Sad powszechny, VIII Ua 2/14

(1)przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. przy udziale zainteresowanej Agencji (...) Spółki Akcyjnej w T. o świadczenie rehabilitacyjne na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. akt VI U 89/13 1 oddala apelację; 2 zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na rzecz ubezpieczonej oraz na rzecz zainteresowanej kwoty po 60zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję. (-) SSO Patrycja Bogacińska-Piątek (-) SSO Mariola Szmajduch /spr/ (-) SSO Janina Kościelniak Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt VIII Ua 2/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 19 marca 2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił ubezpieczonej R. D.

(2)prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od dnia 15 listopada 2012 roku do dnia 14 marca 2013 roku w wysokości 100% podstawy wymiaru. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ rentowy powołując się na treść art. 18 i 19 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia chorobowego i macierzyństwa (Dz.U. z 2010r. Nr 77, poz. 512 ze zm.), w związku z art. 3, ust. 1, pkt 1-3 ustawy z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2009r. nr 167, poz. 1322) wskazał, iż nie uznał zdarzenia z dnia 16 maja 2012r. za wypadek przy pracy, a w związku tym brak podstaw do wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczenia wypadkowego w wysokości 100% podstawy wymiaru. Ubezpieczona po ostatecznym sprecyzowaniu żądania, odwołała się od ww. decyzji domagając się jej zmiany i przyznania jej oprawa do świadczenia rehabilitacyjnego w wysokości 100% podstawy wymiaru. Nadto domagała się zasądzenia od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Na uzasadnienie swojego stanowiska ubezpieczona podała, że w jej ocenie zdarzenie z dnia 16 maja 2012 roku nosi wszelkie znamiona ustawowej definicji wypadku przy pracy. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wnosił o oddalenia odwołania. Dodał również, że nie uznał zdarzenia z dnia 16 maja 2012 roku za wypadek przy pracy, bowiem ubezpieczona opuściła miejsce świadczenia pracy. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanej Agencję (...) S. A. w T. , która przychyliła się do odwołania domagając się zasądzenia od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Wyrokiem z dnia 15 listopada 2013. (sygn. VI U 89/13), Sąd Rejonowy w Gliwicach w punkcie pierwszym zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od dnia 15 listopada 2012r. do dnia 14 marca 2013r. w wysokości 100% podstawy wymiaru. Z kolei w punkcie drugim umorzono postępowanie w zakresie odwołania ubezpieczonej od decyzji organu rentowego z dnia 24 stycznia 2013r. Zaś w punkcie trzecim i czwartym zasądzono od organu rentowego na rzecz odwołującej oraz zainteresowanej po 60,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Rejonowy oparł powyższe orzeczenie na następującym stanie faktycznym i poczynił następujące rozważania: Ubezpieczona R. D.

(2)jest zatrudniona u zainteresowanej od dnia 1 stycznia 2012r. na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy 3/4 etatu, na stanowisku ratownika (...) w Parku (...) w T. . O dnia 1 sierpnia 2009r. ratowników zatrudnionych u zainteresowanej obowiązuje równoważny czas pracy. Czas pracy ratowników z reguły wynosi 8 godzin. Pierwsza zmiana zaczyna pracę o godzinie 6.00 lub 8.00 i kończy ją o godzinie 14.00 bądź 16.

1. Do czasu pracy ratownika wlicza się 15-minutową odprawę, która każdego dnia poprzedza rozpoczęcie pracy. Każdemu ratownikowi przysługuje również 15-minutowa przerwa, o której należy poinformować drugiego ratownika i kierownika zmiany, a także należy odnotować w dzienniku pracy czas udania się na przerwę. Na przerwę można się udać w czasie od 10 minut po pełnej godzinie do 25 minut po pełnej godzinie, bądź 20 minut przed rozpoczęciem pełnej godziny do 5 minut przed rozpoczęciem pełnej godziny. W dniu 16 maja 2012r. ubezpieczona miała pracować od godziny 7.45 do godziny 15.
