Sygn. akt: VU 1487/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 października 2014 roku Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy w składzie: Przewodniczący: SSO Mirosława Molenda-Migdalewicz Protokolant : Katarzyna Awsiukiewicz po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014 r. w Legnicy sprawy z wniosku R. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o emeryturę na skutek odwołania R. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 26 września 2013 roku znak (...) oddala odwołanie Sygn. akt VU 1487/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 26 września 2013 r. w sprawie (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił R. M. prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wnioskodawca nie spełnia warunków niezbędnych do przyznania na jego rzecz prawa do emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określonych w art. 184 ust. 1 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , bowiem na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał 24 lata, 8 miesięcy i 21 dni stażu ubezpieczeniowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, wobec wymaganych 25 lat. Podał że do wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych nie uwzględniono okresu pracy ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 lipca 1972 r. do 30 lipca 1974 r., ponieważ brak było dowodów na to, że H. i B. M. dzierżawili w tym okresie grunty rolne. Odwołanie od powyższej decyzji złożył R. M. domagając się jej zmiany poprzez przyznanie mu prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. W uzasadnieniu odwołania wnioskodawca wniósł o zaliczenie do stażu ubezpieczeniowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej okresu pracy w gospodarstwie rolnym, które H. i B. M. Dzierżawili od Urzędu Gminy w K. . W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wniósł o oddalenie odwołania, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: R. M. , urodzony w dniu (...) , na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał 24 lata, 8 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych, a w tym 22 lata, 10 miesięcy i 17 dni stażu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wnioskodawca przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego, ale wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. /okoliczności bezsporne/ W okresie od 1 lipca 1972 r. do 30 lipca 1974 r. (2 lata i 29 dni) R. M. mieszkał wraz z młodszą siostrą i rodzicami – H. i B. M. - we wsi W. , gmina K. . Starsza siostra wnioskodawcy była już w tym czasie samodzielna i mieszkała w B. . W spornym okresie H. i B. M. użytkowali kilka działek (rozparcelowanych, o niewielkiej powierzchni, na których można było wykonywać prace rolnicze wyłącznie ręcznie bądź przy użyciu koni), uprawiając na nich pszenicę, buraki pastewne, ziemniaki i inne warzywa. Rodzice wnioskodawcy hodowali ponadto krowę, 2-3 świnie i drób (kaczki i kury). Do czerwca 1972 r. R. M. pobierał naukę w systemie dziennym w (...) Liceum (...) w L. . Od września 1972 r. kontynuował zaś naukę w dwuletnim (...) Studium (...) w L. . Na zajęcia ubezpieczony dojeżdżał pociągiem na godzinę 7:
- Do domu wracał natomiast około godz. 14:30-16:
- W tym czasie ojciec R. M. pracował zawodowo - jako kolejarz, natomiast H. M. dbała o gospodarstwo domowe. Ubezpieczony i jego siostra pomagali matce po szkole przy prowadzeniu domu. Wnioskodawca wyprowadzał krowy na pastwisko, plewił, sadził buraki pastewne, ziemniaki i inne warzywa. Uczestniczył również w żniwach, wykopkach i zbiorach buraków. W razie konieczności odpracowywał tzw. dniówki rolnicze u gospodarzy, którzy wypożyczali jego rodzicom konie do orania. Dowody: - przesłuchanie wnioskodawcy: e-protokół z dnia 20.10.2014r.: 00:58:01-01:08:50; - zeznania świadka B. K. : e-protokół z dnia 30.04.2014r.: 00:05:16-00:17:39; - zeznania świadka D. K. : e-protokół z dnia 30.04.2014r.: 00:18:07-00:27:04; - zeznania świadka C. M. : e-protokół z dnia 20.10.2014r.: 00:07:44-00:18:59; - częściowo zeznania świadka M. W. : e-protokół z dnia 20.10.2014r.: 00:19:12-00:35:41; - zeznania świadka W. W. : e-protokół z dnia 20.10.2014r.: 00:36:05-00:43:49; - zeznania świadka S. H. : e-protokół z dnia 20.10.2014r.: 00:44:20-00:56:56; - akta ZUS: t. II: wyjaśnienia do wniosku w sprawie uznania pracy w gospodarstwie rolnym, k. 5; zaświadczenie o zameldowaniu, k.
