Sad powszechny, I Ca 228/14

(1)i E. K. są właścicielami powyższej nieruchomości na prawach wspólności ustawowej, a wszystkie czynności procesowe dokonane po dokonaniu zajęcia nieruchomości w toku egzekucji w dniu 10 stycznia 2007 r. stały się nieskuteczne, co powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu swojego stanowiska powódka wskazała, iż w sprawie egzekucyjnej prowadzonej pod sygnaturą akt III KM (...) prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Elblągu H. K.

(2)dnia 5 stycznia 2007 r. zostało doręczone dłużnikowi H. K.

(1)zawiadomienie o zajęciu nieruchomości. Powódka podniosła, że w wyniku wniesionej apelacji Sąd Okręgowy w Elblągu wyrokiem z dnia 23 maja 2012 r. nakazał, aby w księdze wieczystej numer (...) prowadzonej dla nieruchomości zamiast wyłącznie męża, wpisać oboje małżonków na prawach wspólności ustawowej. Skoro w dniu 3 stycznia 2007 r. w chwili zawiadomienia przez komornika o zajęciu nieruchomości była współwłaścicielką nieruchomości, to złożony przez nią sprzeciw we wskazanym terminie z chwilą potwierdzenia jej prawa do nieruchomości przybrał skuteczną formę prawną. Z tych też względów konsekwencją istniejącego stanu rzeczy jest pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi H. K.

(1), wykonalności wobec powódki E. K. , a także umorzenie postępowania egzekucyjnego. W piśmie procesowym powódka wskazała, iż celem wytoczonego powództwa jest wykazanie, iż egzekucja prowadzana jest w stosunku do osoby, która nie jest dłużnikiem i w konsekwencji egzekucja powinna być umorzona, co miałoby nastąpić w przypadku wydania orzeczenia zgodnie z żądaniem pozwu. W odpowiedzi na pozew pozwana (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością we W. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu, wskazując na brak podstaw do uwzględnienia powództwa, skoro tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko H. K.

(1)został następnie zaopatrzony w klauzulę wykonalności przeciwko małżonce dłużnika E. K. z ograniczeniem odpowiedzialności do majątku wspólnego małżonków, a zatem wszystkie czynności procesowe i egzekucyjne wykonywane na podstawie tego tytułu w stosunku do nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego H. K.

(1)i powódki są skuteczne. Na rozprawie powódka podniosła ponadto, iż postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika E. K. zostało uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 3 grudnia 2002r., a roszczenie pozwanej przedawniło się. Wskazała również, iż zadłużenie wynikało z działalności gospodarczej męża powódki, co świadczyć ma o zasadności powództwa. Wyrokiem z dnia 13 lutego 2014 r. Sąd Rejonowy w Elblągu oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej dokonanej przez Sąd pierwszej instancji: Sąd Rejonowy ustalił, że nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 10 lutego 1998 r., sygn. akt XII NG (...) Sąd Rejonowy - Sąd Gospodarczy w Poznaniu orzekł, że H. K.

(1)winien zapłacić pozwanej Spółce kwotę 2.430 zł z ustawowymi odsetkami w wysokości 35 % w stosunku rocznym od 1 maja 1997 r., z uwzględnieniem dalszych zmian ustawowej stopy procentowej oraz kwotę 651,60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Nakaz zapłaty dnia 11 maja 1998 r. został zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Natomiast postanowieniem z dnia 29 lipca 2002 r. w sprawie o sygn. akt XVII Co (...) Sąd Rejonowy w Poznaniu nadał temu nakazowi klauzulę wykonalności przeciwko małżonce dłużnika E. K. , z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2002 r. w sprawie II Cz (...) i sprawę przekazano Sądowi Rejonowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie sygn. akt XVII Co (...) Sąd Rejonowy w Poznaniu nadał klauzulę wykonalności temu tytułowi egzekucyjnemu także przeciwko małżonce dłużnika E. K. z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego małżeńską ustawową wspólnością majątkową. Na skutek apelacji wyrokiem Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 23 maja 2012 r. sygn. I Ca (...) zmieniono zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt I C (...) oddalający powództwo i nakazano, aby w dziale II księgi wieczystej numer (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Elblągu dla nieruchomości o powierzchni 63,68 ha, położonej w (...) , gmina M. , zamiast H. K.