2. Ubezpieczona zazwyczaj przyjeżdża do pracy samochodem, jednak ze względu na jego awarię w tym dniu przyjechała do pracy na rowerze, który zostawiła przed siedzibą zainteresowanej. Jak zawsze również w tym dniu ubezpieczona podpisała się na liście obecności. Ubezpieczona była umówiona ze znajomym, że odbierze ją samochodem po pracy. Z tego względu poinformowała kierownika zmiany T. B. , że podczas przerwy o godzinie 14.40 uda się przestawić rower w bezpieczniejsze miejsce, bowiem rower znajdował się w miejscu, gdzie wcześniej zdarzały się kradzieże. Po przerwie ubezpieczona miała się udać do szatni ratowników, gdzie miała oczekiwać na przybycie swojego zmiennika. Bez zgody kierownika zmiany i przybycia zmiennika ubezpieczona nie mogła opuścić miejsca pracy. O zaplanowanej godzinie ubezpieczona poinformowała T. B. , że udaje się na przerwę. Ubezpieczona przebrała się i podpisała się w dzienniku pracy że korzysta właśnie z przerwy. Następnie wyszła przed siedzibę zainteresowanej gdzie wsiadła na rower i udała się nim w miejsce, gdzie miała zamiar go zostawić. Jadąc po przepisowej stronie drogi ubezpieczona nagle usłyszała z tyłu nadjeżdżający samochód. W momencie gdy ubezpieczona chciała się odwrócić, aby zobaczyć co się dzieje, cofający tyłem samochód prowadzony przez M. S. potrącił ubezpieczoną, która w wyniku uderzenia spadła z roweru i doznała urazu biodra. Z powodu tego zdarzenia ubezpieczona była niezdolna do pracy i przebywa na zwolnieniu lekarskim. W okresie od dnia 17 maja 2012r. do dnia 14 listopada 2012r. pobierała zasiłek chorobowy (182 dni). Decyzją z dnia 24 stycznia 2013r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od dnia 15 listopada 2012r. do dnia 12 lutego 2013r. w wysokości 90% podstawy wymiaru, od dnia 13 lutego 2013r. do dnia 14 marca 2013r. w wysokości 75% podstawy wymiaru. Zaskarżoną decyzją (...) Oddział w Z. odmówił ubezpieczonej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od dnia 15 listopada 2012r. do dnia 14 marca 2013r. w wysokości 100% podstawy wymiaru uznając, że zdarzenie z dnia 16 maja 2012r. nie spełnia ustawowej definicji wypadku przy pracy. Powyższe ustalenia Sąd I instancji uznał za bezsporne i dokonał ich w oparciu o akta zasiłkowe ubezpieczonej, zeznania świadków T. B. i M. S. , przesłuchanie ubezpieczonej , ewidencję czasu pracy , dziennik pracy , umowę o pracę , Regulamin Pracy obowiązujący u zainteresowanej , aneks nr (...) , zarządzenie nr (...) . W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy zauważył, że ubezpieczona w toku procesu cofnęła odwołanie od decyzji z dnia 24 stycznia 2013r. i zrzekła się roszczenia w tym zakresie. W związku z powyższym powołując się na treść art. 203 § 1 zdanie 1 k.p.c. w zw. z art. 355 § 1 k.p.c. , Sąd I instancji umorzył postępowanie w zakresie odwołania ubezpieczonej od decyzji z dnia 24 stycznia 2013r. Przechodząc do dalszych rozważań Sąd Rejonowy uznał, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wskazuje jednoznacznie, iż zdarzenie z udziałem ubezpieczonej z dnia 16 maja 2012r. należy uznać za wypadek przy pracy. zawarta bowiem w art. 3 ustawy z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.) definicja wypadku przy pracy za wypadek przy pracy uważa nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych albo podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia, w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Jednakże, by zdarzenie zostało uznane za wypadek przy pracy muszą zostać spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 3 ustawy wypadkowej. Sąd Rejonowy powołał się również na prezentowane w tym względzie poglądy orzecznictwa Sądu Najwyższego, które wskazuje, że zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną