← Polska

Sad powszechny, I ACz 125/13

Sygn. akt I ACz 125/13 POSTANOWIENIE Dnia 5 marca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSA Mieczysław Brzdąk (spr.) Sędziowie SA Piotr Wójtowic

§ 1k.p.c.

, poprzez uznanie, że uprawnieni posiadają roszczenie w znaczeniu materialnoprawnym w sytuacji gdy przedmiotem zabezpieczenia może być jedynie roszczenie procesowe; b) naruszenie art.

§ 1k.p.c.

, poprzez uznanie, że uprawnieni posiadają interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia; c) naruszenie art.

§ 1k.p.c.

, poprzez zastosowanie zabezpieczenia w sytuacji, gdy uprawnieni nie uprawdopodobnili roszczenia; d) naruszenie przepisu art.

§ 3k.p.c.

, poprzez uznanie, że zabezpieczenie nie prowadzi do nadmiernego obciążania obowiązanego; e) naruszenie przepisu art.

§ 3k.p.c.

, poprzez udzielenie zbyt szerokiego zakresu zabezpieczenia;

  1. f)naruszenie przepisu art. 731 k.p.c. , poprzez zastosowanie zabezpieczenia, które zmierza do spełnienia roszczenia;
  2. g)naruszenie przepisu art. 749 k.p.c. , poprzez udzielenie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego przeciwko Skarbowi Państwa;
  3. h)poprzez nieuwzględnienie abstrakcyjnego charakteru gwarancji ubezpieczeniowej wystawionej na zlecenie uprawnionych przez Towarzystwo (...) na rzecz obowiązanego i okoliczności, że jest ona nieodwołalna, bezwarunkowa oraz płatna na pierwsze żądanie;
  4. i)naruszenie przepisu art. 233 k.p.c. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty obowiązany wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i oddalenie wniosku o zabezpieczenie w całości, ewentualnie o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach procesu za obie instancje według norm przepisanych, a także o przyznanie od uprawnionych na rzecz obowiązanego Skarbu Państwa kosztów postępowania zażaleniowego w ramach kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Uprawnieni w odpowiedzi na zażalenie wnieśli o jego oddalenie oraz – wypadku uznania, że sąd w postępowaniu zabezpieczającym może zasądzić zwrot kosztów postępowania – wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art.

§ 1

kpc przesłankami (podstawami) zabezpieczenia roszczenia są: istnienie roszczenia podlegającego zabezpieczeniu oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia, przy czym uprawniony powinien uprawdopodobnić istnienie obu tych podstaw. W odniesieniu do prezentowanego w zażaleniu stanowiska, że przedmiotem zabezpieczania może być tylko roszczenie procesowe wskazać należy, że w doktrynie reprezentowane są odmienne poglądy co do tego co jest przedmiotem ochrony w postępowaniu zabezpieczającym. Według jednej teorii przedmiotem tym jest roszczenie materalono-prawne podczas gdy inni przedstawiciele doktryny za przedmiot postępowania zabezpieczającego przyjmują roszczenie procesowe. Trafnie zauważa Tadeusz Ereciński w Komentarzu do Kodeksu postępowania cywilnego (Wydawnictwo Prawnicze Lexis – Nexis, t. III, s. 400), że niezależnie od tych różnic pojęcie roszczenia użyte w art. 730

(1)§ 1 kpc należy rozumieć szeroko – jako każde uprawnienie doznające ochrony prawnej, sytuację prawną danego podmiotu lub roszczenie procesowe będące przedmiotem postępowania cywilnego, w związku z którym zabezpieczenie orzeczono. Art.

§ 1kpc wymaga uprawdopodobnienia roszczenia.

Stosownie do utrwalonego stanowiska zarówno doktryny jak i orzecznictwa uprawdopodobnienie nie daje pewności ( jak to jest w wypadku udowodnienia), co do istnienia konkretnego roszczenia, ale jedynie prawdopodobieństwo jego istnienia. Wnioskodawca (uprawniony) powinien zatem przytoczyć takie okoliczności, z których wynika, że roszczenie mu przysługuje a nadto okoliczności te powinien uprawdopodobnić za pomocą wszelkich, niesformalizowanych środków jak pisemne oświadczenia osób trzecich, dokumenty, nieformalne przesłuchanie świadków itp. Jak trafnie przyjmuje Sąd I instancji uprawnieni za pomocą dołączonych do wniosku o udzielenie zabezpieczenia dokumentów uprawdopodobnili istnienie roszczenia w szczególności o ustalenie należytego wykonania umowy względnie, że Skarbowi Państwa nie przysługuje roszczenie z tytułu nienależytego wykonania umowy, przy czym – jak słusznie zauważa Sąd I instancji – wynik takiego postępowania jakim jest postępowanie zabezpieczające (postępowania sumarycznego) nie przesądza sprawy merytorycznie. W szczególności zasadność twierdzeń i zarzutów stron co do tego czy wykonawcy w sposób należyty czy też nienależyty wykonali wiążącą strony umowę będzie przedmiotem odrębnego postępowania. W nawiązaniu do wywodów zażalenia co do braku interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie, a tym samym braku uprawdopodobnienia roszczenia podlegającego zabezpieczeniu podkreślenia wymaga, że stosownie do utrwalonych poglądów zarówno orzecznictwa jak i doktryny interes prawny w ustaleniu, w rozumieniu art. 189 kpc , istnieje tylko wtedy gdy powód może uczynić zadość swej potrzebie ochrony prawnej przez samo ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. W konsekwencji interes ten nie istnieje wówczas, gdy jest możliwym wytoczenie powództwa o świadczenie, chyba że ze spornego stosunku prawnego wynikają, jeszcze inne (dalsze) skutki. W sprawie niniejszej uprawnieni nie mogą jeszcze (przed zakończeniem umowy) wytoczyć powództwa o świadczenie, a jednocześnie z zebranego przed Sądem I instancji materiału wynika, że w sytuacji w jakiej znajdują się uprawnieni wynika ich potrzeba prawna zabezpieczenia swoich interesów majątkowych. Jeżeli bowiem obowiązany zrealizuje swoje uprawnienia wynikające z gwarancji, to – jak trafnie zauważają uprawnieni – gwarant wystąpi z roszczeniem regresowym. W takim stanie rzeczy brak zabezpieczenia może uniemożliwić lub poważnie utrudnić osiągnięcie celu postępowania w sprawie (o ustalenie), co przemawia także za przyjęciem, że uprawnieni uprawdopodobnili także istnienie interesu prawnego o udzieleniu zabezpieczenia. Nie można też zgodzić się z zawartymi w zażaleniu twierdzeniami, że zaskarżone postanowienie stanowi niedopuszczalną ingerencję w postanowienia umowy nr (...) , przez pozbawienie obowiązanego możliwości wyegzekwowania od wykonawcy należytego wykonania zobowiązań umownych. Zaskarżone postanowienie nie „ingeruje” w treść umowy wiążącej strony bowiem w żaden sposób jej nie zmienia, a jego celem jest tylko zapewnienie skuteczności przyszłego orzeczenia Sądu, jeżeli oczywiście orzeczenie takie będzie uwzględniało żądanie uprawnionych. W przeciwnym razie zabezpieczenie upadnie (por. art. 744 § 1 i 2 kpc ). Wbrew zarzutom skarżącego Sąd I instancji prawidłowo przyjął też, aczkolwiek swojego stanowiska w tym zakresie szerzej nie uzasadnił, że uprawnieni uprawdopodobnili istnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, o czym była mowa wyżej. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że zawarte w zażaleniu zarzuty naruszenia art. 730 i