- W dniu 5 sierpnia 2013 r. R. M. złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. /okoliczności bezsporne/ Sąd zważył, co następuje: Odwołanie R. M. nie zasługiwało na uwzględnienie. W świetle art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 j.t.), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 wskazanej ustawy, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat - dla mężczyzn oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. 25 lat dla mężczyzn. Emerytura, o której mowa, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt
- Wiek emerytalny, o którym mowa we wskazanym artykule, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom zatrudnionym w szczególnych warunkach przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Z dyspozycji § 4 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że pracownik (mężczyzna), który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat i ma okres zatrudnienia 25 lat, a w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Przy czym, zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym było, że R. M. osiągnął wiek emerytalny, wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym na dochody budżetu państwa, zaś na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał 22 lata, 10 miesięcy i 17 dni pracy, o której mowa w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Kwestią sporną między stronami niniejszego postępowania było natomiast ustalenie, czy ubezpieczony spełniał pozostałe warunki niezbędne do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wywodził bowiem, iż na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca udowodnił 24 lata, 8 miesięcy i 21 dni stażu ubezpieczeniowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. R. M. zarzucił natomiast, iż wydając zaskarżoną decyzję, Zakład Ubezpieczeń bezpodstawnie pominął okres jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Odnosząc się do okresu wykonywania przez wnioskodawcę pracy w gospodarstwie rolnym rodziców należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczeniu jej wysokości uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Natomiast w myśl § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe (Dz. U. z 2011 r. Nr 237, poz. 1412) środkiem dowodowym stwierdzającym okresy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy, mogą być zeznania świadków. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd doszedł do przekonania, że okres pracy R. M. w gospodarstwie rolnym rodziców nie podlegał uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do emerytury w wymiarze uzupełniającym ogólny staż pracy. Sąd miał na względzie, że przesłuchani w sprawie B. K. , D. K. , C. M. , M. W. , W. W. oraz S. H. zeznali, że w okresie od 1 lipca 1972 r. do 30 lipca 1974 r. R. M. mieszkał wraz rodzicami i siostrą we wsi W. . Okoliczność ta znalazła zresztą potwierdzenie w treści poświadczenia zameldowania wydanego przez Urząd Gminy K. . Nie umknęło uwadze Sądu także i to, że z zeznań wymienionych wyżej świadków wynikało, że w okresie od 1 lipca 1972 r. do 30 lipca 1974 r. H. i B. M. dzierżawili gospodarstwo rolne od Urzędu Gminy w K. . Niemniej jednak w aktach sprawy oraz w aktach ubezpieczeniowych nie znajdowały się żadne dokumenty, w oparciu o które można by ustalić jego areał (okoliczność ta nie wynikała w szczególności z treści zaświadczenia sporządzonego przez Wójta Gminy K. z dnia 16 września 2013 r.). Dowodami takimi nie dysponował również Urząd Gminy w K. , który w piśmie z dnia 21 maja 2014 r. poinformował, że nie jest w posiadaniu rejestru umów dzierżawionych ani umów dzierżawnych z lat 1970-
