Sad powszechny, III Ca 433/14

Sygn. akt III Ca 433/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, Wydział III Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia SO Urszula Kapustka Sędzia SO Katarzyna Kwilosz – Babiś ( sprawozdawca ) Sędzia SO Tomasz Białka Protokolant: staż. Kinga Burny po rozpoznaniu w dniu 1 października 2014 r. w Nowym Sączu na rozprawie sprawy z powództwa A. W. przeciwko P. S. o zakaz i nakazanie wykonania czynności na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Zakopanem z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt I C 260/12

1. oddala apelację;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt III Ca 433/14 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 20 marca 2014r. Sąd Rejonowy w Zakopanem zakazał pozwanemu P. S. oraz osobom jego prawa reprezentującym czynienia jakichkolwiek przeszkód w swobodnym korzystaniu przez powódkę A. W. i osoby jej prawa reprezentujące ze służebności obciążającej północno-zachodnią część położonej w Z. obręb (...) działki ewid. nr (...) stanowiącej szlak drożny oznaczony literami M-O-S-F-R-P-N-M w opinii biegłego A. B. z 10.05.2013r zam. (...) ( pkt. I.), nakazał pozwanemu P. S. usunięcie w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie składu żwiru, kamieni i asfaltu w części zalegającej na szlaku służebnym uwidocznionym w opinii biegłego A. B. z dnia 10.05.2013r, przy czym w razie braku usunięcia powyższej pryzmy w zakreślonym terminie upoważnił powódkę A. W. do usunięcia pryzmy na koszt pozwanego ( pkt. II), nakazał pobrać od powódki A. W. na rzecz Skarbu Państwa – kasa Sądu Rejonowego w Zakopanem kwotę 635,57 zł ( pkt. III) i pozostałe koszty postępowania wzajemnie zniósł ( pkt. IV). Sąd Rejonowy ustalił, że powódka A. W. jest właścicielką działki ewid. nr (...) położonej w Z. obr. (...) objętej KW nr (...) oraz współwłaścicielką działki ewid. nr (...) powstałej z połączenia działek ewid. nr (...) , (...) (...) w obr. (...) położonych w Z. , objętych KW nr (...) tut. Sądu. Budynek będący częścią składową dz. ewid. nr (...) powódka udostępnia osobie trzeciej na podstawie umowy najmu z dnia 23 czerwca 2008r. W budynku tym prowadzona jest działalność gospodarcza polegająca na świadczeniu usług turystycznych i noclegowych. Sąsiadująca z działką nr (...) nieruchomość stanowiąca działkę ewid. nr (...) kw (...) jest własnością pozwanego P. S. . Powyżej wymienione działki, będące własnością powódki, nie posiadały dostępu do drogi publicznej. Postanowieniem tut. Sądu z dnia 29 kwietnia 1959 r. została ustanowiona służebność drogi koniecznej na rzecz parcel panujących i każdoczesnych jej właścicieli, a to l. kat. (...) i (...) – wchodzących w skład realności KW Nr (...) Sądu Powiatowego w Z. , stanowiących współwłasność wnioskodawców S. L. i W. L. (poprzedników prawnych powódki), szlakiem o szerokości 3 metrów i długości 35,50 m wiodącym północno-wschodnim krańcem parcel służebnych lkat. (...) i (...) wchodzących w skład (...) Sądu Powiatowego w Z. i stanowiących własność W. S. s. J. (poprzednika prawnego pozwanego) – tak jak to oznaczono na planie sytuacyjnym inż. M. P. z dnia 27 stycznia 1959r. Aktualnie, zgodnie z opinią sporządzoną przez mgr inż. A. B. ustalono, że część tej zidentyfikowanej obecnie służebności, w/g oznaczeń S-F-R-P-N-M-O-S, naniesionych na mapę sytuacyjną do identyfikacji służebności z dnia 10 maja 2013 r., biegnie po północno-zachodniej części dz. ewid. (...) – obr. (...) ujawnionej w KW (...) i ustanowiona jest na rzecz każdoczesnych właścicieli dz. ewid. (...) – obr. (...) ujawnionej w KW (...) i