(1)wpisać H. K.

(1)i E. K. na prawach wspólności ustawowej. Natomiast postępowanie egzekucyjne w sprawie Km (...) jest nadal w toku. Oceniając tak ustalony i bezsporny stan faktyczny pod kątem zasadności zgłoszonego żądania powódki jako małżonki dłużnika o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego i umorzenie prowadzonej z nieruchomości egzekucji, Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c. można żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787 k.p.c. , wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz i te, z którymi mógł wystąpić jego małżonek. Droga tego procesu przysługuje w celu obrony przed postępowaniem egzekucyjnym w wypadku, gdy postępowanie to narusza jego prawa podmiotowe - wynikające z prawa materialnego, a nie gdy zostało naruszone tylko prawo formalne (przepisy prawa egzekucyjnego). To powództwo można wytoczyć wtedy, gdy tytuł egzekucyjny wyposażony jest w cechę prawomocności lub zaopatrzony w rygor natychmiastowej wykonalności. Zasadność powództwa z art. 840 k.p.c. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności ocenia się według stanu rzeczy w chwili orzekania. Za niewątpliwe uznano, że orzeczenie, które jest zwalczane przez powódkę E. K. , jest prawomocne a postępowanie egzekucyjne na jego podstawie zostało wszczęte, ale nie jest jeszcze zakończone. Wskazano, że powódka jednoznacznie wniosła o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego i umorzenie postępowania, przy czym w pozwie powódka nie podniosła żadnego zarzutu skierowanego do przedmiotowego orzeczenia, który skutkowałby pozbawieniem wykonalności tego orzeczenia w całości lub w części. W treści pozwu powódka odniosła się jedynie do trwającego już postępowania egzekucyjnego w sprawie egzekucji z nieruchomości położonej w Ogrodnikach i kwestionowała legalność podjętych w jego ramach czynności, głównie przez komornika sądowego, lecz jej działania na tym etapie nie zmierzały do podważenia przedmiotowego tytułu wykonawczego. Powódka poprzestała na wskazaniu okoliczności, w jakich doszło do zmiany zapisów w księdze wieczystej (...) , co miałoby skutkować w ocenie powódki pobawieniem jej możliwości udziału w postępowaniu egzekucyjnym, a tym samym bezprawnością podejmowanych przez komornika w toku egzekucji czynności. Odnosząc się z kolei do podniesionego przez stronę powodową na rozprawie zarzutów przedawnienia roszczenia, jak i tego, że zobowiązanie H. K.