zawsze musi pozostawać w związku przyczynowym z pracą, a brak takiego związku przesądza o tym, że zdarzenie, choćby nawet zostało spowodowane przyczyną zewnętrzną, nie będzie miało charakteru wypadku przy pracy, jeśli tylko zostanie przerwany związek przyczynowy z pracą. Ustawa wypadkowa nie wymaga przy tym, by omawiany związek musiał odnosić się bezpośrednio do samego świadczenia pracy. Wskazuje na to sformułowanie art. 3 ust. 1 ustawy, w którym ustawodawca użył określenia "w związku z pracą", a nie określenia "w związku ze świadczeniem pracy". W tych warunkach należy stwierdzić, że pojęcie związku przyczynowego z pracą nie ogranicza tylko do zdarzenia pozostającego w bezpośredniej łączności ze świadczeniem pracy. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 13 lipca 2011roku (I UK 46/11, LEX nr 1043989) czasowy i miejscowy związek zdarzenia z pracą oznacza, że pracownik doznał uszczerbku na zdrowiu, bądź poniósł śmierć w czasie i w miejscu, w którym pozostawał w sferze interesów pracodawcy. Nawet droga powrotna do stałego miejsca wykonywania pracy - po załatwieniu sprawy prywatnej - ponownie powinna być uznana za pozostającą w związku z pracą zaistniał w trakcie tej drogi jest więc wypadkiem przy pracy w rozumienia art. 3 ust.
3. Wypadek, który ustawy z 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tak Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 24 lutego 2011r., III AUa 1535/10, LEX nr 1102956). Zaznaczyć również należy, iż o prawidłowej kwalifikacji wypadku – jako wypadku przy pracy, bądź wypadku w drodze do pracy, znaczenie decydujące mają okoliczności, w jakich pracownik uległ wypadkowi. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Rejonowy stwierdził, że w jego ocenie z zebranego w sprawie materiału dowodowego i ujawnionych w toku postępowania dowodowego okoliczności faktycznych wynika, że wprawdzie zdarzenie, jakiemu uległa ubezpieczona bezpośrednio nie łączyło się z samym świadczeniem pracy, tym niemniej jak wyżej wskazano - związek przyczynowy z pracą nie ogranicza tylko do zdarzenia pozostającego w bezpośredniej łączności ze świadczeniem pracy. Ubezpieczona w dniu 16 maja 2012r. udała się na przerwę wliczaną do czasu pracy. Co więcej ubezpieczona miała obowiązek zostać w pracy dopóty, dopóki nie stawi się jej zmiennik i dopiero po wyrażeniu zgody przez kierownika zmiany mogła opuścić miejsce pracy. Nie można zatem uznać, aby przestawienie roweru w czasie przysługującej jej przerwy w wykonywaniu pracy, za zgodą i wiedzą przełożonego stanowiło zerwanie związku z pracą. Apelację od wyroku wniósł organ rentowy. Zaskarżając wyrok w całości, apelujący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych poprzez niesłuszne ustalenie, że pracownik przestawiający swój rower poza miejscem pracy wykonuje obowiązki pracownicze lub pozostaje do dyspozycji pracodawcy, a wypadek komunikacyjny jakiego doznał jest wypadkiem przy pracy. W związku z powyższym zarzutem ZUS w dalszej kolejności zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 3, ust. 1, pkt 3 ustawy z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2009r. nr 167, poz. 1322), przez niesłuszne przyjęcie, że zdarzenie z dnia 16 maja 2012r. jest wypadkiem przy pracy, co skutkowało przyznaniem ubezpieczonej świadczenia rehabilitacyjnego w wysokości 100% podstawy wymiaru. W oparciu o tak postawiony zarzut apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Alternatywnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu apelacji organ rentowy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, jak również nie zgodził się z interpretacją przepisów dokonaną przez Sąd Rejonowy, w świetle przeprowadzonych przez ten Sąd ustaleń faktycznych. W szczególności ZUS