dz. ewid. (...) – obręb (...) ujawnionej w KW (...) , a część tej zidentyfikowanej służebności wg oznaczeń F-C-D-P-R-F biegnie po południowo – wschodniej części dz. ewid. (...) – Obr. (...) , ujawnionej w KW (...) i ustanowiona jest na rzecz każdoczesnych właścicieli dz. ewid. (...) i dz. ewid. (...) obr. (...) . Szerokość służebność wynosi 3 m. W świetle opisanej powyżej służebności znajdują się: pryzma kamieni, która zalega w tym miejscu od ponad 20 lat oraz skład żwiru, asfaltu i kamieni, które leżą tam od ponad 7 lat. Będące przedmiotem sporu drewniane ogrodzenie z kulików i desek zostało postawione przez pozwanego i biegło przez północno-wschodnią część dz. ewid. (...) , a oznaczonej na mapie sytuacyjnej do identyfikacji służebności z dnia 10 maja 2013 r. sporządzonej przez biegłego mgr inż. A. B. , punktami koloru czarnego wg. oznaczeń: 23,24,25,
3. Ogrodzenie to nie zawęża służebności, natomiast w świetle służebności znajdowały się jeszcze trzy słupki, będące przedłużeniem przedmiotowego ogrodzenia, a które to zostały usunięte przez powódkę. Faktyczny przebieg służebności w terenie pokrywa się ze służebnością ustanowioną postanowieniem Sądu Powiatowego w Z. z dnia 29 kwietnia 1959 r. Powódka, jej poprzednicy prawni, najemca oraz goście zatrzymujący się w budynku powódki od zawsze korzystali ze szlaku drożnego w takiej postaci, w jakiej istnieje teraz. Od strony północnej do służebności przylega ogrodzenie sąsiedniej działki nr (...) , a której to właścicielem jest S. Z. . Powódka nabyła od niego fragment działki nr (...) , aby ułatwić sobie skręt. Na zlecenie powódki mgr inż. C. C. sporządziła mapę do celów prawnych z dnia 28 września 2010 r. l.k.s. rob. (...) . Na podstawie tej mapy do KW nr (...) zostało wpisane prawo drogi koniecznej biegnącej szlakiem o szerokości 3 m wiodącym północnozachodnim krańcem : - dawnej parceli gruntowej l. kat. (...) , obecnie szlakiem wyznaczonym na wykazie zmian do projektu służebności drogi literami A-B-C-D-E-F po działce ewid. nr (...) objętej KW nr (...) ; - dawniej parceli gruntowej l. kat. (...) , obecnie szlakiem oznaczonym na wykazie zmian do projektu służebności drogi literami A-F-G po dz. ewid. nr (...) objętej KW nr (...) - na rzecz każdoczesnego właściciela dz. ewid. nr (...) mającej powstać z dawnej parceli gruntowej l. kat. (...) (powstałej z parceli gruntowej l. kat. (...) ) i z połączenia dz. ewid. nr (...) , (...) , (...) w obrębie (...) – przeniesiono z KW (...) . Opracowanie to okazało się błędne. Oceniając przytoczony wyżej stan faktyczny Sąd Rejonowy powołał się na treść art. 222 § 2 k.c. i art. 251 k.c. Wskazał, że spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do kwestionowania przez pozwanego przebiegu służebności w terenie w stosunku do prawa przysługującego powódce. Podkreślił, że podstawą istnienia prawa służebności drogi koniecznej jest postanowienie Sądu Powiatowego w Z. z dnia 29 kwietnia 1959 r., które to zostało wydane w oparciu o opinię inż. M. P. z dnia 27 stycznia 1959 r., które to postanowienie jest tytułem prawnym ustanawiającym prawo służebności drogi koniecznej. W ocenie Sądu Rejonowego służebność drogi koniecznej wpisana w księdze wieczystej nr (...) na podstawie opinii inż. C. C. , która to została sporządzona, jak wykazało postępowanie, w sposób błędny nie może pozbawiać powódki możliwości dochodzenia swoich praw przed Sądem, ponieważ wykazała ona, że korzysta, podobnie jak jej poprzednicy prawni, ze służebności w takim zakresie, w jakim została ona ustanowiona postanowieniem Sądu z dnia 29 kwietnia 1959 r. W ocenie Sądu pozwany