(1)powstało w związku z prowadzona działalnością gospodarczą, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że powódka powinna w pozwie przytoczyć wszystkie zarzuty, jakie w tym czasie mogła zgłosić, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu, wskazując na normę art. 843 § 3 k.p.c. Wyjaśniono, że przepis § 3 art. 843 k.p.c. ma na celu koncentrację procesu i niedopuszczenie do przewlekania postępowania, a dopuszczenie do możliwości podnoszenia w toku procesu kolejnych, nowych zarzutów przez powoda prowadziłoby do naruszenia praw wierzyciela - pozwanego w sprawie. Za dopuszczalne uznano złożenie nowych zarzutów tylko wówczas, gdy w chwili wniesienia pozwu powód nie ze swojej winy nie mógł ich zgłosić, przy czym udowodnienie okoliczności, że powód o zarzutach nie wiedział i nie mógł nimi dysponować, ciąży na powodzie. Tymczasem strona powodowa okoliczności takich nie wykazała, a nic nie stało na przeszkodzie, by zarzuty przytoczone w późniejszym czasie zostały przez powódkę zgłoszone już w pozwie. Wobec tego zarzuty te Sąd Rejonowy uznał za spóźnione, stwierdzając że powódka utraciła prawo do powoływania się na nie w dalszym postępowaniu. Reasumując przedstawione okoliczności Sąd Rejonowy powództwo oddalił. Jako podstawę orzeczenia o kosztach procesu wskazano art. 98 § 1 k.p.c. oraz przepisy normujące wysokość opłat za czynności radców prawnych. W apelacji od wyroku powódka E. K. zaskarżyła orzeczenie w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, żądając jednocześnie zasądzenia kosztów procesu. W apelacji powódka twierdziła, iż roszczenie stwierdzone przedmiotowym tytułem wykonawczym, którego częściowego pozbawienia wykonalności dotyczy to postępowanie, jest przedawnione z uwagi na gospodarczy charakter zobowiązania i powstało bez wiedzy skarżącej, a tym samym nie mogła ona za nie ponosić odpowiedzialności. Zdaniem apelującej obowiązujący przepis art. 41 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , w brzmieniu sprzed jego nowelizacji z roku 2005, przewidywał ponadto możliwość ograniczenia odpowiedzialności jednego z małżonków za zobowiązania drugiego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja była bezzasadna. Sąd pierwszej instancji dokonał w sprawie właściwych ustaleń faktycznych oraz następnie na tej podstawie wywiódł prawidłowe wnioski, co skutkowało słuszną merytoryczną oceną przemawiającą za oddaleniem powództwa. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy w Elblągu przyjął te ustalenia za własne, bez potrzeby procesowej ponownego ich przedstawiania w niniejszym uzasadnieniu. Odnieść natomiast należało się jedynie do tych ustaleń i ocen, które zostały zakwestionowane w apelacji. Nie było sporu co do tego, że skarżąca występuje w niniejszej sprawie jako małżonka dłużnika H. K.

(1), przeciwko której Sąd Rejonowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 stycznia 2005 r. sygn. XVII Co (...) nadał klauzulę wykonalności nakazowi zapłaty z dnia 10 lutego 1998 r. wydanemu w sprawie XII NG (...) przeciwko H. K.

(1), z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową małżonków H. K.

