Sygn. akt II Ca 2399/13 POSTANOWIENIE Dnia 3 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział II Cywilny - Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Weronika Oklejak (sprawozdawca) Sędzio
§ 2k.p.c.
rozpoznając wniosek o wpis Sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. W (...) została ujawniona parcela katastralna numer l.kat. (...) wpisano na karcie A, że z własnością parceli gruntowej (...) połączone jest prawo służebności przejazdu i przechodu przez parcelę gruntową (...) pod 14 grudnia 1908 roku. Działka numer (...) zmieniła oznaczenie na działkę numer (...) i została odłączona do KW (...) , gdzie w dziale I-SP zostało ujawnione uprawnienie - w/w służebność przeniesiona z karty A lwh (...) K. . Następnie działka nr (...) została odłączona do księgi nr (...) , gdzie jako właściciel wpisana jest M. W.
(1)i gdzie w dziale I-SP zostało ujawnione uprawnienie - w/w służebność przeniesiona z karty A (...) K. . Sąd Rejonowy ustalił, że w wykazie hipotecznym (...) była gmina katastralna K. - K. na karcie C wpisano w pozycji 3, pod 14 grudnia 1908 roku: na podstawie protokołu dochodzeń z daty K. 16 maja 1908 roku intabuluje się prawo służebności przejazdu i przechodu przez parcelę gruntową (...) na rzecz każdoczesnych właścicieli parceli gruntowej (...) Parcela gruntowa (...) objęta była lwh (...) b.gm.kat. K. . Przedmiotowa służebność została ujawniona na karcie C wykazu hipotecznego lwh (...) K. - K. . Zachowane zostały zatem, zdaniem Sądu Rejonowego, wymogi ustawowe § 481 Kodeksu Cywilnego Austriackiego ( N. . (...) ), obowiązujące w dacie ujawnienia przedmiotowej służebności, który to przepis przewidywał konstytutywność wpisu służebności. Zgodnie zaś z art. XXVII Dekretu z dnia 11 października 1946 roku - Przepisy wprowadzające Prawo Rzeczowe i Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. nr 57 poz. 321) prawa rzeczowe istniejące w chwili wejścia w życie prawa rzeczowego pozostają w mocy, chyba, że przepisy dekretu stanowią inaczej. Sąd I instancji ustalił, że z wpisów na karcie A lwh (...) K. wynika, że: działki numer (...) otrzymały nowe oznaczenie jako działka numer (...) obręb (...) , następnie działka numer (...) została podzielona na (...) , działka numer (...) zmieniła oznaczenie na działkę numer (...) i podzieliła się na (...) , którą odłączono do KW (...) oraz na działkę (...) , którą odłączono do KW (...) . Działkę nr (...) nabyli : Z. Ł. i E. Ł. na wspólność ustawową małżeńską na podstawie (...) z dnia 14.09.1976 roku nr (...) . Spadek po E. Ł. wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym nabyli : żona Z. Ł. oraz dzieci: A. Ł. i E. F. po 1/3 części na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie z dnia 09.02.1990 roku I Ns 2066/89/P i na tych podstawach wpisano jako współwłaścicieli działki nr (...) w księdze wieczystej nr (...) - Z. Ł. w 4/6 cz., A. Ł. w 1/6 i E. F. w 1/6. Przy założeniu księgi wieczystej nr (...) dla działki nr (...) , odłączonej z lwh (...) K. , nie przeniesiono z urzędu jako obciążenia ujawnionej na karcie C służebności gruntowej (wpisy z dnia 12.05.1993 roku). Sąd Rejonowy uznał, że służebność ta utrzymała się w stosunku do obciążonej nią części działki nr (...) (powstałej m.in. z l.kat (...) ), bowiem zgodnie z art. 10 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dnia 26.10.1971 roku (Dz. U. nr 27 poz. 250) ograniczone prawa rzeczowe obciążające nieruchomość pozostają w mocy, a działka nr (...) była obciążona wobec ujawnienia służebności na karcie C lwh (...) . Zgodnie z art. 290 § 2 kodeksu cywilnego służebność utrzymuje się w mocy na wszystkich nieruchomościach utworzonych przez podział nieruchomości. Na mocy art. 4 ustawy uchylającej ustawę uwłaszczeniową z 1971 roku w/w z 26.03.1982 roku (Dz. U. nr 11 poz. 81) przedmiotowa służebność pozostała w mocy. Umową częściowego zniesienia współwłasności nieruchomości z dnia 28.12.1993 roku nr rep. A (...) , sporządzoną przed notariuszem I. P. z siedzibą w K. , Z. Ł. , A. Ł. i E. F. znieśli współwłasność nieruchomości w ten sposób, że działka nr (...) podzieliła się na (...) i E. F. otrzymała na własność działkę nr (...) , A. F. otrzymał działkę nr (...) , a działka (...) stała się współwłasnością po połowie A. Ł. i E. F. . Działka nr (...) pozostała w kw (...) , działka nr (...) została odłączona do kw (...) , działka nr (...) została odłączona do kw (...) . W księdze wieczystej nr (...) nadal jako współwłaściciel działki nr (...) wpisani są po połowie A. Ł. i E. F. . Umową darowizny z dnia 11.05.1994 roku nr rep. A (...) sporządzoną przed notariuszem I. P. z siedzibą w K. A. Ł. darował żonie K. Ł. na wspólność ustawową małżeńską działkę nr (...) . Działka nr (...) podzieliła się na (...) Umową darowizny oraz umową ustanowienia służebności gruntowej z dnia 20.09.2007 roku nr rep. A (...) A. i K. Ł. darowali działkę nr (...) swojemu synowi M. Ł. i działkę tę odłączono do księgi nr (...) . Następnie mową darowizny z dnia 10.12.2009 roku nr rep. A (...) A. Ł. i K. Ł. darowali swojej córce M. K.