błędnie zinterpretował wspomniane postanowienie i dlatego kwestionował faktyczny przebieg służebności, sądząc że jest on niezgodny ze stanem prawnym. Dalej Sąd I instancji podniósł, że ustalił prawidłowy przebieg służebności na podstawie opinii sporządzonej przez biegłego inż. A. B. , co do której słuszności Sąd nie miał wątpliwości. Na podstawie tej opinii stwierdzono, że służebność obciążająca północno-zachodnią część położonej w Z. obręb (...) dz. ewid. (...) stanowi szlak drożny oznaczony literami M-O-S-F-R-P-N-M w tejże opinii. Wspomniana opinia okazała się zgodna z opinią inż. M. P. , która to była podstawą postanowienia Sądu Powiatowego w Z. z dnia 29 kwietnia 1959 r., stanowiącego tytuł prawny potwierdzający istnienie służebności. Jak wykazało postępowanie, w świetle służebności, znajdują się dwie pryzmy kamieni i żwiru: pierwsza zalegająca tam od 20 lat oraz druga, która znajduje się w tym miejscu od ok. 7 lat. Zgodnie z art. 293 § 1 służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć. Ze względu na wygaśnięcie służebności w zakresie pryzmy kamieni powód nie zgłaszał roszczeń w związku z jej zaleganiem. Z kolei jeśli chodzi o drugą pryzmę, Sąd nakazał jej usunięcie, ponieważ jak ustalono w toku postępowania, zalega ona tam od ok. 7 lat, wobec czego ustawowy termin potrzebny do wygaśnięcia służebności jeszcze nie upłynął i tym samym narusza ona prawo przysługujące powódce. W świetle służebności znajdował się również fragment płotu wzniesionego przez pozwanego, został jednak usunięty. Dalej Sąd stwierdził, że głównym celem postępowania jest ochrona prawa służebności drogi koniecznej przysługująca powódce w razie jej naruszenia. Ze sformułowania art. 222 § 2 k.c. wynika, że na treść roszczenia negatoryjnego składają się dwa uprawnienia przyznane właścicielowi: możliwość żądania przywrócenia stanu zgodnego z prawem oraz zaprzestania naruszeń. W zależności od okoliczności właścicielowi może przysługiwać jedno albo drugie uprawnienie, albo obydwa łącznie (por. J. Ignatowicz (w:) Komentarz , t. I, 1972, s. 595; S. Rudnicki, Komentarz , 2007, s. 368). Uprawnienie do żądania zaprzestania naruszeń znajduje zastosowanie w sytuacji istnienia realnego niebezpieczeństwa powtarzających się działań bezprawnych, wkraczających trwale w sferę prawa własności i ma ono na celu zapobieżenie naruszeniom w przyszłości (por. wyrok SN z dnia 14 maja 2002 r., V CKN 1021/00, Lex nr 55512). W świetle zebranego materiału dowodowego, Sąd ustalił, że pozwany czynił przeszkody w swobodnym korzystaniu przez powódkę ze służebności, dlatego zakazał pozwanemu naruszania powódki w prawie swobodnego korzystania ze służebności. O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 kpc mając na uwadze, iż pozwany kwestionował przebieg służebności m.in. w związku z jej opisem w księdze wieczystej, a skoro opracowanie na który oparto wpis okazał się błędne i dopiero w toku niniejszego postępowania opinia biegłego geodety wykazała przebieg służebności to brak podstaw do zasądzania zwrotu kosztów na rzecz powódki. Apelację od w/w orzeczenia złożył pozwany P. S. , w której zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 251 k.c. , 222 §2 k.c. przez uwzględnienie ochrony służebności drogi koniecznej wytyczonej przez biegłego sądowego A. B. , mimo, iż służebność drogi koniecznej została inaczej ustalona w 1959r. w postępowaniu sądowym przez biegłego M. P. , w 2010r. przez geodetę C. C. , w 2012r. przez geodetę T. R. ., 2) naruszenie prawa materialnego a to: art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez pominięcie istniejącego ustawowego