(1)i E. K. . Powtórzyć trzeba za Sądem pierwszej instancji, że w sytuacji, kiedy przeciwko małżonkowi dłużnika została nadana klauzula wykonalności, to ma on prawo – jako dłużnik egzekwowany – skorzystać z powództwa opozycyjnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2001 r., sygn. II CKN 498/00). W takiej sytuacji zgodnie z art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c. można w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787 k.p.c. , wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść. W drodze powództwa z art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c. małżonek dłużnika może więc żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części albo jego ograniczenia, powołując się na podstawy określone w tym przepisie, co powinno znaleźć swój wyraz w formułowaniu żądania pozwu. Dopiero uwzględnienie powództwa uzasadnia złożenie wniosku z art. 825 pkt 2 k.p.c. i prowadzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny. Ponowna egzekucja na podstawie takiego tytułu nie może być już wszczęta. Skarżąca mogła więc podnosić zarzut, że egzekwowane świadczenie, zasądzone w przywołanym nakazie zapłaty nie należy się pozwanej. Wszystkie zarzuty w tym względzie powinny być skierowane do konkretnego tytułu wykonawczego, jakim to – w niniejszej sprawie – jest wskazany nakaz zapłaty. Tymczasem w pozwie powódka nie podniosła zarzutu, skierowanego do w/w orzeczenia i nie wykazała, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi się nie należy. Zarzuty podnoszone przez nią w apelacji, jak również przez jej pełnomocnika na rozprawie przed sądem odwoławczym, zmierzały do wykazania dostrzeżonych nieprawidłowości w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w sprawie Km 284/98 prowadzonej przez komornika sądowego. Wyrazem tego miały być czynności podejmowane bez udziału E. K. , prowadzące do pozbawiania jej uprawnienia do czynnego uczestniczenia we wszystkich czynnościach egzekucyjnych. Podkreślić trzeba, że te zarzuty nie mogły stanowić skutecznej podstawy dla wywodzenia powództwa przeciwegzekucyjnego w oparciu o przepis art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c. Taki rodzaj powództwa został wytoczony i o takim właśnie powództwie Sąd Rejonowy orzekał w zaskarżonym wyroku. Nie była jednocześnie przedmiotem negacji skarżącej okoliczność, iż tytuł egzekucyjny wystawiony przeciwko jej małżonkowi został wyposażony również w klauzulę wykonalności przeciwko skarżącej, z określonym ograniczeniem jej odpowiedzialności. Przed Sądem pierwszej instancji odnosiła się powódka jedynie do trwającego już postępowania egzekucyjnego z nieruchomości położonej w Ogrodnikach i kwestionowała legalność podjętych w jego ramach czynności, lecz jej działania nie zmierzały do podważenia wykonalności samego tytułu wykonawczego wydanego w sprawie XII GN (...) i wykazania, że świadczenie nie należy się wierzycielowi. Skarżąca nie podniosła w tym względzie żadnego konkretnego zarzutu i nie zgłosiła żadnego dowodu, który czyniłby powództwo zasadnym. Jej twierdzenia z pozwu – i późniejsze - wyrażały jedynie niezadowolenie z faktu, że w jej ocenie zbyt późno, z uwagi na wadliwy wpis w dziale II księgi wieczystej nieruchomości, zaczęła ona brać udział w trwającym postępowaniu egzekucyjnym Km (...) , jednak to nie mogło skutkować uznaniem racji skarżącej, iż roszczenie wierzycielowi nie przysługuje. Słusznie także Sąd pierwszej instancji odwołał się do dyspozycji art. 843 § 3 k.p.c. , wskazując że już w pozwie powódka powinna była zgłosić wszystkie zarzuty, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu. Tymczasem powódka w pozwie nie przedstawiła żadnego zarzutu sformułowanego na tle art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c. , skutkującego pozbawieniem wykonalności przedmiotowego tytułu wykonawczego w całości lub w części, poprzestając na wskazaniu okoliczności, w jakich doszło do zmiany zapisów w księdze wieczystej (...) , co skutkowało – w jej ocenie – pozbawieniem jej możliwości udziału w postępowaniu egzekucyjnym, a tym samym – bezprawnością, jak uważa, podejmowanych przez komornika w toku egzekucji czynności. Zaznaczyć należy, na co zwracał uwagę również Sąd pierwszej instancji, że powództwo przewidziane w art. 840 k.p.c. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego jest sposobem obrony merytorycznej przed prowadzoną egzekucją, pozwalającym na pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, jeżeli prowadzenie egzekucji na podstawie tego tytułu narusza prawa podmiotowe dłużnika wynikające z prawa materialnego (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r., I ACz 107/13, System Informacji Prawnej Lex Omega nr 1264406). Zatem artykuł 840 k.p.c. , pomimo że znajduje się w ustawie procesowej, jest przepisem prawa materialnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2012 r., V CSK 516/11, System Informacji Prawnej Lex Omega nr 1284774). W toku rozprawy przed Sądem pierwszej instancji a następnie w apelacji powódka podjęła lakoniczną próbę wykazania, iż roszczenie objęte tytułem egzekucyjnym jest przedawnione, a ponadto niezasadne wobec powódki z uwagi na obowiązujące w ówczesnym brzmieniu przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , zwalniające małżonkę dłużnika z odpowiedzialności za długi wygenerowane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą przez H. K.