(1)7/10 cz. w prawie własności działki nr (...) , a ta z kolei darowała ten udział na wspólność ustawową małżeńską sobie i swojemu mężowi M. K.
(2). Działka nr (...) objęta księgą nr (...) podzieliła się na (...) . I na mocy umowy darowizny oraz umowy zmiany umowy służebności gruntowej z dnia 16.05.2011 roku nr rep. A (...) E. F. darowała działkę nr (...) w 7/10 cz. M. K.
(1)i M. K.
(2)oraz w 3/10 cz. A. Ł. i K. Ł. . Działkę nr (...) przyłączono do kw nr (...) . Dla oceny, czy wobec braku wpisu w dziale III księgi wieczystej nr (...) istniejącej służebności i zawarcia w/w umów darowizny przedmiotowa służebność utrzymała się w mocy podstawowe znaczenie ma, według Sądu Rejonowego, odpowiedź na pytanie, czy należy przedmiotową służebność zakwalifikować jako służebność drogi koniecznej, gdyż zgodnie z art. 7 ustawy o księgach wieczystych i hipotece rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa przeciwko służebnościom drogi koniecznej. Sąd I instancji uznał, że przedmiotowa służebność jest służebnością drogi koniecznej. Sąd Rejonowy wskazał, że pojęcie drogi koniecznej nie zostało wprowadzone do systemu prawa przez art. 145 k.c. Z treści służebności wynika, że przedmiotowa służebność była służebnością drogi koniecznej. Zgodnie z ustawą z dnia 07.07.1896 roku ( Dz. U. p. nr 140) o przyznaniu dróg koniecznych - § 3 - droga konieczna polega na służebności ścieżki, przegonu bydła lub drogi jezdnej, albo też na rozszerzeniu takich samych praw drogowych, które już istnieją. Przedmiotowa służebność polegała na prawie przejazdu i przechodu przez p.gr. (...) na rzecz każdoczesnych właścicieli p.gr. (...) A zgodnie z obowiązującym w dacie ujawnienia przedmiotowej służebności § 492 Kodeksu Cywilnego Austriackiego służebnościami gruntowymi wprowadzonymi przez to prawo były: prawo ścieżki, wygonu bydła i drogi jezdnej. Prawo ścieżki obejmowało prawo chodzenia tą ścieżką, prawo bycia noszonym po niej przez ludzi lub pozwalanie drugim ludziom do siebie przez nią przychodzić, z drogą jezdną prawo jeżdżenia jednym lub kilku zaprzęgami. Zgodnie z dołączoną do wniosku mapą oraz mapami przy kw (...) działka uprawniona tj. działka nr (...) powstała z parceli gruntowej l.kat. (...) nie ma dostępu do drogi publicznej. W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy uznał, że przedmiotowa służebność jest służebnością drogi koniecznej i mimo tego, że nie została wpisana w dziale III kw (...) utrzymała się na wszystkich w/w nieruchomościach utworzonych przez podział obciążonej parceli gruntowej l.kat. (...) zgodnie z art. 7 ustawy o księgach wieczystych i hipotece . Tym bardziej, że Skarżący nie przedłożyli żadnych dokumentów na okoliczność, że przedmiotowa służebność nie jest drogą konieczną. Ponieważ, jako podstawę zaskarżonych wpisów Referendarz Sądowy powołał podstawę ujawnioną na karcie C lwh (...) K. (a nie postanowienie o sprostowaniu, które po wniesieniu skargi utraciło moc ) Sąd stwierdzając, że dokonane wpisy odpowiadają z powyżej wymienionych względów prawu, orzekł jak w punkcie I- IV sentencji na podstawie art. 518 1 § 3 k.p.c. Wnioskodawczyni wniosła o wpisanie służebności o treści „z własnością parceli l.kat. (...) odpowiadającej działce nr (...) związana jest służebność przejazdu i przechodu przez parcelę l.kat. (...) ) wchodzącej w skład działki nr (...) , która odpowiada obecnie działkom nr (...) (objętej lwh (...) K. ), nr (...) (objętej kw (...) ), nr (...) (objętej kw (...) ) - jednakże charakter przedmiotowej służebności, zmiany konfiguracji, oznaczenia i powierzchni w/w działek pozwalają jedynie na ustalenie jak dzieliła się parcela obciążona i w skład jakich obecnych działek ewidencyjnych weszła, a nie dają podstaw do stwierdzenia jakim działkom dokładnie aktualnie odpowiada. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w punkcie V sentencji na podstawie art. 626 9 k.p.c. Opisane postanowienie zaskarżyli apelacją uczestnicy, zarzucając Sądowi Rejonowemu naruszenie przepisów postępowania: art. 398 22 §3 w zw. z art. 13 § 2 kpc poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonych wpisów w sytuacji, gdy okazało się, że wpisy powinny być dokonane na podstawie wniosku M. W.