domniemania wynikającego z tego przepisu, 3 ) naruszenie prawa procesowego a to art. 227 k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c. i art. 231 k.p.c. przez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez uznanie opinii biegłego A. B. , która stoi w sprzeczności z trzema innymi opiniami geodetów, orzeczeniem sądowym i wpisem do księgi wieczystej dokonanym na podstawie mapy geodety C. C. , 4) naruszenie art. 328 k.p.c. przez pominięcie przez Sąd w uzasadnieniu zarzutu pozwanego naruszenia prawa materialnego a to art. 3 ustawy o księgach wieczystych hipotece, 5) naruszenie prawa procesowego poprzez „niewyjaśnienie istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez dowolna identyfikację służebności drogi koniecznej w terenie mimo innego wytyczenia drogi koniecznej, przez innych uprawnionych geodetów, brak identyfikacji przebiegi parcel katastralnych, po których byłaby ustanowiona służebność względem obowiązującej mapy ewidencji gruntów”. Powołując się na w/w zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozowanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego według nom przepisanych i kosztów dojazdu pełnomocnika pozwanego na rozprawę apelacyjną. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarzuty w niej podniesione są bezzasadne. Nie zachodzą również uchybienia, które Sąd Okręgowy bierze pod rozwagę z urzędu, a skutkiem których byłaby nieważność postępowania. Sąd Rejonowy dokładnie przeprowadził postępowanie dowodowe i dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych. Sąd Okręgowy w całości akceptuje te ustalenia, albowiem jednoznacznie wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego. Również ocena prawna stanu faktycznego sprawy w pełni zasługuje na aprobatę. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie konieczne elementy i wbrew zarzutowi z pkt. 3 apelacji odnosi się również do kwestii znaczenia wpisu służebności w księdze wieczystej. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zupełnie gołosłowne a tym samym bezpodstawne są zawarte w apelacji twierdzenia, że opinia biegłego A. B. , która była podstawą ustaleń Sądu w niniejszej sprawie, jest błędna oraz, że pozostaje w sprzeczności z opiniami geodetów : P. i R. . Biegły A. B. otrzymał w niniejszej sprawie polecenie okazania służebności ustanowionej orzeczeniem Sądu w sprawie Ns 433/57 i zadanie to wykonał, przy czym szczegółowo i przekonująco uzasadnił, w jaki sposób ( za pomocą jakiej metody) dokonał odtworzenia granic służebności. Z wyjaśnień biegłego wynika, że podstawą opinii biegłego były: stan hipoteczno-katastralny, treść postanowienia Sądu w sprawie Ns 433/57 oraz dane liczbowe ( miary) z opracowania geodety P. , czyli tego geodety, który wykonywał mapę służebności w sprawie o ustanowienie służebności – a więc wszystkie materiały konieczne do odtworzenia przebiegu służebności. Innymi słowy w/w biegły odtworzył na wyrysie z mapy ewidencyjnej służebność zaprojektowaną przez geodetę P. i ustanowioną orzeczeniem Sądu w 1959r. W związku z powyższym opinia biegłego A. B. nie może być sprzeczna z opinią geodety P. . Jedyny zarzut jaki teoretycznie można by postawić opinii A. B. to taki, że nie dokonał wiernego odtworzenia służebności ustanowionej w 1959r., ale taki zarzut nie został skutecznie wywiedziony w postępowaniu przed Sądem Rejonowym. Należy bowiem zauważyć, że Sąd Rejonowy zakreślał stronom termin do zgłaszania zarzutów do opinii i pozwany – reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika - w zakreślonym przez Sąd terminie żadnych zarzutów nie złożył. Również