wskazał, że w niniejszej sprawie ubezpieczona w momencie zdarzenia znajdowała się poza miejscem pracy i nie wykonywała żadnych obowiązków z tą pracą związanych. Nadto nie pozostawała w dyspozycji pracodawcy. Również przyczyna zewnętrzna powodująca sporny wypadek nie była związana z panującymi u zainteresowanej warunkami pracy. W ocenie ZUS przyczyną tą było naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym przez uczestnika ruchu drogowego na drodze publicznej. W toku postępowania drugoinstancyjnego na rozprawie w dniu 8 maja 2014r. odwołująca wniosła o oddalenie apelacji organu rentowego i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Z kolei zainteresowana na rozprawie w dniu 8 maja 2014r. podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i również wniosła o oddalenie apelacji organu rentowego i zasądzenie od ZUS kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dodatkowo wskazała, iż zarzut organu rentowego, jakoby do spornego zdarzenia doszło poza terenem pracodawcy, na drodze publicznej, nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonym przez Sąd Rejonowy materiale dowodowym. Podkreśliła, że ubezpieczona w momencie gdy doszło do spornego zdarzenia korzystała w trakcie dniówki roboczej z przysługującej jej 15 minutowej przerwy w pracy. W tym czasie za zgodą i wiedzą bezpośredniego przełożonego udała się, aby przestawić swój rower zaparkowany przed wejściem służbowym, na parking dla klientów przed główne wejście do Parku (...) , gdzie prowadzony jest całodobowy monitoring. Zarówno wejście służbowe, jak i wejście główne do Parku (...) oraz parking dla klientów i prowadząca do niego droga od wejścia służbowego, położone są na prywatnym terenie należącym do zainteresowanej. Wskazała również, że gdyby nie doszło do spornego wypadku, to ubezpieczona po przestawieniu roweru i zakończeniu przysługującej jej przerwy, była zobowiązana wrócić do szatni i oczekiwać na przybycie swojego zmiennika i zgodę przełożonego na zakończenie pracy. W ocenie zainteresowanej wszystkie powyższe okoliczności wskazują, że nie został zerwany związek z pracą, zatem sporne zdarzenie było wypadkiem przy pracy. Sąd Okręgowy w Gliwicach Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zważył co następuje: Przyjmując ustalenia Sądu Rejonowego za własne należy uznać, że apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzone w niniejszej sprawie przez Sąd Rejonowy postępowanie dowodowe było wystarczające, a ocena zebranego w sprawie materiału prawidłowa. Przepis art. 3 ustawy z ustawy z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (zwanej dalej ustawą wypadkową) w ust. 1, pkt. 1 uznaje za wypadek przy pracy nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych. W przedmiotowej sprawie apelujący kwestionował istnienie związku pomiędzy zaistnieniem spornego zdarzenia, a wykonywaną przez odwołującą pracą. Sąd Okręgowy w tym zakresie podziela stanowisko zaprezentowane przez Sąd Rejonowy, a dodatkowo zauważa, że pojęcie związku pomiędzy wykonywaną pracą a zaistniałym wypadkiem jest pojęciem szerszym niż tylko samo fizyczne przebywanie w miejscu pracy, bowiem nie wyczerpuje ono treści obowiązku świadczenia pracy. Świadczenie pracy w rozumieniu ustawy wypadkowej nie może być rozumiane jako samo przebywanie w zakładzie pracy, fizyczna tam obecność pracownika, ale pozostawanie pracownika w dyspozycji pracodawcy. Warunkiem pozostawania w dyspozycji pracodawcy jest gotowość pracownika do pracy - subiektywny zamiar wykonywania pracy i obiektywna możliwość jej świadczenia – porównaj wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2006r. I UK 127/05 LEX nr