§ 1kpc są nieuzasadnione.

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art.

§ 3kpc .

Nawet jeżeliby zgodzić się ze skarżącym, że tryb dochodzenia roszczeń z gwarancji jest specyficzny, tym niemniej w sytuacji gdy uprawnieni uprawdopodobnili przesłanki (podstawy) zabezpieczenia, twierdząc m.in., że nie ponoszą odpowiedzialności za nienależyte wykonanie umowy, a w konsekwencji twierdzą, że Skarbowi Państwa nie przysługuje uprawnienie do skorzystania z gwarancji należytego wykonania kontraktu, to niewątpliwe zastosowany przez Sąd I instancji sposób zabezpieczenia zapewnia uprawnionym należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciąża ponad potrzebę, bowiem zabezpieczenie roszczenia uprawnionych pozbawia obowiązanego możliwości zaspokojenia z gwarancji do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sporu. Sąd Okręgowy nie pozbawił natomiast obowiązanego możliwości zaspokojenia swoich roszczeń z gwarancji. Wprawdzie w umowie („kontrakcie”) zastrzeżono obowiązanemu uprawnienie do skorzystania z gwarancji do 30 listopada 2012 roku to niezależnie od wskazania, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia termin ten już upłynął, podkreślenia wymaga, że w sprawie niniejszej nie ma potrzeby dokonywania ocen czy i jaki wpływ na realizację przez Skarb Państwa uprawnień z gwarancji ma upływ wymienionego terminu. Z oczywistych względów nie można też zgodzić się ze skarżącym, że zabezpieczenie zmierza do zaspokojenia roszczenia uprawnionych, skoro udzielone uprawnionym zabezpieczenie ma charakter tymczasowy i nie nabiera charakteru samoistnego, a ma znacznie o tyle, że w razie ewentualnego uwzględnienia powództwa o ustalenie Skarb Państwa nie będzie mógł skorzystać z wymienionej gwarancji. Zarzut naruszenia art. 731 kpc jest więc bezzasadny. Podobnie należy ocenić zarzut naruszenia art. 749 kpc , który zakazuje zabezpieczenia roszczeń pieniężnych przeciwko Skarbowi Państwa. Wbrew wywodom skarżącego roszczenie uprawnionych zmierzające do ustalenia, że należycie wykonali umowę nie jest roszczeniem pieniężnym już z tej przyczyn, że nie zamierzają oni dochodzić jakichkolwiek świadczeń pieniężnych, aczkolwiek ewentualną konsekwencją uwzględnienia powództwa o ustalenie mogłaby być niemożność zaspokojenia Skarbu Państwa z gwarancji ubezpieczeniowej udzielonej przez Towarzystwo (...) . Dla rozstrzygnięcia wniosku o udzielenie zabezpieczenia nie ma natomiast znaczenia „nieuwzględnienie przez Sąd I instancji specyfiki gwarancji ubezpieczeniowej”. Rozpoznając wniosek o udzielenie zabezpieczenia Sąd Okręgowy obowiązany był do rozważenia przesłanek przewidzianych w art. 730 i nast. kpc , co też Sąd ten uczynił, dokonując oceny zebranego w sprawie, materiału, który zaoferowali uprawnieni. Z tej też przyczyny zarzut naruszenia art. 233 kpc okazał się bezzasadny. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że zażalenie obowiązanego jest nieuzasadnione, co sprawia, że ulegało ono oddaleniu ( art. 385 kpc w zw. z art. 397 § 2 kpc ). O kosztach postępowania zabezpieczającego rozstrzygnie Sąd w orzeczeniu kończącym sprawę ( art. 745 § 1 kpc ), ewentualnie, gdyby uprawnieni nie wytoczyli powództwa, orzeknie Sąd stosując art. 745 § 2 kpc .

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.