w późniejszym toku sprawy pełnomocnik pozwanego nie sformułował konkretnych i rzeczowych zarzutów do opinii biegłego A. B. i co najważniejsze nie wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego geodety. Wniosek taki został zawarty dopiero w apelacji i nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na regulację zawartą art. 381 k.p.c. Nie stanowi dowodu na nieprawidłowość opinii A. B. treść mapy geodety C. C. , ponieważ mapa ta jest błędna. Ocena ta wynika nie tylko z przekonującej opinii biegłego A. B. , ale jest wręcz oczywista, jeśli dokona się analizy sprawy Ns 433/
4. Z akt w/w sprawy wynika niezbicie, że wnioskodawcami w tamtej sprawie byli poprzednicy prawni powódki tj. S. L. i W. L. a nieruchomości władnące nie miały prawnie zagwarantowanego dostępu do drogi publicznej. W związku z powyższym L. domagali się ustanowienia służebności istniejącą w terenie drogą o szerokości 3 metrów i długości ponad 36 metrów biegnącą północno-wchodnim krańcem parcel (...) i (...) stanowiących wówczas własność W. S. , czyli poprzednika prawnego pozwanego. Wniosek ten został przez Sąd w całości uwzględniony. Tymczasem z mapy C. C. wynika, że własność pozwanego miałby być obciążona służebnością na bardzo krótkim odcinku przy zjeździe z drogi publicznej na powierzchni zaledwie 5 m 2 . Jeśli chodzi o mapę geodety T. R. to na w/w mapie zaznaczono granicę służebności częściowo i w zakresie zaznaczonym wskazanie w/w biegłego pokrywa się ze wskazaniem biegłego A. B. . W związku z powyższym mapa geodety T. R. nie może stanowić dowodu na nieprawidłowość opinii A. B. . W dalszej kolejności należy stwierdzić, że zupełnie bezzasadne są także te wywody apelacji, w których jej autor nawiązuje do treści art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece . Powódce służy taka służebność, jaka została ustanowiona postanowieniem Sądu w sprawie Ns 433/57, a nie taka, jak wynika z treści wpisu w księdze wieczystej. Wpis służebności do księgi wieczystej nie ma znaczenia konstytutywnego a jedynie deklaratoryjne. Zadaniem Sądu w niniejszej sprawie było ustalenie jakiej treści służebność przysługuje powódce i ustalenie granic tej służebności jako przesłanki do rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu. Powyższe zadanie Sąd I instancji zrealizował. Jeśli chodzi o kwestię domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece to nie ma racji apelujący sugerując, że domniemanie wynikające z treści wpisu może być obalone jedynie w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemania z art. 3 są domniemaniami iuris tantum i jako takie mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tego domniemania można korzystać z wszelkich środków dowodowych (por. wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2006 r., IV CSK 177/05, LEX nr 301835). – por. Komentarz do art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece E. G. i H. C. w Lex i powołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego). W tym miejscu przypomnieć trzeba, że w przypadku służebności drogi koniecznej nie działa zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i nabywca nieruchomości nabędzie własność wraz z obciążeniem służebnością drogi koniecznej, również wtedy gdy służebność ta nie była ujawniona w księdze wieczystej – co wynika z art. 7 ustawy o księgach wieczystych i hipotece . Mając powyższe na uwadze na zasadzie art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzie art. 98 §1 w związku z art. 108 §1 k.p.c. i. §8 pkt. 3 w związku z §13 ust. 1 pkt.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu . . (...)