(1), sprecyzowanego dnia 28 listopada 2012 r., oraz dokumentów załączonych do tego wniosku lub w tym wniosku wskazanych, a zostały dokonane na podstawie postanowienia o sprostowaniu; art. 398 22 § 2 w zw. z art. 518 1 § 3 kpc poprzez utrzymanie w mocy wpisów w księdze wieczystej dokonanych na podstawie postanowienia o sprostowaniu, mimo że wobec wniesienia skargi na orzeczenie referendarza sądowego postanowienie referendarza w przedmiocie sprostowania straciło moc; art. 398 22 § 3 w zw. z art. 518 1 § 3 kpc poprzez utrzymanie wpisów dokonanych przez referendarza sądowego na podstawie art. 7 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wobec niewykazania przez uczestników ad 1 - 5, iż służebność nie ma charakteru służebności drogi koniecznej, w sytuacji, gdy uczestnicy ad 1 - 5 na podstawie treści postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Podgórza w Krakowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt DzKw (...) (...) , i (...) (zgodnie z postanowieniem o sprostowaniu z dnia 8 kwietnia 2013 r.), w przedmiocie sprostowania wpisu z dnia 12 maja 1993 r., Dz.Kw. (...) , nie mieli podstaw sądzić, że sprawa toczy się nie w związku ze sprostowaniem, lecz na podstawie wniosku o wpis, gdzie istotną kwestią będzie charakter służebności intabulowanej w roku 1908 jako służebności drogi koniecznej; art. 233 § 1 w zw. z art. 13 § 2 kpc i art. 7 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez przyjęcie, iż ujawniona w lwh (...) K. służebność ma charakter służebności drogi koniecznej, gdy tymczasem ani na podstawie dokumentów załączonych do wniosku (w szczególności mapy), ani dokumentów w tym wniosku wskazanych (w szczególności lwh (...) K. i uczynionej tam intabulacji) nie można było wyciągnąć wniosku, że służebność ma charakter służebności drogi koniecznej w rozumieniu art. 145 kodeksu cywilnego — wręcz przeciwnie konfiguracja działek oraz przebieg dróg publicznych (tak w roku 1908, jak i obecnie) przeczą twierdzeniu, że trakt służebności przechodu i przejazdu przez parcelę nr (...) K. ), ustanowionej na rzecz parceli nr (...) K. ), wiódł od parceli nr (...) do drogi publicznej poprzez parcelę nr (...) , które to naruszenia w konsekwencji doprowadziły do nieważności postępowania ( art. 379 pkt 5 w zw. z art. 13 §2 kpc ). Wobec powyższego skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie Wydział IV Ksiąg Wieczystych z dnia 21 września 2013 r., sygn. akt DzKw KR1P 62907-9/12, (...) i (...) , poprzez oddalenie wniosku oraz uchylenie wpisów dokonanych przez referendarza sądowego z dnia 11 marca 2013 r. w działach III ksiąg wieczystych (...) , (...) , (...) i (...) (...) ; zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestników ad 1 - 5 zwrotu kosztów postępowania skargowego; zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestników ad 1 - 6 zwrotu kosztów postępowania wywołanego wniesieniem niniejszej apelacji. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja uczestników nie zasługuje na uwzględnienie. Sad Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu I instancji. Rozpoczynając rozważania prawne w przedmiotowej sprawie wskazać należy, że kognicja sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym nie jest tożsama z kognicją sądu w procesie cywilnym. Sąd wieczystoksięgowy bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania. Badając treść i formę dołączonych do wniosku dokumentów, sąd stwierdza jedynie, czy istnieje podstawa do wpisu. Jeżeli stwierdzi brak podstaw, bądź istnieją przeszkody do dokonania wpisu, zgodnie z art. 626 9 kpc sąd oddala wniosek. Sąd w chwili orzekania rozstrzyga o tym, czy istnieje podstawa do wpisu w księdze wieczystej. Zgodnie z art.
