanej ujawniono w księdze wieczystej w dniu 16 grudnia 2011 r. Od tego momentu, zgodnie art. 2 u.k.w.h., powódka nie może już zasłaniać się nieznajomością wniosku komornika, a tym samym nie może zasłaniać się niewiedzą o toczącym się z wniosku pozwanej postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do lokalu. Uznanie, że wyrażona w powyższym przepisie zasada jawności ksiąg wieczystych nie ma zastosowania w realiach niniejszej sprawy pozbawiałaby tę zasadą rzeczywistego normatywnego znaczenia. W konsekwencji z mocy tego przepisu należy powódce przypisać wiedzę o toczącym się postępowaniu egzekucyjnymi z wniosku pozwanej, a w konsekwencji również i o naruszeniu jej praw do przedmiotowego lokalu poprzez skierowanie do niego egzekucji długu, którego dłużnikiem powódka nie jest. Zgodnie z art. 841 § 3 k.p.c. powódka mogła zatem skutecznie wytoczyć powództwo o zwolnienie spod egzekucji w terminie 1 miesiąca od dnia 16 grudnia 2011 r. a zatem, zgodnie z art. 112 k.c. do końca dnia 16 stycznia 2012 r. Ponieważ powództwo zostało wytoczone dopiero w dniu 18 stycznia 2012 r. uznać należy, że zostało wytoczone z uchybieniem terminowi prekluzyjnemu z art. 841 § 3 k.p.c. i w konsekwencji tego podlegało oddaleniu. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 98 par. 1 k.p.c. Apelację od tego wyroku wniosła powódka J. W. , która zarzuciła naruszenie: - art. 233 § 1 k.p.c. polegające na wadliwej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego – odpisu zupełnego księgi wieczystej nr (...) , w konsekwencji prowadzące do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegającego na ustaleniu, że wzmianka o wniosku komornika o ujawnienie w księdze wieczystej ostrzeżenia o postępowaniu egzekucyjnym o sygn. akt KMP 24/03 toczącym się z wniosku pozwanej zamieszczona została w dniu 16 grudnia 2011 r., a w konsekwencji, że powództwo ekscydencyjne wniesione zostało z przekroczeniem terminu określonego w art. 841 § 3 k.p.c. ; - art. 841 § 3 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu powództwa pomimo braku upływu jednomiesięcznego terminu do wniesienia powództwa liczonego od dnia dowiedzenia się przez powódkę o naruszeniu jej praw. Wskazując na powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Pozwana S. G. wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powódki J. W. jest nieuzasadniona. Ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny został przyjęty przez Sąd Apelacyjny jednak z następującą korekta i uzupełnieniem. Mianowicie jak wynika z odpisu księgi wieczystej nr (...) we wnioskach i podstawie wpisów w księdze wieczystej w zestawieniu rubryk – dane o wpisach i chwili wpisu w jednej z podrubryk – dane o wniosku widnieje wzmianka o dacie wpływu wniosku, z której wynika, że 16 grudnia 2011 r. wpłynął wniosek na dziennik DZ.KW. oznaczony numerem (...) , natomiast w dziale (...) „Prawa, Roszczenia i Ograniczenia” w Rubryce 3.1 – Wzmianki w dziale (...) - wzmiankę DZ.KW./ (...) zamieszczono w dniu 19 grudnia 2011 r. (odpis i księgi wieczystej nr (...) k. 96-98, 207-217). Powyższa zmiana w ustaleniach faktycznych nie prowadzi jednak do uznania apelacji za zasadną. Istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma bowiem stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 kwietnia 2008 r. sygn. akt I CSK 3/08 (Biul. SN 2008/7/9, OSNC-ZD 2009/1/6, M. Prawn. 2009/16/894-895). Zagadnienie mocy wstecznej wpisu dokonanego w księdze wieczystej było przedmiotem rozważań zarówno orzecznictwa jak i doktryny. Jednak kwestia mocy wstecznej wniosku o dokonanie wpisu o toczącej się egzekucji wprost rozważana była przede wszystkim w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1997 r., I CKN 96/96 (OSNC 1997, nr 10, poz. 142). Sąd Najwyższy wyraził wówczas pogląd, że skutek zajęcia nieruchomości wymieniony w art. 930 § 1 zdanie 1 k.p.c. następuje z mocy prawa bez względu na to, czy sąd wieczysto księgowy dokonał wzmianki, o której mowa w art. 626