4. Równocześnie należy zauważyć, że orzecznictwie istnieje utrwalony pogląd, że nagłe zdarzenie powodujące uraz lub śmierć pracownika może nastąpić w dowolnym czasie i miejscu, pod warunkiem, że pozostaje w związku z wykonywaniem czynności pracowniczych przez osobę, która wypadkowi uległa. Czasowy i miejscowy związek zdarzenia z pracą oznacza, że pracownik doznał uszczerbku na zdrowiu, bądź poniósł śmierć w czasie i w miejscu, w którym pozostawał w sferze interesów pracodawcy. Związek funkcjonalny nie jest bowiem pojęciem wymiernym i obiektywnym - jak czas i miejsce - i leży często w sferze psychiki poszkodowanego pracownika ( vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011r. I UK 46/11 ,LEX nr 1043989 ). W przedmiotowej sprawie odwołująca na terenie należącym do jej pracodawcy, tj. na drodze wewnętrznej, w trakcie korzystania z przysługującej jej w ramach dniówki roboczej przerwy, za wiedzą i zgodą bezpośredniego przełożonego udała się w celu przestawienia swojego roweru. Po wykonaniu tej czynności miała wrócić do obowiązków służbowych i przekazać je swojemu zmiennikowi, a w razie ewentualnego braku zmiennika, miała kontynuować pełnienie obowiązków służbowych. W ocenie Sądu Okręgowego okoliczności te jednoznacznie wskazują, że w momencie zaistnienia spornego zdarzenia nie doszło do zerwania zawiązku ze świadczoną pracą. Wprawdzie ubezpieczona w tym czasie fizycznie pracy nie świadczyła, jednak przebywała na terenie pracodawcy i była gotowa podjąć pracę po zakończeniu przysługującej jej przerwy. W uchwale z dnia 7 lutego 2013r. III UZP 6/12 OSNP 2013/13-14/158, Biul.SN 2013/2/23 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż ochrona ubezpieczeniowa wynikająca z ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322) obejmuje zdarzenia mające miejsce na terenie zakładu pracy, także przed rozpoczęciem wykonywania pracy. W ocenie Sądu Okręgowego pogląd ten odnosi się również do przedmiotowej sprawy. Wprawdzie organ rentowy zarzuca, iż odwołująca w czasie, kiedy doszło do spornego wypadku zajmowała się swoimi prywatnymi sprawami, nie można jednak zapomnieć, że miała do tego prawo, korzystając w tym czasie z przerwy w pracy, przewidzianej w przepisach prawa pracy i wewnętrznym regulaminie pracy, obowiązującym u zainteresowanej. W trakcie takiej przerwy pracownik nie jest obowiązany do świadczenia pracy, a jedynie do przebywania na terenie pracodawcy i po jej zakończeniu do podjęcia normalnych czynności służbowych. Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy w pełni akceptuje pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 24 lutego 2011r. III AUa 1535/10 (LEX nr 1102956), zgodnie z którym droga powrotna do stałego miejsca wykonywania pracy - po załatwieniu sprawy prywatnej - ponownie powinna być uznana za pozostającą w związku z pracą. Wypadek, który zaistniał w trakcie tej drogi jest więc wypadkiem przy pracy w rozumienia art. 3 ust. 1 ustawy z 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W ocenie Sądu odwoławczego słusznie Sąd Rejonowy uznał, że zdarzenie z dnia 16 maja 2012r. było wypadkiem przy pracy, a tym samym , że odwołującej przysługuje świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia wypadkowego. Reasumując, Sąd II instancji ocenił, że zarzuty apelującego nie znajdują potwierdzenia i ubezpieczona ma prawo do świadczenia rehabilitacyjnego w wysokości 100% podstawy wymiaru. W konsekwencji Sąd odwoławczy, na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach orzeczono po myśli art.98 k.p.c. oraz § 13, ust. 1, pkt 1, § 12 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) i § 12, ust. 1, pkt 1, § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu . (Dz. U. z dnia 3 października 2002r.), w punkcie drugim orzeczenia. (-) SSO P. B. - P. (-) SSO M. S. (ref.) (-) SSO J. K. Sędzia Przewodniczący Sędzia