(1). Te zarzuty zasadnie uznano za spóźnione. W ugruntowanym orzecznictwie i piśmiennictwie wskazuje się, że art. 843 § 3 k.p.c. ogranicza możliwość zgłaszania zarzutów, które mogą stanowić podstawę powództw przeciwegzekucyjnych, wprowadzając w tym zakresie prekluzję. Jej skutki wiąże z datą wniesienia pozwu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 01 stycznia 2004r., sygn. III CK 504/04, niepubl. ). Po tej dacie powód traci możliwość powoływania nowej podstawy powództwa przeciwegzekucyjnego w toczącym się już postępowaniu. Prekluzja procesowa uregulowana w art. 843 § 3 k.p.c. obejmuje jedynie te zarzuty, które powód mógł zgłosić już w pozwie. Prekluzja nie dotyczy jedynie powoływania nowych dowodów ani przytaczania nowych okoliczności faktycznych (tak: Dariusz Zawistowski, Komentarz do art. 843 Kodeksu postępowania cywilnego – LEX ). Można zatem stwierdzić, że nałożony w art. 843 § 3 k.p.c. obowiązek wzmacnia elementy kontradyktoryjności procesu w sposób umożliwiający skupienie i przedstawienie wszystkich zarzutów oraz zapewnia realizację obowiązków procesowych przez pozwanego. Artykuł 843 § 3 k.p.c. nie ogranicza prawa każdej ze stron. Powołany przepis stanowi, że powód powinien przytoczyć w pozwie wszystkie zarzuty, jakie w tym czasie mógł zgłosić, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu. Z przytoczonego sformułowania wynika, że nałożony obowiązek wyczerpującego przytoczenia w pozwie zarzutów ma charakter bezwzględny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje pozbawienie prawa zgłaszania tych zarzutów w dalszym toku postępowania. Po stronie zaś sądu rozpoznającego sprawę rodzi obowiązek pominięcia spóźnionych zarzutów. Traktuje się je, jakby nie zostały w ogóle zgłoszone (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1998 r., sygn. I CKN 522/97, OSNC 1998, nr 11, poz. 176). Jednocześnie wykorzystanie przez sąd apelacyjny uprawnienia przewidzianego w art. 381 k.p.c. może wchodzić w rachubę tylko co do faktów i dowodów, które nie uległy prekluzji w pierwszej instancji (Tadeusz Żyznowski, Komentarz do art.843 Kodeksu postępowania cywilnego – LEX ). Nie istniała żadna obiektywna przeszkoda, by przytoczone toku rozprawy oraz we wniesionym środku odwoławczym zarzuty, uzasadniające żądanie pozwu, zostały przez E. K. zgłoszone już w pozwie. Nie pojawiły się one bowiem dopiero w toku niniejszego procesu, a znane były skarżącej co najmniej od daty, w której Sąd Rejonowy w Poznaniu nadał klauzulę wykonalności tytułowi wykonawczemu w postaci nakazu zapłaty z dnia 10 lutego 1998 r. także przeciwko niej. Zdaniem Sądu Okręgowego w toku niniejszego procesu powódka nie wskazała przed Sądem pierwszej instancji nawet zarzutów stawianych w ramach art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c. , skutkujących możliwością pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego – nakazu zapłaty wydanego w sprawie XII GN (...) . Czyniąc to dopiero w toku rozprawy przed Sądem pierwszej instancji i ponawiając w apelacji, doprowadziła do uznania tych zarzutów za sprekludowane zgodnie z art. 843 § 3 k.p.c. Należy także podkreślić, że w apelacji – poza omówionymi zarzutami przedawnienia roszczenia i wyłączenia odpowiedzialności powódki na podstawie wcześniejszych uregulowań art. 41 § 3 k.r. i o., uznanych za sprekludowane (spóźnione) – nie przedstawiono żadnych zarzutów dotyczących merytorycznej oceny powództwa przez Sąd pierwszej instancji w świetle przesłanek określonych w art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c. , z którego wywodzono żądanie pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Z przedstawionych przyczyn apelacja powódki jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 385 k.p.c.