- Co się zaś tyczy zeznań B. K. , D. K. , C. M. , M. W. , W. W. oraz S. H. oraz wyjaśnień ubezpieczonego, to nie mogły one stanowić podstawy do ustalenia powierzchni gruntów dzierżawionych w spornym okresie przez H. i B. M. . Jak wynikało bowiem z przesłuchania wnioskodawcy, H. i B. M. użytkowali kilka działek (rozparcelowanych, o niewielkiej powierzchni, na których można było wykonywać prace rolnicze wyłącznie ręcznie bądź przy użyciu koni), których nie chcieli objąć w posiadanie inni gospodarze, uprzywilejowani w tym względzie z racji posiadania własnej roli. Ubezpieczony utrzymywał przy tym, że ich łączna powierzchnia w okresie od 1 lipca 1972 r. do 30 lipca 1974 r. wynosiła ok. 80 a. Odmiennie w tym względzie zeznała W. W. , która podała, że areał spornych gruntów, na które składały się 3-4 działki, wynosił ok. 40 a. Również pozostali przesłuchani w sprawie świadkowie nie potrafili jednoznacznie określić liczby i powierzchni działek dzierżawionych przez H. i B. M. od Urzędu Gminy K. . B. K. wspominał bowiem o polu, którego powierzchnia wahała się w granicach od 80 a ho 1 ha. Z kolei C. M. , S. K. i M. W. wskazywali na kilka gruntów o łącznej powierzchni równej bądź większej od 1 ha. Sąd miał na uwadze, iż do akt sprawy załączono wypis z rejestru gruntów, z którego wynikało, że rodzice wnioskodawcy dzierżawili działki rolne od Urzędu Gminy w K. . Istotne jest jednak, iż dokument dotyczył wyłącznie okresu od 11 stycznia 1978 r. do 1 września 1982 r., a zatem nie wnosił do sprawy żadnych walorów dowodowych. Co więcej, z treści przedmiotowego zestawienia wynikało, że po roku 1980 B. M. dzierżawił od Urzędu Gminy w K. grunty rolne o powierzchni 0,43 h. Tymczasem, w okresie od 23 grudnia 1971 r. do 30 czerwca 1989 r., zgodnie z § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304 z późn. zm.), przez gospodarstwo rolne rozumiało się gospodarstwo, którego minimalna norma obszarowa wynosiła 0,5 ha. W konsekwencji, działki dzierżawione przez ojca wnioskodawcy w okresie od 1 lipca 1972 r. do 30 lipca 1974 r. nie spełniały kryteriów pozwalających na ich zakwalifikowanie w kategorii gospodarstwa rolnego. W tym stanie rzeczy sporny okres nie podlegał uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do emerytury w wymiarze uzupełniającym ogólny staż pracy. Na marginesie należało również wskazać na to, że czynności wykonywanie przez R. M. w spornym okresie stanowiły jedynie doraźną pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny. W okresie od 1 lipca 1972 r. do 30 lipca 1974 r. ubezpieczony mieszkiwał wprawdzie w gospodarstwie domowym rodziców, gdzie wykonywał różnego rodzaju obowiązki związane z uprawą roślin oraz hodowlą zwierząt. Istotne jest jednak, iż czynności te obciążały nie tylko wnioskodawcę, gdyż ciężar prowadzenia domu spoczywał również na jego matce i siostrze. Uwagę zwraca przy tym, że zakres czynności wykonywanych przez R. M. w gospodarstwie domowym H. i B. M. w zakresie hodowli zwierząt i uprawy roślin nie był znaczny. Uprawa zbóż i warzyw odbywała się bowiem na niewielkich powierzchniach, a inwentarz był znikomy. Co więcej, w spornym okresie wnioskodawca uczęszczał do (...) Liceum (...) w L. , a następnie podjął naukę w (...) Studium (...) w L. . Mając na względzie czas, jaki ubezpieczony spędzał w szkole (nauka organizowana była w systemie dziennym) i przeznaczał na codzienne dojazdy, a także konieczność spożycia posiłku, odpoczynku czy domowego przygotowania się do obowiązków szkolnych przemawiał za stwierdzeniem, że jakakolwiek praca świadczona przez niego w gospodarstwie domowym miała charakter dorywczy. Sumując powyższe należało stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że na dzień 1 stycznia 1999 r. osiągnął 25 lat stażu ubezpieczeniowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie R. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 26 września 2013 r. w sprawie (...) .