§ 2k.p.c.
rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przepis ten określa zakres badania sprawy przez sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym. Badanie ogranicza się do okoliczności przytoczonych we wniosku oraz legitymacji wnioskodawcy, a także wymogów formalnych wniosku oraz dokumentów stanowiących załączniki do wniosku i treści księgi wieczystej. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 marca 2013 r. sygn. akt IV CSK 414/12 LEX nr 1324316 zdarzenie mające stanowić podstawę wpisu powinno być badane przez sąd wieczystoksięgowy nie tylko pod względem formalnoprawnym, ale także pod względem skuteczności materialnoprawnej. Z powodu ograniczeń przewidzianych w art.
§ 2k.p.c.
ocena skuteczności materialnoprawnej danego zdarzenia odbywać się musi jedynie w oparciu o treść i formę dokumentów dołączonych do wniosku o wpis, a możliwość dalszego dociekania, z wykorzystaniem innych środków dowodowych, jest wykluczona. Z tych też przyczyn wykluczone jest prowadzenie postępowania dowodowego w szczególności w oparciu o mapy lub inne środki dowodowe na okoliczność, czy służebność ujawniona w lwh (...) K. ma charakter służebności drogi koniecznej, czy też nie. Nie jest także rzeczą sądu wieczystoksięgowego rozstrzyganie kwestii rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2009 roku sygn. akt II CSK 4/09 Lex nr 519937 poza kognicją sądu wieczystoksięgowego pozostaje natomiast kwestia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (post. SN z dnia 20 lutego 2003 r., II CKN 1237/00, 29 listopada 2005 r., III CK 285/05 nie publ.). Sąd wieczystoksięgowy nie może rozstrzygać, czy istnieją przesłanki do uznania, że wnioskodawcę chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Jeżeli natomiast na skutek wpisu stan prawny ujawniony w księdze wieczystej stał się niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym, to ten kto tak twierdzi będzie mógł dochodzić usunięcia niezgodności na podstawie art. 10 u.k.w.h. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2001 r., I CKN 233/99, Lex nr 52349 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 109/01 niepubl.). W świetle powyższego twierdzenia uczestników, że przedmiotowa służebność nie ma charakteru służebności drogi koniecznej, i że chroni ich rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych może być przez nich podnoszone jedynie w procesie o usunięcie niezgodności na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece . Nietrafne są także pozostałe zarzuty apelacji. Jak wskazał Sąd Rejonowy wnioskodawczyni wniosła ostatecznie o ujawnienie z urzędu w księgach wieczystych: (...) prowadzonej dla działki nr (...) obręb (...) (...) prowadzonej dla działki nr (...) obręb (...) i (...) prowadzonej dla działki nr (...) obręb (...) , (...) prowadzonej dla działki nr (...) obręb (...) służebności przejazdu i przechodu zapisanej w księdze wieczystej numer (...) w dziale I-Sp treści wpisanego prawa: ,,z własnością parceli l.kat. (...) odpowiadającej działce nr (...) związana jest służebność przejazdu i przechodu przez parcelę l.kat. (...) wchodzącej w skład działki nr (...) , która odpowiada obecnie działkom nr (...) (objętej lwh (...) K. ), nr (...) (objętej kw (...) ), nr (...) (objętej kw (...) ) - wpis przeniesiono w związku z odłączeniem działki numer (...) z kw (...) ”. Sąd Rejonowy orzekał zatem w oparciu o treść żądania wniosku złożonego przez M. W.
(2). W żaden sposób procedowanie Sądu Rejonowego nie naruszyło praw uczestników. Sąd wieczystoksięgowy, jak wyżej wyczerpująco wyjaśniono, nie prowadzi bowiem postępowania dowodowego, tak jak czyni to sąd w procesie cywilnym. Sąd I instancji prawidłowo rozpoznał wniosek poddany mu pod osąd. Nadto zauważyć należy, że kodeks postępowania cywilnego stanowi w art. 509 1 par. 1 kpc , że czynności w sprawach o wpis w księdze wieczystej może wykonywać referendarz sądowy. Jego udział nie jest zatem obligatoryjny. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 385 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc , apelacja podlegała oddaleniu. Ref. SSR B. K.